Dodaj do listy

Eksterminacja ludności

Czym kryje się pod pojęciem czystek etnicznych? Trudno znaleźć ścisłą definicję tego terminu, jednak przez czystki etniczne rozumiemy procesy eliminowania a jakiegoś terytorium zamieszkującej je grupy etnicznej. Wiąże się to zwykle z planami aneksji tego obszaru. Działania eksterminacyjne obejmują masowe wysiedlenia, gwałty, mordy zbiorowe, pacyfikacje miast i wsi, niszczenie dóbr kultury, świątyń, ich przyczyną może być szowinizm Szowinizm słowo to pochodzi od francuskiego nazwiska Chauvin (żołnierz napoleoński, który bezkrytycznie wielbił cesarza, postać z komedii Scribe'a). Szowinizmem nazywamy skrajną formę nacjonalizmu, czyli bezkrytycznego... Czytaj dalej Słownik historyczny bądź nienawiść wyznaniowa. Wszystkie odbywają się w atmosferze grozy, terroru i poniżenia. Ofiarą eksterminacji czy ludobójstwa padają członkowie określonej, konkretnej grupy etnicznej. W konfliktach zbrojnych XX wieku nastąpiło intensywne nasilenie działań o charakterze czystek etnicznych. Był to wówczas jeden z bardziej dotkliwych i palących problemów. Dlatego też czystki etniczne zostały przez prawo międzynarodowe włączone do katalogu najcięższych przestępstw przeciwko ludzkości. Jednak w błędzie jest każdy, kto uważa że jest to problem nowy i podobne zdarzenia nie miały miejsca w przeszłości. Masowe przesiedlenia grup etnicznych, takich jak Asyryjczycy czy Rzymianie, miały miejsce już w starożytności. Ślady działań o charakterze eksterminacyjnym odnaleźć można również analizując wydarzenia, jakie miały miejsce w XVI wieku.

W celu uregulowania kwestii etnicznych początkiem XX wieku przyjęto zasadę "CUIUS REGIO, EIUS NATIO" ("czyja władza, tego nacja"). Jej celem było nakreślenie granic w zgodzie z podziałem etniczno- narodowościowym. Aby tego dokonać wiele narodów przesiedlano (szczególnie we wschodniej części Europy). Po zakończeniu obydwu wojen światowych, w Europie stosunki narodowościowo- etniczne pozostawały nieuporządkowane. Kierując się ww. regułą bezwzględnie wypędzano lub przenoszono bardzo wiele osób, które w aspekcie etnicznym nie przystawały do nowych warunków i otoczenia. Potrzebę często brutalnych przesiedleń argumentowano koniecznością wprowadzenia i zapewnienia pokoju w poszczególnych obszarach. Właśnie w imię pokoju i stabilności patrzono przez palce na kłopoty trawiące mniejszości narodowe. Między innymi z tego powodu wiek XX stał się najbardziej krwawym wiekiem w historii ludzkości. Już na samym jego początku pojawił się problem Macedonii, której mieszkańców za członków swoich narodów uważali zarówno Serbowie jak i Bułgarzy. Rezultatem wojen na Bałkanach były dążenia Serbii, Bułgarii i Grecji do stworzenia na swoich terytoriach jednolitych etnicznie i religijnie społeczności. Na skutek tych działań ogromne rzesze Macedończyków i Turków spotkały przymusowe wysiedlenia i uchodźstwo. W roku 1913 w mieście położonym na pograniczu Grecji i Turcji- Adrianopolu doszło do podpisania konwencji, która uprawomocniła masowe przesiedlenia jako narzędzie wprowadzania ładu i porządku.

