Dodaj do listy

Rozwój osobowości

Defincje osobowości możemy podzielić na definicje operacyjne , definicje opisowe oraz definicje dyskryminacyjne.. Definicje operacyjne stanowią konstrukt osobowości stworzony adekwatnie do stosowanych metod badawczych. Jest to takie ujęcie osobowości, które umożliwia zbadanie jej za pomocą wybranej metody. Definicje opisujące stanowią pewnego rodzaju wyliczenie, opisanie elementów stanowiących osobowość. Z kolei definicje dyskryminacyjne to takie, które starają się przedstawić to co stanowi istotę osobowości, które starają się określić jaka jest jej specyfika zarówno na poziomie organizacji, dynamiki jak i pełnionych funkcji.

Sposób ujmowania osobowości, konkretna treść definicji zależy od przyjętych założeń podstawowych, od tego jakie poglądy na metodę naukową, przedmiot badania czy psychologię w ogóle ma autor. Wśród definicji osobowości spotykamy takie które możemy określić jako metafizyczne, spotykamy również definicje normatywne oraz empiryczne w ścisłym tego słowa znaczeniu. Te różne podejścia do osobowości mają jeden wspólny mianownik - zakładają one że osobowość stanowi pewną określoną całość, że jest pewnym niepowtarzalnym, indywidualnym sposobem funkcjonowania jednostki.

Wśród ogólnych definicji spotykamy następujące ujęcia osobowości:

  • Osobowość jest zbiorem względnie stałych charakterystycznych dla danej jednostki cech które wpływają na sposób jej zachowania oraz pozwalają różnicować tą jednostkę od innych jednostek.
  • Osobowość jest pewnego rodzaju systemem warunków wewnętrznych które wpływają na sposób adaptacji człowieka do środowiska
  • Osobowość jest to zespół różnego rodzaju mechanizmów psychologicznych takich jak np. tożsamość, inteligencja, motywy, system wyznawanych wartości , które sprawiają że człowiek jest w stanie kierować własnym życiem natomiast jego zachowania są spójne i zorganizowane.
  • Osobowość to specyficzny względnie stały sposób reagowania człowieka na środowisko

Problematyką osobowości zajmowały się takie "sławy" ze świata psychologii jak : S. Freud, C.G. Jung G.W. Allport, H. Murray, G. Murphy, E.R. Gurthie, J. Dollard, N. Miller, G. Kelley, C. Rogers.

Osobowość nie jest czymś człowiekowi danym od razu po narodzeniu, kształtuje się on właściwie przez całe życie. Można powiedzieć że człowiek rodzi się z pewnego rodzaju bazą jak temperament i inteligencja Inteligencja B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; warstwa ludzi wykształconych, którzy intelektualnymi umiejętnościami próbują zarobić na swoje utrzymanie. Niestety, zdolności i rzetelna wiedza nie mogą tego zapewnić:... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum na bazie których w interakcji z czynnikami środowiskowymi kształtuje się osobowość. (oczywiście temperament i inteligencja też nie są zjawiskami czysto biologicznymi - są pewnego rodzaju potencjalnością a o tym na ile się ona zrealizuje decyduje środowisko).

Najbardziej intensywnie osobowość kształtuje się w okresie dzieciństwa oraz młodości. Tak więc osobowość jest wypadkową oddziaływania czynników społecznych, aktywności jednostki oraz jej cech biologicznych.

Teoretycy osobowości nawiązujący do podejścia materialistycznego uważają (niezależnie od różnorakich zapatrywań na bardziej szczegółowe zagadnienia dotyczące struktury rozwoju osobowości) sądzą iż tym co w głównej mierze kształtuje osobowość to aktywność jednostki - osobowość rozwija się bowiem w działaniu. W tym ujęciu osobowość jest wynikiem aktywności jednostki oraz warunków społeczno historycznych w jakich ta jednostka żyje.

Fakt, iż ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum różnią się między sobą pod wieloma względami których nie można uznać już za zjawiska fizjologiczne ani też uznać za przejawy osobowości spowodował, że na osobowość patrzy się jako na zjawisko dynamiczne.

