Dodaj do listy

Styl gotycki w Polsce i Europie

Gotyk w Polsce.

Przyjmuje się dzielić gotyk Gotyk styl w architekturze i plastyce, charakterystyczny dla dojrzałego średniowiecza (2 poł. XII-XV w). Przejawiał się w strzelistości, dekoracyjności i smukłości budowli, stosowaniu ostrych łuków... Czytaj dalej Słownik terminów literackich na trzy okresy. Wczesny (1144-1200), dojrzały (1200-1400) oraz późny (1400-1500). Przyjęło się uznawać za początek Gotyku moment poświęcenia chóru w St. Denis. Było to 11 VI 1144 roku. To co wyróżnia ten styl to krzyżowo-żebrowe sklepienia, ostre łuki i budowanie wyższych, smuklejszych budynków.

Przykładowe dzieła gotyku to m.in.: katedra Notre Dame (1182), katedra w Reims (1210), katedra w Canterbury (1120), katedra w Mediolanie (XV w.), czy kościół Mariacki w Krakowie (XV w.). Jeżeli chodzi o nazwiska architektów, które zapisały się w historii gotyku to Wilhelm z Sens, Villard de Honnecourt, Mateusz Mateusz A. Lindgren Bracia Lwie Serce, bohater drugoplanowy, fantastyczny; siwy staruszek z Doliny Dzikich Róż. Uratował Sucharka przed żołnierzami i zgodził się być jego dziadkiem. W swoim domu ukrywał też... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum z Arras Arras ścienna tkanina artystyczna naśladująca obraz. Wyrabiano je w manufakturach, a najsłynniejsze były arrasy wyrabiane we Francji w mieście Arras (stąd nazwa) oraz we Flandrii. Tworzono je z cienkich nici... Czytaj dalej Słownik historyczny i Piotr Piotr M. Hłasko Ósmy dzień tygodnia, bohater drugoplanowy; narzeczony Agnieszki, kocha ją szczerze, przeżywa załamanie, gdy dziewczyna go porzuca
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Parter są najbardziej znane.

Kościół Mariacki- położony w charakterystycznym miejscu, przy rynku, świadczy o swym powstaniu, przed tzw. okresem lokacyjnym ( 1257r).

Kościół ma dwie wieże. Jedna mariacka, zwana też hejnacką, druga to dzwonnica. Hejnacka wieża przeznaczona była do obserwacji i obrony w razie ataku wroga. Wysoka i strzelista jest najwyższa wieżą w Krakowie. Ma 81 metrów wysokości.

Kościół Mariacki posiada wspaniały ołtarz. Słynne dzieło Wita Stwosza to najpokaźniejsze dzieło gotyckie w Europie. Jego wymiary to 13 na 11 metrów. Wykonany jest z lipowego drewna. Wit pracował nad nim od roku 1477 do 1489. Przetrwał obie wojny światowe, prawie bez uszczerbku, ale podczas drugiej wojny hitlerowcy ukradli go z kościoła i wywieźli do Niemiec. Dopiero po wojnie znaleziono go w zamku w Norymberdze. Ołtarz ma dużą szafę ołtarzową z wmontowaną w środku scenę pokazującą Zaśnięcie Najświętszej Panny Marii i tzw. Złota Legenda. Ołtarz zawiera 200 wyrzeźbionych figur. Największe mierzą 2.80m, a najmniejsze kilka centymetrów.

Collegium Maius - należący do Uniwersytetu Jagiellońskiego najstarszy dziś budynek uniwersytecki w Polsce. Już w roku 1400 odbywały się tam wykłady Akademii Krakowskiej. Potem, od roku 1860 do początku II wojny światowej, działała tam Biblioteka Jagiellońska. Budynek na wewnątrz dziedziniec, wzdłuż którego biegną zewnętrzne korytarze przykryte gotyckimi krużgankami. Warto zwrócić uwagę na piękne sklepienia kryształowe. Dzisiaj w Collegium Maius nie odbywają się żadne zajęcia i wykłady. Budynek pełni funkcję reprezentacyjną z Muzeum Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W Krakowie mamy jeszcze inne budowle gotyckie, takie jak: Kościół franciszkanów, Brama Floriańska, Wieża ratuszowa.

