Dodaj do listy

Rodzaje i uwarunkowania potrzeb

Potrzebę definiujemy jako odczuwany brak czegoś, który organizm stara się niwelować i w określony sposób zaspokajać. Potrzeba ujawnia się w sytuacji braku, gdy jesteśmy pozbawieni czegoś. Silnie związana jest z motywacją, która pobudza aktywność jednostki w dążeniu do celu, próbie rozwikłania zadania.

Człowiek odczuwa braki uwarunkowane zarówno biologicznie jak i psychicznie. Z tego też względu podziału potrzeb zwykle dokonuje się w powiązaniu z tymi dwoma strukturami. Ani ilość potrzeb biologicznych, ani też psychicznych nie jest dotychczas ostatecznie ustalona i zamknięta na nowe propozycje.

Według W. I. Thomasa potrzeby są tożsame z czterema "pragnieniami"" bezpieczeństwa, uznania, przyjaźni oraz zdobywania nowych doświadczeń.

Kolejnym naukowcem, który w polu zainteresowania umieszczał potrzeby był Abraham Abraham Biblia, żydowski patriarcha (przywódca rogu), ojciec Izaaka, mąż Sary. Wyprowadził naród izraelski do Kanaan, Ziemi Obiecanej. Później jego rolę przewodnika przejął Mojżesz
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Harold Maslow. Stworzył słynną piramidę potrzeb, gdzie od podstaw umieścił takie potrzeby, jak:

- fizjologiczne,

- bezpieczeństwa,

- afiliacji,

- szacunku i uznania,

- samorealizacji.

Wielu badaczy skłania się ku większej ilości potrzeb. Na przykład J. E. Murray wymienił 12 potrzeb fizjologicznych, inaczej zwanych wiscerogennymi i 27 psychogennych (psychicznych):

- potrzebę bezpieczeństwa ( unikanie psychicznego urazu zarówno ze strony innych, jak i we własnych rozmyślaniach),

- potrzebę poniżania się,

- potrzebę wyczynu, wykazania się,

- potrzebę stowarzyszania się,

- potrzebę zachowań agresywnych,

- potrzebę posiadania autonomii,

- potrzebę kompensacji,

- potrzebę uległości,

- potrzebę usprawiedliwiania się, tłumaczenia,

- potrzebę dominacji,

- potrzebę ekshibicjonizmu,

- potrzebę żywienia się i opieki,

- potrzebę ładu i porządku,

- potrzebę zabawy,

- potrzebę odrzucenia i izolacji,

- potrzebę seksualną,

- potrzebę przyjemnych doznań zmysłowych,

- potrzebę odczuwania oparcia i opieki,

- potrzebę rozumienia,

- potrzebę nabywania,

- potrzebę poznawczą,

- potrzebę tworzenia,

- potrzebę informowania innych, przekazywania im własnej wiedzy,

- potrzebę uznania i aprobaty innych,

- potrzebę zatrzymywania.

Dzieli się je na grupy:

- połączone z przedmiotami lub zjawiskami nieożywionymi,

- te będące wyrazem ambicji, wysokich aspiracji i planów na przyszłość,

- dotyczące ustępowania lub buntu wobec władzy,

- mające na celu zaszkodzenie innym lub samounicestwienie

- związane z uczuciami,

- potrzeby prospołeczne.

Egzystencja organizmów ludzkich polega na utrzymaniu poszczególnych równowadze procesów biochemicznych. Do zachowania tejże równowagi konieczna jest permanentna wymiana materii między organizmem poszczególnych otoczeniem. Przemiana materii zachodzi poprzez przyjmowanie pokarmów, płynów, tlenu oraz wydalanie Wydalanie usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. U zwierząt usuwane są przede wszystkim szkodliwe produkty przemiany azotowej: amoniak, mocznik, kwas moczowy, a także dwutlenek węgla, woda,... Czytaj dalej Słownik biologiczny produktów metabolizmu. By organizm prawidłowo funkcjonował należy stronić od czynników dla niego szkodliwych. To wyraża się w ciągłym dążeniu do przebywania w korzystnym klimacie, gdzie panują optymalne ( niezbyt niskie, ale też niewysokie) temperatury. Poza tymi potrzebami ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum pragną się również rozwijać, zachować gatunek, ale też mieć potomstwo.