W najnowszych poglądach na temat osobowości podkreśla się fakt, że zarówno cechy biologiczne człowieka jak i warunki środowiskowe wpływają na rozwój osobowości, jednakże osobowości tej nie determinują.. Kluczowe znaczenie dla rozwoju osobowości ma podejmowana przez jednostkę aktywność.

Od dłuższego czasu szczególnie popularną i cenioną koncepcją dotyczącą osobowości jest teoria wielkiej piątki Eysencka. Według niej osobowość jest wyznaczana przez pięć czynników takich jak neurotyczność, ekstrawersja, ugodowość, otwartość oraz sumienność. Teorie tą obrazowo można przedstawić za pomocą metafory herbaty która stanowi mieszankę pięciu różnych gatunków, przy czym każdy z tych gatunków decyduje o różnych właściwościach napoju : inny decyduje o kolorze, inny o zapachu - w zależności od proporcji tych różnych gatunków otrzymujemy nieco różne od siebie napoje, ale ciągle otrzymujemy herbatę. Tak samo jest z tymi pięcioma cechami osobowości - każda z nich decyduje o innych rodzajach zachowań, natężenie cech stanowi o tym jaką osobowość uzyskamy.

Teraz pokrótce przedstawię każdą z tych pięciu cech.

Neurotyczność jest cechą odpowiedzialną za to jak sprawnie radzimy sobie z sytuacjami trudnymi, decyduje o podatności na takie emocje jak smutek czy lęk. Wysoki poziom neurotyczności może wpływać na trudności w adaptacji do zmieniających się warunków środowiska, może powodować trudności w radzeniu sobie ze stresem. Niski poziom neurotyczności pozwala lepiej sobie radzić ze stresem, sprzyja równowadze emocjonalnej oraz stabilnej samoocenie.

Z kolei ekstrawersja Ekstrawersja skłonność do uzewnętrzniania własnych myśli i emocji, otwartość na świat i ludzi, łatwość nawiązywania kontaktów z otoczeniem. Człowiek, którego osobowość cechuje ekstrawersja to ekstrawertyk.... Czytaj dalej Słownik terminów literackich jest odpowiedzialna za intensywność relacji społecznych, nastawienie do innych ludzi oraz ogólny poziom energii, za gotowość do działania i podejmowanie różnego rodzaju aktywności oraz za poszukiwanie wrażeń. Biegunem przeciwstawnym do ekstrawersji jest introwersja. Introwersja przejawia się w skłonności do samotności, unikaniu zbyt dużej liczby kontaktów społecznych ograniczaniu stymulacji zewnętrznej.

Trzecia z cech- otwartość poznawcza wpływa na gotowość do zdobywania nowych doświadczeń, na gotowość do poznawania nowych i ich, koncepcji. Osoby o niskim poziomie otwartości są raczej konwencjonalne - trzymają się utartych szlaków.

Z kolei czwarta cecha ugodowość - znajduje swoje odbicie w nastawieniu do innych ludzi , w sposobie działania w środowisku społecznym. Wysoki poziom ugodowości łączy się z wysokim poziomem zaufania do innych ludzi, z zachowaniami prostolinijnymi a czasami także z gotowością do ustępstw i poświęcania się. Społecznie osoby takie są postrzegane jako życzliwe, jednoznaczne i przewidywalne - budują one wokół siebie atmosferę bezpieczeństwa. Natomiast osoby o niskim poziomie ugodowości traktują ludzi bardziej przedmiotowo - manipulują nimi i wykorzystują ich do osiągnięcia swoich celów. Charakteryzują się również brakiem zaufania do innych ludzi.

Ostatnia z cech - sumienność- pozwala przewidywać aktywność szkolną i zawodową. Wysoki poziom sumienności może być podstawą do przewidywania sukcesów zawodowych - przejawia się on bowiem poprzez odpowiedzialność, wytrwałość, rozwagę, a także uporządkowanie (czasem perfekcjonizm).

Z kolei niski poziom sumienności przekłada się na lekceważenie swoich obowiązków, nie przywiązuje uwagi do zobowiązań i pewnego rodzaju niedbałością i lenistwem.

Przedstawione powyżej wymiary osobowości są uniwersalne - posiada je każdy człowiek, a ich natężenie decyduje o niepowtarzalności (indywidualności ) jednostki (oczywiście indywidualność jednostki nie jest tworzona tylko przez natężenie tych pięciu wymiarów - decyduje o niej również wiedza czy doświadczenia życiowe).

