Dodaj do listy

Pojęcie postawy w socjologii edukacji.

Termin postawa jest definiowany na wiele rożnych sposobów. Istnieją jednak wspólne elementy, które charakteryzują większość definicji. Autorzy używają często różnych określeń, aby opisać to samo pojęcie postawy.

Gordon Allport podaje: postawa to umysłowy i nerwowy stan gotowości, nastawiony na doświadczenie. Stan ten wywiera kierowniczy i dynamiczny wpływ na jednostkę, na jej sposób reagowania na różne przedmioty, sytuacje, wydarzenia, inne osoby.

T.M. Newcomb uważa, że: postawa osoby w stosunku do czegoś, to pewna

jej predyspozycja, która skłania do określonego działania, postrzegania, odczuwania czy też myślenia.

S. Mika pisze w swoim "Wstępie do psychologii społecznej": postawa jest względnie trwałym stosunkiem emocjonalnym, także oceniającym, do jakiegoś przedmiotu, który wyraża się w kategoriach: pozytywnych, neutralnych, negatywnych. Wchodzą tu w grę także pewne predyspozycje do określonego stosunku.

W. Skarbek określa postawę jako: względnie trwała dyspozycja danej osoby

do reagowania w określony sposób na tzw. przedmiot postawy, którym mogą być: inne osoby, całe grupy osób, pewne wydarzenia, sytuacje, duchowe czy też materialne wartości.

Definicja W. Skarbka wydaje się być najbardziej czytelna. Przedstawia postawę jako taki stan jednostki, który pozwala jej reagować w określony sposób na swoje otoczenie. Pozwala jej również ustosunkować się do duchowych czy materialnych wartości. Takie ujęcie postawy jest dosyć szerokie i właściwie określa złożoność tego pojęcia.

Trudno natomiast zgodzić się do końca z definicją G. Allporta, a zwłaszcza z jego twierdzeniem iż postawa jest zorganizowana przez doświadczenie. Często bowiem człowiek ustosunkowując się do czegoś, przyjmując jakąś postawę nie korzysta

z wcześniejszego doświadczenia, ponieważ go po prostu nie ma. Dzieje się tak zwłaszcza

w przypadku reakcji emocjonalnych na pewne wydarzenia, a także w przypadku miłości

do drugiej osoby.

Struktura postawy:

Postawa posiada trzy składowe komponenty, które mogą się wzajemnie przenikać, uzupełniać i być w różnych proporcjach: element poznawczo - oceniający, element emocjonalny i element behawioralny.

W komponencie poznawczo - oceniającym istotną rolę odgrywa nasza wiedza

na dany temat. Jest to najczęściej wiedza o charakterze probabilistycznym, która nie ma potwierdzenia w doświadczeniu, ale jest teoretyczna. Stawiana na jej podstawie ocena jest więc bardzo subiektywna, nie posiada charakteru bezwzględnie pewnego, obiektywnego, ponieważ wiedza jednostek jest ograniczona. Doświadczenie pojedynczych osób nie stanowi również źródła wiarygodnego dla zbudowania oceny na podstawie pewnej wiedzy.

Element emocjonalny zawiera względnie trwałe uczucia i upodobania. Mogą to być pewne pozytywne lub negatywne uprzedzenia. Emocje określają więc kierunek postawy. To one również mobilizują do zdobycia jakiegoś celu, do podjęcia odpowiedniego działania, lub też powodują zniechęcenie. W kształtowaniu się naszych postaw decydujący wpływ posiadają właśnie emocje, a nie tyle doświadczenie czy wiedza. Przykładem potwierdzającym ten fakt może być nawrócenie się człowieka, który wcześniej nie był wierzący. Taki człowiek pod wpływem duchowego przeżycia, zaczyna zmieniać swoje postawy, swoje zachowania i uczestniczy w sposób aktywny w życiu duchowym. Następuje w nim radykalna zmiana, która najczęściej nie dokonuje się pod wpływem jakiegoś życiowego doświadczenia, ale pod wpływem nowych emocji, przeżyć. Są oczywiście przypadki nawróceń po trudnym życiowym doświadczeniu, ale nie brak w nich emocjonalnych reakcji. Emocje są istotnym elementem w kształtowaniu każdej ludzkiej postawy, także w zmianie sposobu oceniania i zachowania oraz wartościowania.

Postawy różnią się między sobą ze względu na ich treść, intensywność, kierunek, zwartość i trwałość.