Napiszę też trochę o historii gotyku w Polsce. Pierwsze nowinki o nowym stylu w architekturze pojawiły się w naszym kraju dopiero w pierwszej połowie XIII wieku. Stało się to wraz przybyciem zakonów dominikańskich i franciszkańskich do Polski. Nowy styl pojawiał się na początek w elementach nowych budowli. W latach 1226 - 1250 powstała bazylika św. Trójcy w Krakowie. Ceglany gmach był fundowany przez Iwa Odrowąża. Zamontowano w tym kościele, należącym do dominikanów, ostrołukowe łęki międzynawowe. Cały kościół wybudowany był w romańskim stylu.

Wczesnogotyckie budowle, powstające właśnie dla tych zakonów; dominikańskiego i franciszkańskiego, odznaczają się prostotą, rezygnacją z bogatych zdobień, witraży, wież. Miało to odzwierciedlać reguły panujące w zakonie. Odwiedzając gotyckie kościoły, zobaczymy przeważnie, dość długie, w kształcie prostokąta prezbiterium, przykryte krzyżowo- żebrowymi sklepieniami. Korpus budynku, zbudowany za lektorium, pokrywa strop Strop górna powierzchnia warstwy (ławicy).
Czytaj dalej Słownik geograficzny
lub wieża dachowa. W tym czasie budowano też cysterskie kościoły i klasztory. Od licznych romańskich gmachów, gotyckie różniły się ciekawymi, bardziej różnorodnymi formami.

W Lubiążu, Kamieńcu Ząbkowickim i Henrykowie oraz w Oliwie, Pelplinie i Koronowie powstały obiekty w charakterystycznych, regionalnych odmianach.

Styl gotycki formował się również wraz z przemianami społecznymi, zachodzącymi w miastach. Powstawanie miast na prawach magdeburskich i rozdrobnienia dzielnicowego, spowodował, że ludność czuła się złączona bardziej z własnym regionem niż z całym państwem. Przez to powstawały odrębne szkoły stylu gotyckiego.

Często też budowano kościoły, klasztory, ratusze i inne gmachy, których wykonanie zamawiano zbiorowymi prośbami mieszkańców danego regionu. Również mecenat Mecenat opieka nad artystami i rozwojem sztuk, zapewniana przez osoby prywatne, dwory, instytucje społeczne i państwowe. Nazwa pochodzi od nazwiska rzymskiego arystokraty Mecenasa (I w. p.n.e.), który opiekował... Czytaj dalej Słownik terminów literackich królewski przyczyniał się do rozwoju architektonicznego Polski. W XIV wieku miała miejsce reforma, której uchwalenie było równoważne z powstaniem nowych inwestycji.

Kazimierz Wielki znany jest z tego, że podczas jego panowania Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny przeżywała prawdziwy rozkwit architektury. W ten czas sfinansowano najwięcej gotyckich projektów. Podobnie było w następnej fazie; późnogotyckiej, za panowania Kazimierza Jagiellończyka.

Polska południowa, zwłaszcza tereny Dolnego Śląska były pod dużym wpływem architektury Czech. Patronat królewski dyktował styl rejonu Małopolski. Nazwany jest stylem dworskim. To właśnie tutaj renesans Renesans odrodzenie.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
pojawił się najszybciej , mało to związek z dworem królewskim.

Ziemie północne, goszczące Krzyżaków, kształtowały styl, wypływający właśnie ze znajomości architektury zakonu. Tylko Wielkopolska, utraciwszy mocną pozycje w kraju, nie wpłynęła tak bardzo na kształt gotyku w Polsce. Tereny te zdominowała architektura Śląska i Pomorza. Również Mazowsze kształtowało się w oparciu o pomorski styl. Za to, właśnie tam, tradycje gotyckie dominowały najdłużej, do końca XVII wieku.