Omówione wcześniej przykłady mimo tego, że bardzo krzywdzące dla ludności, nie są tak rażącymi przykładami czystki etnicznej, do jakich dopuściły się hitlerowskie Niemcy. W okresie II wojny światowej miały miejsce najokrutniejsze mordy i zbrodnie. Walcząc o "czystość rasy aryjskiej" naziści dokonywali na ogromną skalę eksterminacji wielu narodów i innych grup etnicznych. Ofiarą tak prowadzonej polityki padło wielu Żydów, a także od 200 000 do 500 000 ludności romskiej. Dane te dotyczą liczby bestialsko zamordowanych w komorach gazowych obozów zagłady. Eksterminacja narodowości ormiańskiej, po dodaniu liczby ofiar mordów w latach 1915- 1916 i wcześniejszej rzezi na terenach Imperium Osmańskiego, przyniosła śmierć ponad dwóm milionom ludzi pochodzenia romskiego. Prześladowania Ormian zintensyfikowały się w roku 1915, kiedy to wiosną miał miejsce pogrom oficerów i członków elit intelektualnych i politycznych tego narodu. Nocą z 24/ 25 kwietnia nastąpiło aresztowanie i zamordowanie więcej niż 600 osób należących do elit na rodu ormiańskiego.

Wydarzenia, które miały miejsce w latach 1878-1922 i dotknęły naród ormiański, nie odbiły się szerokim echem w świadomości światowej opinii publicznej. Jednak wspomniał o nich sam Adolf Adolf A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; jeden z więźniów w sc. 1; informuje kolegów, że dzięki życzliwemu kapralowi mogą się spotkać w dzień Wigilii. Podczas spotkania wspomina kolegę,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Hitler, kiedy mówił o wyroku wydanym przez siebie na Polaków: " Na razie tylko na wschodzie rozkazałem moim oddziałom, by bez litości i miłosierdzia posyłały na śmierć mężczyzn, kobiety i dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum polskiego pochodzenia. Tylko w ten sposób będziemy mogli uzyskać przestrzeń życiową, której tak potrzebujemy. Któż dziś mówi o eksterminacji Ormian?".

20 stycznia 1942 roku w willi Wannsee w Berlinie odbyła się narada, której celem było ustalenie metod i sposobu organizacji eksterminacji ludności na obszarach podległych władzy hitlerowskiego reżimu. Spotkaniu przewodził Reinhard Heydrich- wysoce postawiony dygnitarz nazistowski. Głównym tematem była kwestia "ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej" jak określano planowaną zagładę. Polityka wyniszczania narodu żydowskiego, prowadzona przez nazistów od 1942 roku i trwająca około 30 miesięcy, przyniosła 5 - 6 milionów ofiar (dokładne określenie tej liczny jest niemożliwe na skutek niszczenia archiwów i zacierania śladów). Ofiarami Holokaustu byli Żydzi z całej niemal Europy, szacuje się, że w jego rezultacie zginęło 2,7 miliona polskich Żydów, 2,2 miliona Żydów zamieszkujących tereny Związku Radzieckiego, 500 tysięcy Żydów węgierskich, 165 tysięcy Żydów niemieckich, 140 tysięcy czechosłowackich, ponad 100 tysięcy holenderskich, 65 tysięcy austriackich, po 60 tysięcy z terenów Grecji i Jugosławii i po 32 tysiące z Belgii i Francji. Pogrom jaki nastąpił na terenach państw takich jak Mołdawia, Norwegia, Rumunia, Dania, Luksemburg, Bułgaria i Włochy przyniósł kolejne 200 tysięcy ofiar. Liczby te nie oddają tragedii narodu żydowskiego, jednak pozawalają zdać sobie sprawę z jego ogromu. Jakie są przyczyny prowadzenia przez nazistowską Rzeszę tak restrykcyjnej i okrutnej polityki wobec akurat tej grupy społecznej? Niemcy Niemcy Republika Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny nie uważali Żydów za wspólnotę narodowościowo- etniczną, a raczej za mieszankę rasową, której przedstawiciele stanowić mogą element szkodliwy głównie z przyczyn genetycznych. Propaganda nazistowska szerzyła te wyssane z palca teorie, popierając je rzekomymi wynikami badań naukowych, czy sfałszowanej wiedzy antropologicznej i historycznej.

