Dodaj do listy

Teoria społecznego naznaczenia (stygmatyzacji)

Termin "dewiacja" znaczy tyle, co zboczenie z drogi, zbłądzenie, odejście od właściwego kierunku. Teoria stygmatyzacji zmierza do wyjaśnienia, dlaczego dane jednostki trwają w przestępczości oraz wynikiem jakiego procesu jest uznawanie przez społeczeństwo pewnych zachowań jako przestępczych.

Główny przedstawiciel kierunku teorii społecznego naznaczenia, Erwin Lemert, twierdził, iż nie jest słusznym założenie, że zachowanie dewiacyjne rodzi konieczność istnienia kontroli społecznej, jak również to, iż jest ono wynikiem załamania się tej kontroli. Według Lemerta, to właśnie kontrola społeczna prowadzi do powstawania dewiacji (np. są kraje, w których aborcja była nielegalna, a w wyniku zmiany przepisów stała się dopuszczalna; zdarza się również tak, iż to zachowania legalne zaczynają być uznawane za przestępstwa)

Lemert wyróżnił dwa rodzaje dewiacji:

  • dewiacja Dewiacja zmiany środkowego okresu morfogenezy, czyli pojawienia się na pewnym etapie rozwoju przebiegającego identycznie jak u przodka, takich odchyleń i modyfikacji, które były nieobecne u przodka (np. rozwój... Czytaj dalej Słownik biologiczny pierwotna - stanowią ją pewne mechanizmy, w wyniku których działania dana jednostka decyduje się na popełnienie przestępstwa
  • dewiacja wtórna - jest to proces, który rozpoczyna się z momentem reakcji na zachowanie dewiacyjne ze strony społeczeństwa; w przypadku przestępstwa, proces ten ma miejsce w momencie wszczęcia oficjalnego postępowania wobec sprawcy, a punkt kulminacyjny osiąga w czasie trwania procesu karnego; wówczas to następuje publiczne określenie przestępcy lub dewianta, natomiast w czasie odbywania przez nich kary pozbawienia wolności, zdefiniowani wcześniej przestępcy poddawani są licznym zewnętrznym procesom społecznej "degradacji" (np. obowiązek noszenia specjalnego stroju więziennego)

Specyficzny ciąg reakcji społecznych na obecność dewianta (dewiacji) sprawia, iż pewne jednostki zaczynają się zachowywać zgodnie z tym, o co są przez społeczeństwo osądzane, a więc zgodnie z przyczepionymi im etykietami (np. chłopiec, który zawsze przestrzegał prawa, a który przypadkiem został uznany za nieletniego przestępcę - poprzez sam fakt nadaniu mu tej etykiety, a więc stygmatyzacji, zaczyna się zachowywać jak przestępca). Przyczyną tego jest fakt, iż jednostki poddane procesowi stygmatyzacji, wytwarzają negatywny obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich samego siebie, a który wpływa na ich późniejsze zachowanie.

Zwolennicy nurtu teorii naznaczenia, traktują dewiację jako swoistą karierę, a sam proces wykolejenia - jako efekt spiralny. Wyróżnili oni następujące stadia procesu dewiacji:

  • dewiacja pierwotna
  • dewiacja wtórna
  • kary społeczne
  • kolejna dewiacja pierwotna
  • silniejsze kary i odrzucenie
  • następna dewiacja oraz wrogość i uraza skupiające się na wymierzających karę
  • osiągnięciu punktu kryzysu w płaszczyźnie tolerancji, co przejawia się formalną reakcją ze strony społeczeństwa w postaci stygmatów przyczepionych dewiantowi
  • negatywną reakcją na zastosowaną stygmatyzację oraz kary jest wzmocnienie zachowania dewiacyjnego
  • następuje akceptacja statusu dewianta oraz próby przystosowania się do nowej sytuacji w oparciu o treść tej aspołecznej roli

Człowiek może być przez społeczność naznaczony jako przestępca, alkoholik, homoseksualista itp.; przez co zostaje on odrzucony. Jednostka chcąca wydostać się z tego marginesu i jej potrzeba przynależności sprawia, iż finalnym etapem staje się wstąpienie przez nią do zorganizowanej grupy dewiacyjnej, w której uczy się, w jaki sposób prowadzić kontynuować dewiacyjne zachowanie i jednocześnie zminimalizować możliwość wystąpienia wynikających z niej kłopotów.