Charakterystyczne cechy architektury gotyckiej w Polsce.

W Polsce gotyckie budynki powstawały z cegły. Uniemożliwiło to projektowanie strzelistych kościołów, o rozczłonowanych elewacjach.

Najważniejsze są ściany, z masywnymi filarami są podporą sklepiania. Okna są małe i wąskie. Budynki skromne w ozdoby, dekorowane są tzw. blendami. Ich jasny kolor kontrastował z czerwona cegłą. Taki zestaw kolorów stosowano też przy ozdabianiu sklepień. Ceglane żebra wystawały z tynkowanej bieli. Na elewacjach mamy glazurowaną cegłę. Ażurowe szczyty, zdobione różnymi wzorami, spotykało się w kościołach halowych.

Jak już wcześniej wspominałam, w Polsce można spotkać regionalne odmiany stylu gotyckiego:

Styl nadwiślański

Obejmował Małopolskę. Stosowano tam również cegłę, z zastosowaniem ciosów kamiennych, na potrzebne detale. Przeważnie powstawały kościoły dwunawowe. W bazylikach, nawy boczne, często są niskie bo ich konstrukcje jest nieco uproszczona, z wykorzystanym systemem filarowo- skarpowym. Przypory, które stawiano ze ścianami nawy głównej, wprawiano nad dach nawy bocznej.

Najłatwiej poznać gotyk, po charakterystycznym łuku ostrym. Europejskie kościoły budowano nie z cegły lecz z kamienia. Fasady, wyciągnięte w górę, wystają ponad miejskie inne budowle. Dobrym przykładem jest katedra w Kolonii. Dla angielskiego gotyku, czasem dla francuskiego, charakterystyczne są wieże o prostym zakończeniu. Tak jak w Canatenbury, Hereford, a we Francji katedra Notre Dame. Spotyka się też wieże o spiczastych, ażurowych hełmach. Wnętrza są przestrzenne, monumentalne i wysokie, np. francuskie, niemieckie, angielskie, w Polsce Kościół Mariacki w Gdańsku, Krakowie, Katedra we Wrocławiu. W Europie kościoły mają, większe niż Polsce, witrażowe okna. Przez okna wpada więcej światła i katedry są jaśniejsze.

Bardzo łatwo rozpoznać styl gotycki. Ostry łuk w oknach albo w suficie jest jednoznaczny z budowlą z tego okresu. Barokowe dodatki, którymi w późniejszym okresie dekorowano kościoły, nie zakryją gotyckiego pochodzenia budowli. Dopiero neogotyk wprowadza zamieszanie i często trudno zidentyfikować epokę, z której pochodzi dzieło.

Budowle neogotyckie budowano na przełomie XIX i XX wieku, w miejsce zniszczonych po wojnie kamienic. Neogotyk polski przypomina zachodnioeuropejski gotyk. Fantazyjne formy, większe okna z witrażami, strzeliste wieże pojawiły się u nas dopiero wraz z neogotykiem. Budynki te pokryte są często miedzią lub blachą. Żeby poznać epokę, z której pochodzi zwiedzany obiekt, wystarczy zwrócić uwagę na układ cegieł w ścianach. Ten materiał budowlany układa się albo dłuższym bokiem, albo krótszym. Krótszy bok nazywany jest główką, a dłuższy wozówką. W gotyckich kościołach stosowano zawsze taki sam układ: główka- wozówka- główka- wozówka. Mury nowsze mają większą cegłę i ułożone są w ten sposób, że jeden rząd stanowią same wozówki, a pod spodem główki. To najprostszy sposób rozróżniania gotyku i neogotyku.