Niemieccy naziści dążyli do zdobycia nowych terytoriów dla "rasy panów" bez względu na koszty jakie w związku z tym poniosą "podludzie"- "niższe rasy słowiańskie". Powstawały listy narodowościowe, tych którzy na nich się nie znaleźli zniewalano, deportowano lub mordowano. Dla Żydów początkowo wydzielano pewne części miast tworząc w całej Polsce niespełna 400 gett. Do największych zaliczamy Getto Warszawskie, w którym mieszkało około 500 tysięcy ludności żydowskiej i Getto Łódzkie, liczące ok. 300 tysięcy mieszkańców. Najokrutniejszym "wynalazkiem" wprowadzonym przez Rzeszę były obozy koncentracyjne, najbardziej znanym spośród nich jest zlokalizowany w mieście Oświęcimiu obóz Auschwitz- Birkenau. Dostępny jest on dla turystów i osób chcących oddać cześć i hołd ofiarom hitlerowskiej zbrodni. Muzeum uświadamia dramatyczne losy więźniów, jakie toczyły się w fabrykach śmierci. Również w Treblince- obozie, z zabudowań którego nie pozostało już nic. Ciągle jednak jest to miejsce pamięci o zamordowanych, na terenie dawnego obozu umieszczono kamień, na którym znajdują się dwa, jakże wymowne słowa: NIGDY WIĘCEJ.

Podczas II wojny światowej Romów spotkał los podobny do tego, z jakim przyszło się zmierzyć narodowi żydowskiemu. Początkowo cyganów eksterminowano w obozach koncentracyjnych na terenie Rzeszy w Buchenwaldzie i Dachau, a po stworzeniu obozu dla kobiet w Ravensbruck również tam. Na początku lat czterdziestych, w obozie zagłady w Chełmie, do mordowania Romów stosowano tlenek węgla, skutkiem zatrucia była śmierć około pięciu tysięcy ludzi. W roku 1942, z rozkazu Himmlera, Cyganów zamieszkujących obszary należące do Rzeszy wywożono do obozów zlokalizowanych w Oświęcimiu i Brzezince, gdzie trwały wówczas prace związane z rozbudową komór gazowych i krematoriów. Rozkaz Himmlera nie objął swym zasięgiem wszystkich Romów, ci którym udało się przeżyć zostali siłą zmuszeni do wyrażenia zgody na "dobrowolną" sterylizację. Spośród 23 tysięcy osób pochodzenia romskiego, które trafiły do obozu Auschwitz - Birkenau, śmierć poniosło 20 078. Pozostali zostali przewiezieni do innych, zarządzanych przez hitlerowców, obozów. Przyczyną śmierci była katorżnicza praca przekraczająca ludzkie możliwości, głód. Wiele osób ginęło na skutek chorób zakaźnych. Najwięcej ofiar jednak przyniosły eksperymenty medyczne prowadzone na więźniach i komory Komory Federalna Islamska Republika Komorów. Stanowi wyspiarskie państwo na Oceanie Indyjskim pomiędzy wybrzeżem Tanzanii (Afryka) a Madagaskarem. Powierzchnia 1860 km2. Liczba ludności 727 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny gazowe. Cygańska część obozu została zlikwidowana w sierpniu 1944 roku w przeciągu jednej nocy. Zagazowano wówczas w komorach 2897 osób.

