Dodaj do listy

Prawa człowieka i obywatela

Prawa człowieka można podzielić następująco:

  1. prawa osobiste:

prawo do:

  • życia
  • rzetelnego sądu
  • decydowania o swoim życiu
b) prawa i wolności polityczne:

Tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa

  • prawo do obywatelstwa
  • możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
  • czynne prawo wyborcze- możliwość uczestnictwa w wyborach
  • bierne prawo wyborcze - możliwość kandydowania w wyborach
  • wolność zrzeszania się
  • prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
  • prawo do składania wniosków, petycji, skarg
  • dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
  • równy dostęp do służby publicznej
c) wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

Tzw. prawa pozytywne - uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne

prawo do:

  • ochrony zdrowia
  • nauki
  • pracy
  • odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
  • pomocy socjalnej (ogólnie)

Prawa ekonomiczne:

  • prawo do własności
  • prawo dziedziczenia

Prawo solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

Prawa kulturalne:

  • wolność twórczości artystycznej
  • badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
  • wolność korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Gwarancje:

  1. materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych)
  2. formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)
  • prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
  • prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
  • prawo do skargi konstytucyjnej

W średniowieczu aktem, który stanowił ważny przełom w omawianych tutaj kwestiach była wydana w 1215 roku przez króla Jana bez Ziemi Magna Charta Libertatum, czyli Wielka Karta Swobód. W Polsce natomiast to przywileje jedleńsko-krakowskie, wydane przez Władysława Jagiełłę w latach 1430-1433 dawały szlachcie gwarancje nietykalność majątkowej i osobistej, w myśl zasadyNeminem captivabimus nisi iure victum (łac. nikogo nie uwięzimy bez wyroku sądowego).

W Anglii w 1628 wydano Petycję o prawie (ang. Petition of Wright), dokument który został przedstawiony przez angielski parlament Karolowi I. Domagano się w nim zwłaszcza przestrzegania kompetencji parlamentu do nakładania podatków oraz zabraniano samowolnego więzienia kogokolwiek bez wyroku sądowego. Dokument ten jest zaliczany do angielskich aktów konstytucyjnych.

Dalszy ciąg rozwoju praw człowieka w Europie obserwujemy w oświeceniu. Twórcy tych przemian (John Lock - twórca nowożytnego systemu politycznego) idee swoje tworzyli nie z miłości do ludzi, lecz z potrzeby własnych interesów, może o tym świadczyć fakt, że pierwszymi decyzjami w procesie wyżej wymienionych przemian było nadanie wolności od poddaństwa, po czym uchwalano karę śmierci za włóczęgostwo. Sprzeciw wobec utrwalonego porządku społecznego i jego wad dał zapoczątkował wydarzenia, które doprowadziły do zdobycia niepodległości przez Stany Zjednoczone Ameryki Północnej (Deklaracja Niepodległości - 1776) i obalenia monarchii we Francji (Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela - 1789, zniesienie monarchii - 1792, stracenie Ludwika XVI - 1793).

W 1776 roku została uchwalona roku w stanie Wirginia "Karta Praw stanu Wirginia" Opierała się na zasadach wyznawanych przez Johna Locka, zgodnie z którymi prawa człowieka stanowią fundament istnienia państwa. 4 lipca 1776 roku przyjęto Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych Deklaracja ta głosiła że: " wszyscy ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum zostali stworzeni równi, zostali wyposażeni przez stwórcę w pewne niezbywalne prawa, między którymi są: życie, wolność i dążenie do szczęścia. Ze dla ustanowienia tych praw zostały ustanowione wśród ludzi rządy wywodzące swoja słuszną władzę z przyzwolenia rządzonych. W 1789 roku przyjęto we Francji Deklarację Praw Człowieka i Obywatela. Programowy dokument rewolucji francuskiej uchwalony 26 VIII 1789 przez Konstytuantę. Zgromadzenie Narodowe reprezentujące lud francuski uważało że przyczyną nadużyć rządów jest nieznajomość i lekceważenie praw człowieka. W związku z tym postanowiono ogłosić w uroczystej formie deklaracji, naturalne, niepozbywalne i święte prawa człowieka.