Kiedy te warunki są zapewnione, wówczas zaspokojone zostają elementarne potrzeby człowieka- może on żyć w stałym rozwoju i rozmnażać się.

Prócz wyżej wymienionej typologii wyróżniamy potrzeby kontrolowane oraz bezwarunkowe. Potrzeby bezwarunkowe zaspokajane są najwcześniej, odruchowo, często nieświadomie, natomiast dopiero po nich przychodzi kolej na zajęcie się potrzebami kontrolowanymi.

Pojęcia celu, motywacji i potrzeby łączą się ze sobą, występują między nimi korelacje. Każda motywacja Motywacja układ uwarunkowań i uzasadnień, któremu podlegają działania i postawy bohaterów określonego dzieła literackiego. Wniknięcie w ten system umożliwia zrozumienie utworu. Najważniejsze odmiany... Czytaj dalej Słownik terminów literackich ma na celu osiągnięcie planowanych zamierzeń lub zaspokojenie jakiejś potrzeby.

POTRZEBY INDYWIDUALNE:

Biorąc pod uwagę ustosunkowanie się człowieka do rzeczywistości wyróżnia się kilka rodzajów potrzeb psychicznych:

- Potrzeba bezpieczeństwa. Główne potrzeby psychiczne zaczynają odgrywać większa role dopiero wówczas, gdy wszystkie potrzeby fizjologiczne zostaną zaspokojone. Przykładem może być dziecko głodne, które najpierw dąży do zdobycia pokarmu. Dopiero, gdy uda mu się go zdobyć zaczyna odczuwać potrzeby wyższego rzędu- potrzeby psychiczne. Ontogeneza przynosi pierwszą potrzebę, która jest wymogiem poczucia bezpieczeństwa.

Czasem potrzeba ta jest tak nasilona, że każda czynność jednostki ma na celu jej zaspokojenie. Szczególnie często zdarza się tak, gdy w okrutny sposób zostają pogwałcone prawa dziecka lub naruszone jest jego życie rodzinne. Awantury, bójki, rozwód lub separacja rodziców, ciężka choroba Choroba występuje wtedy, gdy bodźce zewnętrzne są zbyt silne lub działają zbyt długo, przy równoczesnym zmniejszaniu się zdolności przystosowania organizmu.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
oraz śmierć najbliższych są powodem ostrych lękowych reakcji u dziecka. Bywa, że powodują także nerwice. Podobne zachowania wywołane są wyparciem się dziecka przez rodziców lub brakiem akceptacji z ich strony.

Nowe, nieznane polecenia, jednostki, zjawiska lub sytuacje także mogą wywołać lęk. Takie przypadki kierują wszystkie czynności dziecka na bliskość względem rodziców, znalezienie ochrony i oparcia w ramionach najbliższych. Właśnie dlatego rola rodziców w zaspokajaniu potrzeby bezpieczeństwa jest tak znacząca.

- Potrzeba doznawania czułości i afiliacji. Łączy się z potrzebą bezpieczeństwa i również pojawia się bardzo wcześnie w rozwoju osobniczym. Pojawia się podczas kontaktu dziecka z matką, zaspokajającą wszystkie potrzeby psychiczne i fizjologiczne dziecka. Takie relacje rodzą potrzebę czułości i przynależności do kogoś.

Jednak potrzeba czułości nie jest tylko domeną dzieci. Zauważalna jest również u osób starszych. Uwidaczniają ją dokładniej kontakty seksualne. Zaspokajanie następuje przeważnie dzięki pieszczotom, czułym słowom, sympatycznym spojrzeniom i miłym uśmiechom. Życzliwość w życiu społecznym jest podstawą efektywnego działania. W toku rozwoju osobniczego potrzeba czułości przeradza się w potrzebę przyjaźni, a następnie aprobaty społecznej.

- Potrzeba dominacji. Dzieci, wobec których rodzice przyjmują autokratyczną postawę zwykle wyrastają na jednostki o skłonnościach do dominacji.