Kolejnym konfliktem noszącym znamiona nacjonalizmu była wojna domowa w byłej Jugosławii. Etnonacjonalistyczno- religijna specyfika sporu bardzo sprzyjała działaniom o charakterze czystek etnicznych. Pragnienia stworzenia etnicznie jednolitego i klarownego państwa przez dwie najpotężniejsze nacje na tych terenach - Serbów i Chorwatów, starano się zaspokoić przesiedlając i deportując, a nierzadko mordując przedstawicieli innych grup etnicznych. Sytuację zaogniał jeszcze bardziej niejasny podział Bośni i Hercegowiny. Granice pomiędzy obszarami "czystymi" językowo, etnicznie i religijnie nie były tożsame. Nie sposób było wybrać coś co miałoby determinować przynależność danego terenu do określonego państwa. Posługując się determinantem etnicznym, stosunkowo łatwo możemy rozróżnić Serbów, Albańczyków, Chorwatów i Czarnogórców. Nie wolno nam jednak pominąć kryterium wyznaniowego. Tylko w Bośni i Hercegowinie muzułmanie religijni to ta sama grupa co muzułmanie etniczni. Inaczej jest w pozostałych krajach tego obszaru. Zanim nastąpiła islamizacja terenów byłej Jugosławii, nie istniało rozgraniczenie na Serbów i Chorwatów. Dopiero wybuch wojny spolaryzował te dwie grupy etniczne i stał się przyczyną nienawiści wyznaniowej. Konflikt udało się rozwiązać stosunkowo szybko, bo w ciągu jednego roku. Jednak pokój na Bałkanach był tylko pozorny. W 1997 roku, jesienią doszło do ponownych zamieszek, tym razem dramat rozegrał się w stolicy Kosowa- Prisztine. Studenci albańscy żądali powrotu narodowego szkolnictwa, zamieszki zostały zneutralizowane przez serbskie służby porządkowe. Początkiem roku 1998 albańska Armia Wyzwolenia Kosowa (UCK) rozpoczęła działania wojskowe skierowane przeciwko ludności serbskiej zamieszkałej w Kosowie. Efektem tych działań było utworzenie kontrolowanego przez albańskich partyzantów "wyzwolonego terytorium". Rebelianci zajęli około 30 procent terytorium Kosowa, na "oswobodzonych" terenach prześladowano mniejszość serbską, cygańską i gorańską (islamskich Macedończyków). Akty przemocy, jakich dopuszczała się UCK nie pozostały bez odpowiedzi, jugosłowiańskie siły zbrojne rozpoczęły kontrofensywę. Ostrzeliwano wioski zamieszkiwane przez Albańczyków, palono domy samozwańczych partyzantów, na granicy dochodziło często do starć. Armia Wyzwolenia Kosowa ogłosiła "stan wojenny", co wiązało się z mobilizacją wojskową obejmującą wszystkich mężczyzn w odpowiednim wieku. Reprezentanci obydwu nacji w liczbie wielu tysięcy zmuszani byli do opuszczania i pozostawiania swoich domów i bliskich. Uchodźcy zwykle chronili się w lasach, które były znacznie bezpieczniejszym miejscem niż miasta i wioski, krwawo pacyfikowane przez obydwie walczące strony. Szacuje się, że na skutek ostatniej wojny na pograniczu serbsko- albańskim, straciło życie prawdopodobnie prawie 2000 cywili i wiele tysięcy walczących. W czasie trwania konfliktu dziesiątki setek kobiet było bestialsko gwałconych podczas gdy ich synowie, mężowie czy bracia poddawani byli torturom. Powstawały na nowo obozy koncentracyjne, a więcej niż dwa miliony ludzi bezpowrotnie straciło własne domy i zostało uchodźcami poszukującymi swojego miejsca.

Nie ma wątpliwości co do tego, że czystki etniczne są to najokrutniejsze i najbardziej nieludzkie spośród metod prowadzenia walki. Ofiarami eksterminacji padają bowiem cywile, którzy bezpośrednio nie biorą udziału w konflikcie. Napaści na bezbronne kobiety, dzieci czy starców muszą spotkać się ze zdecydowanym sprzeciwem światowej opinii publicznej wyrażonym w prawie międzynarodowym. Jak dotąd jednak brak aktów prawnych, które mogłyby chronić ludność cywilną, zamieszkałą na terenach toczących się konfliktów, w dostatecznym stopniu. Należy jednak docenić postęp w walce z polityką eksterminacji, jaki obserwujemy w ostatnich latach. Doprowadzono do wydania prezydenta Jugosławii i postawienia go przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym do spraw zbrodni przeciwko ludzkości. Działania te pokazują, że nawet przywódcy wielkich reżimów tacy jak Slobodan Milisevic nie są bezkarni, za złamanie wszelkich granic i prześladowanie ludności cywilnej zostaną sprawiedliwie osądzeni i ukarani.

Źródła:

  • Urs Altermatt "Sarajewo przestrzega. Etnonacjonalizm w Europie" Kraków 1998r.
  • Angus Angus W. Szekspir Makbet, bohater epizodyczny; szkocki wielmoża
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    Fraser "Dzieje Cyganów" Warszawa Warszawa stolica Polski położona w centralnej części Niziny Mazowieckiej nad Wisłą. Liczy 1,6 mln mieszkańców.
    Czytaj dalej Słownik geograficzny
    2001r.
  • Heiko Haumann "Historia Żydów w Europie Środkowej i Wschodniej" Warszawa 2000r.
  • Roszkowski Wojciech "Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku " Wydawnictwo naukowe PWN 2005r.