Polska Konstytucja Trzeciego Maja była pierwszą na kontynencie europejskim konstytucją, która przyjęła za podstawę pozycji człowieka w państwie majątek, a nie jak to było dotychczas jego pochodzenie.

Na tworzenie tego typu praw mieszkańcy Europy musieli jeszcze trochę poczekać. Prawa te, przynajmniej w wymiarze teoretycznym zostały przyznane dopiero:

w Wielkiej Brytanii w latach 1860 - 70 i dawały one podstawy demokratycznego ustroju, a w latach 70 XIX wieku przyjęto pierwsze prawa dotyczące spraw socjalnych, we Francji po 1870 roku przyjęto prawa demokratyczne, zaś po 1890 roku prawa socjalne, w Stanach Zjednoczonych prawa odnośnie demokracji przyjęto po 1830 roku, zaś prawa socjalne dopiero w roku 1936.

Właściwy rozwój praw człowieka obserwujemy w świecie dopiero po drugiej wojnie światowej. W 1945 roku podpisano Kartę Narodów Zjednoczonych.

Oto jak wygląda pierwszy rozdział tego dokumentu, który definiuje cel jaki sobie stawiają państwa podpisujące go :

Cele i zasady

Artykuł 1

Cele Organizacji Narodów Zjednoczonych są następujące:

Utrzymać międzynarodowy pokój i bezpieczeństwo, stosując skuteczne środki zbiorowe dla zapobiegania zagrożeniom pokoju i ich usuwania, tłumienia aktów agresji i innych naruszeń pokoju, łagodzić i załatwiać - w drodze pokojowej, według zasad sprawiedliwości i prawa międzynarodowego - spory lub sytuacje mogące prowadzić do naruszenia pokoju.

Rozwijać przyjazne stosunki między narodami, oparte na poszanowaniu zasady równouprawnienia i samoistnienia narodów, i stosować inne odpowiednie środki dla wzmocnienia powszechnego pokoju.

Doprowadzić do współdziałania międzynarodowego w rozwiązywaniu zagadnień o charakterze gospodarczym, społecznym, kulturalnym lub humanitarnym, jak również popierać i zachęcać do poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności dla wszystkich, bez względu na rasę, płeć, język lub wyznanie.

Być ośrodkiem uzgadniającym działalność międzynarodową, zmierzającą do osiągnięcia tych wspólnych celów.

W 1948 roku została przyjęta Powszechna Deklaracja Praw Człowieka. Wyróżnić w niej można zwłaszcza dwa aspekty: historyczny i perspektywiczny. W związku z zakończeniem drugiej wojny światowej deklaracja była reakcją na wydarzenia tej wojny, tym samym zamykała pewien niechlubny etap historii stosunków międzynarodowych. Jednocześnie uznawana jest za podwalinę konwencji międzynarodowych oraz deklarowanych formalnie intencji państw i rządów w tych kwestiach, choć treść obowiązujących aktualnie aktów prawnych rozwinięta została znacznie wcześniej i przekształciła od czasów Deklaracji. Zakres obejmujący znaczenie pojęcia "prawa człowieka" zmieniał się ewoluując waz ze zmianami sytuacji w polityce światowej w skali globalnej, regionalnej i lokalnej. Sens deklaracji podlegał także przemianom w związku z przeobrażeniami w procesie realizacji owych praw. Idea dotycząca praw człowieka była wielokrotnie nadużywana i wykorzystywana na pewnym etapie rozwoju stosunków międzynarodowych w walce politycznej, odgrywała niekiedy rolę instrumentalną i była wykorzystywaną przez państwa, których siła oddziaływania i przewodzenia w danej chwili była najsilniejsza. Tym niemniej stworzyła ona nowe standardy zachowań państwa i to zarówno w aspekcie wewnętrznym, ale też międzynarodowym.