Elementom tym można się przyjrzeć analizując bardzo ważną postawę jaką jest postawa wychowawcza. Postawa ta może być właściwa lub niewłaściwa. Postawa, jak określił ją W. Skarbek, to względnie trwała dyspozycja do reagowania w określony sposób na dany przedmiot tej postawy. W przypadku postawy wychowawczej dyspozycja ta jest bardzo istotna. Trzeba jednak zaznaczyć, że związana jest ona ściśle z emocjami. Aby ukształtować odpowiednią postawę wychowawczą u osób, które w przyszłości będą pełniły funkcje wychowawcze, należy zatem zwrócić uwagę na kształtowanie ich emocjonalności.

Treść postawy.

Najważniejsze postawy i dyspozycje u wychowawcy to: całkowita akceptacja wychowanków; umiejętność nawiązywania trwałych, prawidłowych więzi z innymi, która jest również wynikiem pewnych postaw, ustosunkowania się do innych ludzi; umiejętność współdziałania z wychowankiem na wielu płaszczyznach, czy to w zakresie edukacji, czy też w organizowaniu jego wolnego czasu, pomocy w jego różnorodnych kłopotach

i trudnościach; takie kierowanie wychowankiem, takie kształtowanie jego postaw, aby potrafił zaufać autorytetom; rozwijanie kreatywności u wychowanka; dawanie mu rozumnej swobody, zgodnej z jego możliwościami, z jego wiekiem i rozwojem; uznawanie praw wychowanka; szacunek dla jego godności i indywidualności; kształtowanie postawy szacunku u wychowanków; nastawienie na optymalny rozwój wszystkich potencjalności wychowanków; umiejętność twórczego rozwiązywania konfliktów grupowych; "miłość dusz" o której pisze J. Dawid.

Jeżeli nie zostaną odpowiednio wcześnie ukształtowane takie postawy

u wychowawców, wówczas pojawiają się u nich postawy negatywne w stosunku

do wymienionych wyżej, czyli postawy wychowawczo niewłaściwe. Zaliczamy do nich takie postawy jak: nadopiekuńczość, a więc nadmierne chronienie, stawianie wychowanka pod kloszem, brak krytycyzmu w stosunku do niego, zbytnie hołdowanie jego zachciankom, niewłaściwa koncentracja na wychowanku, co powoduje jego egoizm, zarozumiałość, brak samodzielności, nieumiejętność podejmowania decyzji; nadmierne wymagania, czyli próba sterowania wychowankiem w ten sposób, aby spełnił z góry przewidziane dla niego wymagania, często zbyt wygórowane, nieodpowiednie do jego indywidualnych możliwości, związane z chorymi ambicjami wychowawcy, może spowodować skłonność do zbytniej uległości u wychowanka, legalizm, lub bunt; unikanie które przejawia się w obojętności wobec wychowanka, nie okazywaniu mu uczuć, brakiem zainteresowania jego osobą i jego sprawami, zachowaniem, co w konsekwencji prowadzi do chłodu emocjonalnego u wychowanków, postaw nacechowanych agresją, zakłamanych; odtrącenie to postawa wychowawcy, który traktuje wychowanka jako ciężar, dlatego nie nawiązuje z nim relacji, nie akceptuje go, często poniża, odmawia mu prawa do jego godności, wartości czy w ogóle do istnienia, taka postawa wywołuje u wychowanków brak umiejętności nawiązywania głębokich, trwałych relacji uczuciowych z innymi.

Kierunek postawy.

Jest on konieczny do prawidłowego funkcjonowania danej postawy. Kierunek postawy to rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny uczucia, które posiada dana osoba w stosunku do przedmiotu postawy. Wyróżniamy postawę pozytywną, obojętną lub negatywną. Jeżeli osoba żywi pozytywne uczucia w stosunku do przedmiotu, wówczas pragnie się do niego zbliżać, poznawać

go, korzystać go, wejść w jego posiadanie, itd. Jeżeli zaś posiada wobec niego negatywne uczucia, będzie się skłaniać do unikania tego przedmiotu postawy, do oddalania się

od niego. Postawa obojętna to brak uczuć w stosunku do przedmiotu.

Siła postawy.

Siła postawy to intensywność uczuć żywionych do przedmiotu postawy. Postawy możemy ująć w skalę, która przebiega od wartości dodatnich, poprzez punkt zerowy

i aż do ujemnych. Skala ta będzie określała siłę czyli właśnie intensywność przeżywania danej postawy, nastawienia do obiektu. Często dzieje się tak, że odnoście do tego samego przedmiotu, różne osoby posiadają inną siłę postawy: np. ktoś może bardzo lubić tańczyć, ekscytuje go sama myśl o tańcu, ktoś inny podchodzi do tańca z zupełną obojętnością,

a jeszcze ktoś - nienawidzi tańca.