Z pozycją pokory związana jest duża ilość obostrzeń, które są przyczyną różnych przykrości i rozczarowań. Wyższość ponad pozostałymi niesie ze sobą wiele przywilejów oraz korzyści. Przeważnie dzieje się tak, że chęć dominacji rozwija się równolegle z potrzebą uległości, co bierze się z tego, iż proces wychowawczy człowieka kształtuje się w warunkach, które wymagają pewnego podporządkowania się wobec z góry narzuconych reguł.. Równorzędne kształtowanie się owych potrzeb jest zrozumiałe, ponieważ układ społeczny, w którym egzystuje człowiek wymusza z jednej strony uległość a z drugiej zaś dominację nad resztą otoczenia. Wyniki różnych badań oraz ekspertyz dowodzą, iż u podstaw tendencji do dominacji nad innymi leży fizjologia, w skład której wchodzi przede wszystkim regulacja hormonalna. DOCENIAJĄC WPŁYW FAKTORU BIOLOGICZNEGO NA KREOWANIE SIĘPOTRZEBY DOMINACJI, NALEŻY ZAUWAŻYĆ, ŻE ROLĘ FUNDAMENTALNEGO WYZNACZNIKA PEŁNI CZYNNIK WYCHOWAWCZY.

POTRZEBA OSIĄGNIĘĆ. Człowiek ukierunkowany jest na realizowanie zadań, a wynikające z nich wymagania rosną równolegle do tego jak one są wykonywane. Zapotrzebowanie na osiągnięcia kreuje się pod wpływem nacisków otoczenia. zabiegów oraz wzorców wychowawczych mających zastosowanie w rodzinie, placówkach szkolnych, organizacjach społecznych itp. Udoskonalanie samodzielności oraz chęć współzawodnictwa zwiększają potrzebę uzyskania osiągnięć. Owa potrzeba, która na początku posiada ogromny zasięg, że jednostka do jej zaspokojenia poszukuję wszelakich form aktywności, z biegiem czasu stopniowo aczkolwiek konsekwentnie się zawęża. Potrzeba osiągania, gdy przybierze skrajną formę "za wszelką cenę" może wzbudzić strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przed porażką. Uaktywnia się on w szczególności, gdy zmierzamy do osiągnięć będących granicą naszych możliwości a tym bardziej, gdy próbujemy je przekroczyć. Klęski są częstą przyczyną braku chęci do działania. Udowodniono, że niepowodzenia na polu szkolnym mają ogromny wpływ na niepodejmowanie wysiłku związanych z edukacją, Jak dowodzi wiele przeprowadzonych badań i analiz moc motywacji dążeń do celu jest największa w przypadku gdy zadanie do zrealizowania którego dążymy charakteryzuje się średnim stopniem trudności tzn. gdy mam połowiczną szansę na jego wykonanie. Stawianie sobie porzeczki zbyt nisko jak i również dążenie do celów trudnych bądź też niemożliwych do zrealizowania nie wywołują zbyt dużej chęci osiągnięć, Poznanie tych zależności ma ogromny wpływ na prawidłową pracę pedagogiczną, ponieważ wychowawca oddziałując na motywację wychowanka nierzadko odnosi się do potrzeby osiągnięć.

POTRZEBA POZNAWCZA. Już od najmłodszych lat życia wychowanka zauważamy potrzebę zaspokajania ciekawości oraz rozumienia i zapoznawania się z otaczającym go światem. Na początku owe zaciekawienie przejawia się poprzez odpowiednie nakierowanie receptorów na odczuwanie nowych bodźców czy też nieustannie zmieniających się sytuacji, następnie przejawia się to poprzez ruchy manipulacyjne, które to posiadają cechy czynności poznawczych, istniejących już w świcie zwierząt. Ciekawość wychowanka wielokrotnie powtarzająca się i ukierunkowana przez dłuższy okres czasu na dany fragment rzeczywistości, w sposób znaczący oddziałuje na jego rozwój zachowań tj. ukształtowanie się postawy poznawczej opierającej się o ciągłe dążenie d zebrania jak największej ilości informacji o danym przedmiocie. Do najważniejszych cech poznawczych możemy zaliczyć ich siłę oraz treść. Treść zainteresowań, która wyraża się poprzez nastawienie aktywności poznawczej jest bogata we właściwości rozwojowe wychowanka. Tak więc wychowanek nie będzie przejawiał zainteresowań czysto matematycznych jeżeli uprzednio nie pozna pojęcia liczby co natomiast wymaga właściwego kształtowania się procesów myślowych. Psychologowie w różny sposób klasyfikują zamiłowania. G. W. Allport oraz P.E.Vernon wyróżnili zainteresowania estetyczne, polityczne, religijne, społeczne a także ekonomiczne.