Jak każda inna idea, której stosowanie zależne było od warunków politycznych i zależne od nich, również i prawa człowieka przechodziły ewolucję. Rozszerzało się więc ich znaczenie, zakres pojęciowy i pole działania. Prawa człowieka można więc podzielić na trzy generacje:

Pierwsza generacja związana jest z:

- wolnościami osobistymi (czyli prawem do życia, wolności osobistej, prawem do własności, wolnością sumienia i wyznania, wolnością wypowiedzi, swobodą wyboru miejsca pobytu i poruszania się, tajemnica korespondencji,

- prawami politycznymi, a więc swobodą udziału w życiu politycznym, zarówno biernym jak i czynnym prawem wyborczym, prawem do zrzeszania się i innymi tego typu.

Prawa drugiej generacji są to prawa ekonomiczne i socjalne. Odnoszą się one do dostępu do ochrony zdrowia, zapewnienia nauki, opieki socjalnej. Ważną datą dla tego typu praw jest 16 grudnia 1966 roku, wówczas to Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Konwencję Praw Człowieka, która gwarantowała zarówno swobody osobiste, jak i polityczne, a także ekonomiczne, społeczne i kulturalne.

Trzecia generacja omawianych praw dotyczy praw do rozwoju i datuje się ją od roku 1986. wówczas to przyjęto Deklarację dotyczącą Prawa do Rozwoju, która została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ dnia 4 grudnia 1986 roku. Uważa się powszechnie, że idea prawa do rozwoju zapoczątkowana została w roku 1969, gdy na posiedzeniu Algierskiej Komisji Justitia et Pax przyjęto odpowiednie decyzje zawierające poszanowanie dla tych wartości. Problematyka ta została wprowadzona na forum międzynarodowe przez Senegal Senegal Republika Senegalu. Państwo położone w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim. Należy do strefy Sahelu. Powierzchnia 196 722 km2. Liczba ludności 9 853 tys. (2001 r.). Stolica Dakar. Język urzędowy... Czytaj dalej Słownik geograficzny w 1972 roku. W maju 1981 roku ECOSOC (czyli Economic and Social Council) powołała Grupę Roboczą Ekspertów Rządowych do spraw Prawa do Rozwoju, która opracowała też tekst Deklaracji.

Prawo do rozwoju oznacza, zgodnie z przyjętymi założeniami, tworzenie warunków do pełnego realizowania innych praw człowieka zawartych zarówno w pierwszej jak i drugiej generacji. Podkreśla ono zwłaszcza współzależność, niepodzielność i uniwersalizm dwóch Międzynarodowych Konwencji dot. Praw Człowieka. Wiele kontrowersji budzi jednak charakter prawny tego prawa, wzbudza on także wiele dyskusji. Jego znaczenie jest głównie humanitarne i polityczne oraz polega na powiązaniu ze sobą wartości takich, jak rozwój, prawa człowieka i demokracja. Kraje najlepiej rozwinięte, zachodnie koncentrują się głównie w swoich postulatach politycznych na powiązaniu praw człowieka i demokracji.

Mimo podejmowanych przez różnego rodzaju działań na rzecz ochrony praw człowieka ciągle brak jest w świecie poszanowania dla tych wartości. Przykładami krajów, które nie przestrzegają międzynarodowych standardów w tej kwestii są Chiny, Białoruś, Korea Północna, kraje afrykańskie. W Afryce ciągle mamy do czynienia z porachunkami międzyplemiennymi, wojnami domowymi i reżimami politycznymi, których ofiarami pada w dużej mierze ludność cywilna. W Chinach istnieją obozy pracy, torturuje się więźniów, popełniane SA zbrodnie polityczne. szczególnym problemem w tym kraju jest stosunek Pekinu do Tybetu. Ludność tego górzystego kraju anektowanego przez Chiny Chiny Chińska Republika Ludowa. Państwo położone w Azji Środkowej i Wschodniej nad morzami: Żółtym, Wschodniochińskim i Południowochińskim. Powierzchnia 9 597 520 km2. Liczba ludności 1 277 798 tys.... Czytaj dalej Słownik geograficzny jest systematycznie wyniszczana. Na Białorusi, podobnie jak w wielu postsowieckich republikach brak jest wolnych wyborów i innych wolności politycznych.

Jak będzie wyglądała sprawa przestrzegania praw człowieka za kilka, czy kilkanaście lat zależy już także od każdego młodego człowieka, także w naszym kraju.