Jakkolwiek wydaje się ze niektóre z tych wymiarów (ich poszczególne zestawienia) są lepsze a inne gorsze to tak naprawdę każda z nich ma swoje plusy i minusy, jedne z nich są lepsze w pewnych okolicznościach inne w drugich. Jedne przez otoczenie mogą być pozytywnie wartościowane jednak dla samej jednostki mogą być uciążliwe. Np. osoba o wysokiej sumienności i jednocześnie wysokiej neurotyczności będzie najprawdopodobniej ceniona przez pracodawcę za profesjonalizm i niezawodność, ale sama będzie odczuwać wysokie koszty odnoszonych sukcesów (lęki, zamartwianie się).

Rozwój osobowości dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum w wieku 7-10 lat

Podstawowe struktury osobowości kształtują się w wieku przedszkolnym, jednakże wiele istotnych elementów kształtuje się później - w okresie późnego dzieciństwa.

Rdzeń osobowości stanowi obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich samego siebie. Jest to zespól przekonań na temat własnej osoby. Punktem wyjścia dla powstania obrazu samego siebie jest świadomość własnej osoby, poczucie odrębności od otaczającego świata. Przejawem tego, że jednostka jest świadoma własnej odrębności, że wykształciło się u niej pojęcie "ja" jest rozpoznawanie siebie w lustrze czy też na fotografii. Wykształcenie się pojęcia ja następuje z reguły około drugiego roku życia. W wieku przedszkolnym dziecko zaczyna odkrywać różne sprawności i umiejętności a także zdawać sobie sprawę z własnej płci. Jednakże wiedza na temat samego siebie w owym czasie składa się zwykle z sądów opisowych, mówiących o tym jak wyglądam, jakie rzeczy i umiejętności posiadam. Dopiero pod koniec okresu przedszkolnego pojawiają się sądy wartościujące i zaczyna się kształtować obraz ja idealnego - czyli obraz tego jakim powinienem być. Poszczególne sądy nie stanowią jeszcze zwartego systemu, nie są ze sobą powiązane. Charakteryzuje je również duża niestabilność.

W okresie wczesnoszkolnym następuje moment przełomowy w kształtowaniu się pojęcia ja. Poszczególne sądy i opinie zaczynają tworzyć bardziej spójny system. Obraz siebie staje się jakby bardziej wielowymiarowy - bardziej zróżnicowany. Dziecko nie opisuje siebie tylko przez to jak wygląda i co posiada ale także poprzez to jakie jest (jakimi cechami się charakteryzuje) oraz jakie powinno być. Niezwykle ważnym elementem obrazu siebie jest samoocena - w znaczący sposób wpływa ona na rozwój pojęcia ja oraz ma znaczenie dla aktywności podejmowanych przez jednostkę.

Osoby o wysokim poczuciu własnej wartości charakteryzuje:

  • Przekonanie o słuszności wyznawanych wartości i zasad, kierowanie się nimi
  • Skupienie się na teraźniejszości a nie na przyszłości czy przeszłości
  • Wiara we własne siły i możliwości (nawet w sytuacjach trudnych)
  • Poczucie równorzędności wobec innych ludzi
  • Umiejetność cieszenia się życiem
  • Wrażliwość i otwartość na potrzeby innych.

Kolejnym istotnym elementem w rozwoju osobowości dziecka jest rozwój zainteresowań. Poprzez zainteresowania w sensie ogólnym rozumiemy pewne trwałe dążenia których celem jest poznawanie otaczającego świata. Przejawiają się one poprzez ukierunkowane aktywności poznawcze o określonym natężeniu, aktywności te są selektywne - tzn. koncentrują się na pewnych zjawiskach z otaczającego świata inne uznając za mniej ważne.

Na rozwój zainteresowań ma wpływ zarówno pleć (pleć w rozumieniu społecznym a nie biologicznym), środowisko w jakim dziecko się wychowuje, oddziaływania szkoły i grupy rówieśniczej.