Zwartość postawy.

Zwartość to spójność postawy. Chodzi tu o stopień harmonijności elementów składowych postawy (które wcześniej zostały wymienione jako jej komponenty: poznawczo - oceniający, emocjonalny, behawioralny), pod względem ich kierunku

i intensywności. W trakcie kształtowania się postawy następuje wzrost Wzrost zwiększanie rozmiarów i masy ciała. Wzrost jest cechą wszystkich żywych organizmów i następstwem pobierania substancji odżywczych z otoczenia. U jednokomórkowców wzrost wiąże się ze zwiększaniem rozmiarów... Czytaj dalej Słownik biologiczny harmonijności między tymi elementami, choć na początku występują pewne nierównomierności.

Trwałość postawy.

Jest to stopień stabilności danej postawy, jej niezmienność pod wpływem różnych czynników, jak np. wpływ postaw innych osób, nowych wiadomości dotyczących przedmiotu postawy. Istnieją postawy które są niezmienne całe życie, są też takie, które

są bardzo krótkotrwałe i niestabilne.

Kształtowanie się postaw i ich przeobrażanie nie jest niezależne od osobowości danego człowieka oraz od innych zewnętrznych warunków. Nurt psychoedukacji który rozwinął się pod koniec dwudziestego wieku, podkreśla znaczenie odpowiedniego formowania postaw. Wysuwa propozycję treningów asertywności, które mają za zadanie wyrobić lub wzmocnić w osobie postawę asertywności. Asertywność polega

na umiejętności bycia autentycznym zarówno w stosunku do innych jak i do samego siebie. Uzyskuje się ją poprzez wypracowanie umiejętności egzekwowania swoich praw, respektując jednocześnie prawa innych i nie naruszając ich; poprzez okazywanie stanowczego podtrzymywania swojego zdania bez agresji wobec zdania odmiennego drugiej osoby; poprzez umiejętność odmowy, nie ulegania czyimś namowom, wpływom, zgodnie z własnym przekonaniem; poprzez umiejętne wyrażanie własnych uczuć pozytywnych i negatywnych, w naturalny sposób; poprzez umiejętność pozytywnego myślenia o sobie samym, czyli przez wiarę we własne możliwości, we własną siłę, ale także akceptację własnych niedoskonałości, wad i ułomności.

W procesie kształtowania się i zmian postaw uczestniczą również elementy, które wchodzą w skład modelu komunikacji interpersonalnej. Model ten wygląda następująco:

nadawca → przekaz → kanał → odbiorca

Nadawca to rodzic, nauczyciel, jakiś autorytet, ktoś kto przekazuje treści w celu ukształtowania odpowiedniej postawy u swoich odbiorców. Przekazem są komunikowane treści, kanałem zaś - sposób ich przekazywania, drogę przechodzenia treści od nadawcy

do odbiorcy. Odbiorca to ten, który otrzymuje treści, a więc w szkole będzie to uczeń.

Kształtowanie się jakiejś postawy, a więc skuteczna komunikacja, jest zależne

od wszystkich czterech, wyżej wymienionych, elementów. Zależy od nich zarówno treść, jak i siła postawy, jej kierunek, zwartość i trwałość.

Ogólnie możemy wyróżnić dwa sposoby kształtowania się i zmian postaw. Pierwszy

z nich to mechanizm uczenia się. Postawy kształtowane są tu poprzez: warunkowanie klasyczne, które polega na kojarzeniu nowych obiektów, przedmiotów, wydarzeń

z przeżytymi wcześniej uczuciami; warunkowanie sprawcze, a więc proces uczenia się poprzez nagrody lub kary; obserwację czyli uczenie się za pomocą obserwacji zachowań

i oceny innych ludzi, kar i nagród przez nich otrzymywanych.

Drugi sposób to mechanizm bieżącego przetwarzania informacji. Polega

on na analizowaniu, interpretowaniu i ocenianiu własnej sytuacji, własnego położenia oraz na tzw. myśleniu kontrfaktycznym, czyli gdybaniu (co by było gdyby…), wyobrażaniu sobie innego przebiegu sprawy, rozwoju wypadków.

Postawy posiadają duży wpływ na ludzkie zachowanie. Dlatego tak ważną sprawą jest kształtowanie stosownych postaw u młodego pokolenia. Chodzi tu zwłaszcza o postawy tendencyjne, które są sposobem reagowania na coś przychylnie lub nieprzychylnie.

Te postawy, tendencje człowieka do określonego reagowania wywierają ogromny wpływ, dynamiczny i kierunkowy, na zachowanie człowieka.