Kolebką gotyku jest Francja. Pierwsze dzieła tej architektury powstały w XII wieku. Najpierw późny romanizm przybierał postać charakterystyczną dla gotyku. Takim przykładem przemian stylowych jest katedra w Laonie, która powstała w latach 1155-1235.

Styl romański posiadał swoisty rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny sklepień kolebkowych i klasztornych, których ciężar musiały utrzymywać ściany. Gotyk zrewolucjonizował sposób podpierania stropów. Zaczęto stosować sklepienia krzyżowe i krzyżowo- żebrowe. Dzięki temu ściany, wspierane przyporami, podpierały tylko fragmenty sufitu. Ściany stały się mniej ważne i można je było wykorzystać do innych celów. Bardzo szybko pojawiły się, więc, okna, ozdabiane witrażami.

W europejskich kościołach, zwłaszcza na zachodzie, architekci stosowali kondygnacyjny układ ozdabiania ścian. Dekoracje, w zależności od wielkości budynku, znajdowały się na dwóch do czterech kondygnacji. Posłużę się tutaj przykładem katedry Notce Dame w Paryżu. Tam na najniższej kondygnacji są arkady, która łączy główną nawę z bocznymi. Nad arkadami zamontowane są empory. Empory to rodzaj krużganka. W tych specyficznych krużgankach znajdują się prześwity do empor, które wyglądają jak potrójne okna. Wyżej, nad emporami są jeszcze prawdziwe okna.

Ponieważ nagle zaczęto budować duże okna, architekci zaczęli szukać sposobu zagospodarowania tej przestrzeni. Tak więc często okno jest znakiem rozpoznawczym gotyckich budowli.

Charakterystyczną częścią okna jest tzw. maswerk- zdobienie górnej części okna, znajdującej się w polu, ujętym ostrym łukiem. Maswerk, przeważnie, podzielony jest na figury geometryczne.

Innym rodzajem okna jest rozeta. Najczęściej spotykana we Francji. Rozety to duże, okrągłe okna, zapełnione witrażami.

Kościoły gotyckie budowane były wysoko i strzeliście, przeważnie, zwłaszcza w zachodniej Europie, złożone z dwóch wieży fasad.

W Polsce można zauważyć dwa nurty rozwoju gotyckiej architektury. Na pierwszy nurt, największy wpływ ma architektura niemiecka. Przykładem jest Wrocław i zachodni rejon Polski. Katedry i ratusze tam powstałe to dzieła inspirowane niemieckim gotykiem. Drugi nurt rozwijający się w naszym kraju to gotyk nadwiślański. Budowle powstałe w Gdańsku, Elblągu, Bydgoszczy, Warszawy i Toruniu ukształtowały swój styl. Przejawiało się to w budowanych kościołach halowych. Charakterystyczna jest prosta bryła, z trzema nawami. Całość pokrywa wysoki, wspólny dach.

Architektura gotycka w Europie

W XII wieku, we Francji pojawiły się pierwsze symptomy nowego stylu. Katedra w Laonie uznawana jest za przełomowe dzieło. Wyrosła na gruncie romanizmu, jednak formą przypomina już styl gotycki. Romańskie elementy wyglądają tam jak gotyckie, ale ich detale nadal są romańskie. Trzeba podkreślić, że rozwój gotyku był możliwy dzięki wielkiemu odkryciu sklepienia krzyżowego. System przyporowy połączono z tym sklepieniem, a potem jeszcze z krzyżowo- żebrowym. To wszystko oparte na ostrym łuku było wręcz rewolucją w budownictwie.

Jeszcze raz wymienię cechy architektury gotyckiej:

- strzelistość budynków, wież, okien itd.