Właśnie grupy rówieśnicze są bardzo istotne dla rozwoju osobowości - to jak będą się dziecku układać relacje może mieć decydujące znaczenie. Np. dzieci odrzucane przez grupę rówieśniczą mają często zaniżoną samoocenę. Z kolei elementem stymulującym rozwój osobowości może być nawiązanie przyjaźni. W okresie późnego dzieciństwa jest to już relacja dosyć dojrzała - opiera się na wzajemnym zaufaniu i wspieraniu siebie, pomaganiu w różnych sytuacjach. Status przyjaciela uzyskuje się na podstawie tego kim się jest , co się sobą reprezentuje a nie na podstawie tego co się ma. Ważną podstawą przyjaźni może być wspólnota zainteresowań czy też podobieństwo osobowości. W takich bliskich, przyjacielskich relacjach człowiek lepiej poznaje siebie, dowiaduje się kim jest .Wraz z dorastaniem dzieci zawierane przyjaźnie stają się coraz trwalsze.

Warto również wskazać na te czynniki, które mogą mieć negatywny wpływ na rozwój osobowości. Są to :

  • Wpółzawodnicto - szczególnie gdy wiąże się z pewnego rodzaju piętnowaniem osoby która przegrała
  • Dominacja w systemie wychowawczym kar nad nagrodami
  • Surowe wychowanie w którym podstawą jest władza a nie wzajemne zrozumienie
  • Faworyzowanie i podkreślanie sukcesów których w istocie nie ma

W wieku około 12 lat dziecko wkracza w fazę pokwitania a następnie w fazę dojrzewania. W tym czasie stawia się przed nim nowe wymagania, ma ono coraz więcej doświadczeń i coraz szersze jest pole jego aktywności, coraz bardziej wyrazisty staje się obraz siebie i otaczającego świata (jest to obraz coraz bardziej uogólniony). Dziecko posiada także coraz większą świadomość swoich przeżyć, potrzeb i dążeń.

Pojawia się wewnętrzna motywacja Motywacja układ uwarunkowań i uzasadnień, któremu podlegają działania i postawy bohaterów określonego dzieła literackiego. Wniknięcie w ten system umożliwia zrozumienie utworu. Najważniejsze odmiany... Czytaj dalej Słownik terminów literackich do przezwyciężania napotykanych trudności, dziecko nabywa umiejętności coraz doskonalszego mobilizowania się. Relacje społeczne stają się dojrzalsze, pojawiają się formy zachowań wyższych takich jak np. altruizm. Wzmocnieniu ulega także przyszłościowa perspektywa czasowa - dziecko zaczyna planować i interesować się własną przyszłością.

Najbardziej burzliwym okresem w kształtowaniu się osobowości jest okres dojrzewania - pojawiają się liczne konflikty z otoczeniem. Pojawiają się liczne problemy egzystencjalne, filozofowanie. Młodzież zaczyna poszukiwać swojej misji życiowej, powołania. Pojawia się również potrzeba zmieniania świata - udoskonalania go zgodnie z wyznawanymi wartościami. Wyznawane wartości stają się głównym regulatorem zachowań - wyznaczają one dalsze cele i wpływają na wybory życiowe, tym samym kształtują dalszy rozwój osobowości.

Powszechnie uważa się ze koło 25 roku życia człowiek jest już jednostką w pełni dojrzałą, ukształtowana. Jednakże osobowość nigdy nie przechodzi w stan statyczny, w stan spoczynku. Jako struktura dynamiczna ulega ciągłym przeobrażeniom na przestrzeni życia. W początkowych okresach kształtowania się osobowości przemiany są bardziej widoczne, bardziej spektakularne. W okresie późniejszym przemiany te są mniej gwałtowne. Jednakże niewątpliwie są - człowiek cale życie zdobywa nowe doświadczenia, spotyka nowe sytuacje i nowych ludzi. Wszystko to na niego wpływa i go kształtuje. Czlowiek nigdy nie jest istotą skończoną - jest istotą która ciągle się staje.

.

Literatura

Maria Chłopkiewicz, Osobowość dzieci i młodzieży

Sabina Guz, Rozwój i kształtowanie osobowości dzieci w okresie wczesnoszkolnym

Słownik Encyklopedyczny Edukacji Obywatelskiej

Wikipedia