Psychologowie zaproponowali szereg klasyfikacji zainteresowań. Jeden z nich, G. W. Allport i P. E. Vernon dzielą zainteresowania na: teoretyczne, ekonomiczne, estetyczne, społeczne, polityczne i religijne.

Amerykański naukowiec G.F. Kuder podzielił zainteresowania na kilka rodzajów:

- mechaniczne,

- matematyczne,

- naukowe,

- artystyczne,

- literackie,

- muzyczne,

- społeczne,

- urzędnicze.

Zamiłowania są zróżnicowane, jeśli chodzi o stopień w jakim występują. Natężenie zainteresowań mierzone jest częstością i długością działania czynności poznawczych o jednakowej treści. Dlatego też zamiłowania umieszcza się na kontinuum: mocne-słabe. Zawartość, intensywność, ale też rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny zapędów zależne są głównie od oddziaływań o charakterze pedagogicznym.

Zainteresowania, stanowiące główną część potrzeb poznawczych nie są tożsame z zamiłowaniami, czyli skłonnościami do wykonywania pewnych czynności. Pomimo bliskoznaczności tych słów należy pamiętać, że są one równoznaczne. Jednak zarówno zamiłowanie, jak i zainteresowanie jakąś kategorią obiektywnej rzeczywistości przeważnie występuje wspólnie i wzajemnie wpływają na rozwój i kształt obu postaw. Niemniej zdarza się, że nie obserwujemy konwergencji pomiędzy nimi.

* Potrzeby społeczne. Podstawą do zaspokojenia braków w tym zakresie jest społeczeństwo, zwykle grupy społeczne. Na początku potrzebujemy rodziny, następnie szkoły, różnych młodzieżowych zrzeszeń i organizacji i wreszcie miejsca pracy, środowiska zawodowego. Gdy elementarne potrzeby zaspokajane są w środowisku rodzinnym wówczas dziecko utożsamia się z rodziną, co zauważalne jest w spostrzeganiu przez nie potrzeb poszczególnych członków rodziny i próbach bezinteresownego ich zaspokojenia. Identyfikacja z grupą społeczną rozpoczyna się od rodziny, lecz stopniowo poszerza swój zasięg na klasę szkolną, szkołę, a nawet całe społeczeństwo, naród. By mogła w nas wytworzyć się potrzeba utożsamiania się z jakąś grupa społeczną nie wystarczy uzmysłowienie sobie twierdzenia, że grupa zaspokaja potrzeby należących do niej członków. Potrzeba identyfikacji z grupą wydaje się silniejsza i stabilniejsza, jeśli grupa poza zaspokajaniem potrzeb jednostki wyznacza jej również pewne obowiązki. Wymagania związane są z działalnością na rzecz grupy. Większa ilość obowiązków występuje zwykle na późniejszym etapie, np. w zakładzie pracy, gdzie poza umiejętnościami oraz rzetelnością obowiązują pracownika określone normy.

Dzięki silnemu zgraniu i integracji zespołu tworzy się solidarność grupowa, która przejawia się w stawianiu interesu grupy nad sprawami jednostek oraz przejmowaniu różnych cech od członków grupy. Jednostka zwraca dużą uwagę na to, jak jest postrzegana przez grupę, jaką opinię wyrażają o niej członkowie grupy, staje się ona swoistym układem odniesienia. Utożsamianie się z grupą jest podstawą do kształtowania zasad, poglądów na świat i moralności.

Według przeprowadzonych badań utożsamianie się kogoś z daną grupą jest fundamentalnym mechanizmem czynności prospołecznych, czyli czynności, które dążą do lepszego funkcjonowania jednostek oraz grup.

Czynności prospołeczne są wynikiem poprawnego ukształtowania się obrazu własnego ja, który w jakiś sposób rozciąga się na innych ludzi i grupy, co jest trzonem procesu identyfikacji. Im bardziej ktoś utożsamia się z grupą, tym pewniejsze, że będzie działał na jej rzecz. Nie wolno zapomnieć, iż poza identyfikacją osobnika z grupą istnieją również inne mechanizmy. Idąc za tym działania na rzecz społeczeństwa bywają rezultatem np. przyjęcia do wiadomości pewnych norm, reguł, czy też egoistyczne chęci zaspokojenia własnych potrzeb poprzez działalność na rzecz innych. Taka instrumentalna czynność kieruje się przekonaniem: "Będę działać dla dobra innych dopóty, dopóki nie nasycę się, nie zaspokoję swoich potrzeb. Po tym już nic mnie nie interesuje".

Ludzie oraz pewne sytuacje i rzeczy, które początkowe były traktowane jakoś pośrednictwo w zaspokojeniu potrzeb nabierają nowego znaczenia i stają się wartością autoteliczną. Staja się wartością choćby dlatego, że istnieją, są obecne, mimo iż aktualnie nie zaspokajają żadnej z naszych potrzeb.

Tak ważna jest dla nas każda z bliskich osób, chociaż wpierw służyły one jedynie zaspokajaniu różnych potrzeb. Tak też często dzieje się z przedmiotami (np. pieniędzmi).

Na zakończenie tego przeglądu dotyczącego osobowości, należy przypomnieć, że osobowością nazywamy pewną organizację rozwojową, tzn. nowonarodzony człowiek znajduje się w posiadaniu pewnych uwarunkowań i cech potrzebnych do ukształtowania tej właściwej osobowości. Jednak jej rozwój nie jest tylko i wyłącznie zależny od genetycznych i biologicznych czynników, jak u pewnych organizmów.

Uformowanie i rozwój osobowości zależą głównie od społecznych warunków, w jakich znajduje się jednostka. Podstawowym więc wyznacznikiem tego, jak rozwinie się dana osobowość będzie wychowanie.

Janusz Reykowski wymienił podstawowe sytuacje wychowawcze i elementy, od których zależny jest kształt osobowości:

- nauczyciel Nauczyciel T. Różewicz Kartoteka, bohater epizodyczny; przychodzi do Bohatera, by po dwudziestu latach przeprowadzić egzamin maturalny. Nauczyciel egzaminuje Bohatera z historii. Starzec w zastępstwie Bohatera... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum tworzy system postaw poznawczych wychowanka, poprzez gwarancję ciągłości i stabilności następstw, z którymi styka się dziecko ( powtarzalność określonych oddziaływań wychowawczych).

- nastawienia ogólne powstają dzięki powtarzalności sposobów, w jaki odnosimy się do społeczeństwa; wychowawca formuje czynnościowe nastawienia dziecięce za pomocą odpowiedniej organizacji uwarunkowań wywołujących pożądane reakcje, a tłumiących niewłaściwe.

- najważniejsze potrzeby i role życiowe rodzą się pod warunkiem internalizacji wymagań stawianych przez otoczenie; nauczyciel modeluje hierarchię wartości potrzeb wychowanka dzięki stawianym mu obowiązkom i wymaganiom.

Jednak sytuacje wychowawcze mogą mieć różnorodny wpływ na kształt osobowości, często zachodzą w tym względzie komplikacje. Te perturbacje są wynikiem odmienności ludzkich doświadczeń i cech, co powoduje zróżnicowany odbiór i wpływ tej samej sytuacji wychowawczej przez pewną grupę ludzi. Uwarunkowania biologiczne nie wyznaczają rodzaju i ostatecznego kształtu osobowości, lecz oddziałują w określony sposób na proces dążenia do niego

Istotną funkcję pełnią też wynikające ze struktury własności człowieka, a w szczególności temperament oraz posiadane zdolności.