- ostre łuki

- maswerk czyli kamienne, dekoracyjne obramowanie okien

- system przyporowy

- sklepienia krzyżowe i krzyżowo- żebrowe

- na jedno przęsło sklepienia nawy głównej przypada jedno przęsło naw bocznych, tzw. system przechodzący

To takie główne wyznaczniki gotyku w Europie, jednak trudno mówić o jednakowo wszędzie wyglądającym stylu. Różnił się on poszczególnych częściach kontynentu. Choć często mówi się, że powstały szkoły narodowe, to jednak nie zawsze granice państwa wyznaczały jednorodność.

Gotyk Francuski obejmował północne Włochy, środkową i północna Francję, północno- zachodnie Niemcy, Niderlandy. Na terenach tych wzorowano się na wielkich katedrach. Powstawały liczne bazyliki z transeptem na bazie kamienia. Pokrywano je blachą miedzianą. System przyporowy we Francji był najbardziej skomplikowany. W przekroju wygląda jak pajęczyna. Nawa główna była zawsze najwyższa i miała własne okna. Nad bocznymi nawami budowano prześwity do nawy głównej. Nazywano je pseudoemporami. Z zewnątrz ścian nawy bocznej wyrastały przypory, zakończone małym daszkiem. Daszek ten zwany pinaklem był strzelisty i ozdabiany kwiatonem w kształcie krzyża. Łuk przyporowy rozłożony był miedzy przyporą i ściana nawy głównej. Często było ich kilka. W ten sposób zbudowana była katedra w Chartes. Na niej wzorowano się projektując inne katedry, natomiast plan, który powstawał z inspiracji tej katedry, nazywano planem francuskim. Charakterystyczne też dla planu francuskiego było to, że nawy tworzyły ambit czyli obejście chóru. Wejścia z ambitu prowadzą do półokrągłych kaplic. Kaplice ustawione są wokół ołtarza. Francuska odmiana gotyku miała płaską fasadę i posiadała dwie wieże, między którymi wstawiano rozety. Przykładem tego rodzaju katedr są:

- Chartes, katedra XII/XIIIw.

- Paryż, katedra Notre-Dame XII/XIIIw.

- Reims, katedra XIIIw.

- Paryż, Ste-Chapelle XIIIw.

- Mediolan (Włochy), katedra XIVw.

- Korpus katedry w Kolonii (Niemcy), XIIIw.

- Bruksela (Belgia), katedra XIII-XVw.

- Utrecht (Holandia), katedra XIII-XVIw.

Odmianą gotyku był tzw. Gotyk Nadwiślański. Budowano w tym stylu przeważnie kościoły halowe. Prezbiterium było niższe i zamknięte półkoliście. Kościoły te były bardzo jasne. Fasada również, tak jak na francuskim planie, była płaska, ale miała charakterystyczny, schodkowy szczyt, wysunięty nad dach. Budowano z cegły. Jedynie kolegiata w Wiślicy jest wyjątkiem. Przykładem stylu nadwiślańskiego są: - Warszawa, Katedra Św. Jana XIVw.

- Bydgodoszcz, kolegiata

- Wiślica, kolegiata, XIVw.

- Toruń, kościół Wniebowzięcia NMP, XIIIw.

- Liczne małe kościoły środkowej i południowo-wschodniej polski.

Trudno scharakteryzować Kraków, gdyż wpływ na to miasto Miasto intensywnie zabudowany obszar zamieszkiwany przez ludność wykonującą zawody pozarolnicze. Głównymi cechami miasta są:
zwarta zabudowa; duża gęstość zaludnienia; zatrudnienie ludności w...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
miało wiele kultur. Styl gotycki przypomina mieszankę wszelkich odmian. W jednym budynku można było zauważyć wpływ stylu francuskiego i niemieckiego, przełożonego w dodatku na tradycję polską; kościół św. Katarzyny, Katedra Wawelska. Widoczna jest też inspiracja budowlami dominikańskimi czy też stylem charakterystycznym w Czechach; Kościół Mariacki. Używano zarówno cegły jak i kamienia. Kraków ukształtował też swój własny system przyporowy. Przypory stanowią tutaj filary nawy głównej.