O ile rozgryzłeś już, że istnieje więcej niż jeden rodzaj umowy, a pensje nie są wypłacane w sztabkach złota, o tyle nie do końca wiesz po co są ubezpieczenia społeczne. Masz wiele pytań: czy od każdej umowy o pracę obowiązkowe są składki na ubezpieczenia społeczne? A na co są przeznaczane? Czy pracownik sam wpłaca składki do ZUS-u? Nie pozostawimy tych pytań bez odpowiedzi. 

Jakie są rodzaje ubezpieczeń?

Rozmowa kwalifikacyjna okazała się bardziej stresująca niż ustna odpowiedź z matematyki, ale odniosłeś sukces. Masz pracę, ale co dalej? Podpisujesz umowę, przechodzisz szkolenie, rozpoczynasz pracę i czekasz na wypłatę. Dostajesz pasek wynagrodzeniowy i zupełnie nie wiesz jak go czytać.  Z informacji wynikają składniki pensji pracownika. Można z niej odczytać wysokość składek płaconych na ubezpieczenia społeczne. Ubezpieczenia społeczne dzielą się na: emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe. 

Po co są odprowadzane poszczególne składki? Opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ma kluczowe znaczenie w późniejszych latach twojego życia. Na razie jesteś młody, ale stan ten nie potrwa wiecznie. Ubezpieczenie emerytalne i rentowe zabezpieczy cię w przypadku niezdolności do pracy. Z ubezpieczenia rentowego przysługuje renta. Natomiast ubezpieczenie emerytalne pozwoli na wypłatę emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. W Polsce ten wiek to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

A ubezpieczenie chorobowe? To dzięki niemu w razie choroby otrzymasz zasiłek chorobowy. Ale nie tylko! Dzięki opłacaniu składek na ubezpieczenie chorobowe dostajesz także zasiłek opiekuńczy, świadczenie rehabilitacyjne oraz zasiłek macierzyński. Z kolei ubezpieczenie wypadkowe zapewnia świadczenia w razie wypadku przy pracy oraz  chorób zawodowych. 

Z kolei ubezpieczenie zdrowotne uprawnia cię do skorzystania z bezpłatnych świadczeń medycznych (ZUS pobiera składkę zdrowotną i przekazuje ją do Narodowego Funduszu Zdrowia).

Jaka jest wysokość składek i kto je opłaca?

Wysokość stopy procentowej składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe jest jednakowa dla wszystkich ubezpieczonych. Na ubezpieczenie emerytalne  wynosi 19,52 proc. (tę składkę finansujesz z pracodawcą w równych częściach – po 9,76 proc.), na ubezpieczenia rentowe –  8 proc. (finansujesz 1,5 proc., a pracodawca – 6,5 proc.), na ubezpieczenie chorobowe – 2,45 proc. (te składkę finansujesz w całości samodzielnie). Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 proc. Jest ona w całości finansowane przez ciebie.

1542122324-cb-zus

Z kolei stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana i składka jest w całości finansowana przez pracodawcę. Za pracownika składki przekazuje pracodawca, a np. za zleceniobiorcę – zleceniodawca. 

Składki:  czy wszyscy je płacą?

Kto jest objęty ubezpieczeniami społecznymi? Ubezpieczenia społeczne nie dotyczą tylko osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Ubezpieczeniami są objęte m.in. osoby zatrudnione na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług. 

Warto pamiętać, że od umowy zlecenia ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne! Oznacza to, że jeżeli nie ustalisz ze swoim zleceniodawcą, że ma on odprowadzać za ciebie składki chorobowe, to nie otrzymasz świadczeń m.in. w razie choroby czy macierzyństwa.

Nie każda osoba pracująca jest objęta ubezpieczeniami społecznymi. Ubezpieczeniom społecznym nie podlegają osoby, które wykonują umowy o dzieło i  uczniowie szkół  ponadpodstawowych oraz studenci, którzy nie ukończyli 26. roku życia, jeśli pracują na podstawie umowy zlecenia (oczywiście te umowy nie mogą być wykonywane na rzecz swojego pracodawcy). 

Niższe składki ZUS: konsekwencje

Zaraz po maturze zakładasz własną działalność gospodarczą. W internecie znajdujesz informacje o możliwości obniżenia kosztów prowadzenia pierwszej firmy: ulga na start, preferencyjne składki czy tak zwany mały ZUS+. Zanim podejmiesz decyzję, musisz wiedzieć jakie są konsekwencje, gdy nie opłacasz składek albo opłacasz je  w niższej wysokości. Jeśli będziesz opłacać np. obniżone składki chorobowe, to wypłacane w razie choroby świadczenie będzie niskie. Jego wysokość zależy bowiem od składek faktycznie opłacanych. Są też konsekwencje tego, gdy korzystasz z ulgi na start, czyli nie opłacasz składek na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli w tym czasie zachorujesz albo urodzi ci się dziecko, nie otrzymasz świadczeń z ubezpieczeń. Decydujesz się na mały ZUS+? Pamiętaj, że niższe składki oznaczają niższe świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, wypadkowego, rentowego i emerytalnego.  

Są też konsekwencje umów nieoskładkowanych, na przykład o dzieło. Zanim ogłosisz znajomym, że spływa na ciebie deszcz pieniędzy i znalazłeś jeden prosty sposób, aby zarabiać więcej – przemyśl, czy na pewno warto ryzykować brakiem dochodów w przypadku choroby czy niższą emeryturą w przyszłości.

Składki: niewiedza nie popłaca

Niewystarczająca wiedza na temat składek może mieć poważne konsekwencje. Brak zabezpieczenia finansowego w przypadku choroby czy wypadku to tylko ich ułamek. To, czy i jakie składki na ubezpieczenia społeczne opłacamy, ma bezpośredni wpływ na nie tylko na zabezpieczenie w przypadku zdarzeń losowych, ale także na to, ile pieniędzy odłożymy na emeryturę.  

Wiedza na ten temat leży w interesie każdego z nas. Szczególnie młodzi ludzie, przed którymi dopiero otwiera się rynek pracy, powinni poznać zasady ubezpieczeń społecznych – dzięki temu mogą uniknąć przykrych niespodzianek w przyszłości. Szansą na to, by pogłębić  wiedzę mogą być „Lekcje z ZUS” i organizowana przez  Zakład olimpiada "Warto wiedzieć więcej o ubezpieczeniach społecznych", która zyskała niedawno rangę olimpiady MEN. 

Artykuł powstał we współpracy z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych