Dodaj do listy

Rola zajęć muzycznych i plastycznych w kształtowaniu wrażliwości i wartości estetycznych dzieci w klasie pierwszej

Częstochowa 2002

SPIS TREŚCI

SPIS TREŚCI 3

Wstęp…………………………………………………………………..3

Rozdział I……………………………………………………………..5

Analiza tematu jako problemu- objaśnienia terminologiczne w ujęciu różnych autorów.

…..dział I...auczycieli-wychowawców w tym kierunku. ycieli tylko do tego celu. ne dziedziny ze względu na sferę, której dotyczy,

Rozdział II 10

Wpływ zajęć plastycznych i muzycznych na rozwój dziecka w kl. 1

Rozdział III 15

Rodzaje i przykłady gier i zabaw muzycznych w kształtowaniu wartości estetycznych 15

 Zabawy ilustracyjne 16

 Zabawy taneczne 16

Rozdział IV 28

Twórcza aktywność dzieci 28

Rozdział V 33

Plastyka źródłem komunikacji w życiu dziecka. 33

Zakończenie 36

Bibliografia 38

WSTĘP

Pewien dobrze znany pedagog, noszący sławne nazwisko Janusz Korczak napisał artykuł, który ukazał się w 1900 roku. Napisał tam pewne godne uwagi zadanie, które pozwolę sobie zacytować: " Dziecko uznane zostało za człowieka, za istotę, z którą trzeba się liczyć, której nie wolno wieść na smyczy, lecz należy kierować nią umiejętnie, z rozwagą, wysiłkiem umysłu uczucia i woli."[1] Wynikało z niego, iż młody człowiek tak samo ja dorosły poturbuje szacunku, na który zasługuje. Zatem nie należy go "więzić", ale umiejętnie nim kierować, aby nabrało odpowiednich umiejętności potrzebnych w życiu, na co dzień.

W 1989 roku została uchwalona "Konwencja Praw Dziecka" z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych. W dokumencie tym zawarty został zbiór praw i swobód, które przysługują młodym ludziom (przed 18 rokiem życia). Wykaz ten dotyczył różnych sfer życia m.in. socjalnej, kulturowej, politycznej, a przede wszystkim intymnie, prywatnej.

W zapisie tym szczególnie ważny pod kątem tej pracy jest artykuł 29 punkt 1., gdzie jest mowa o odpowiednim oddziaływaniu na dziecko, tak aby umożliwić mu pełny rozwój w każdej dziedzinie, a szczególnie w tej, w której podopieczny wykazuje szczególne zdolności i zainteresowanie.

W Polsce "Konwencja Praw Dziecka" została przyjęta 30 września 1991 roku.

Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło zintegrowaną edukacje wczesnoszkolną. Okazuje się, iż mówiąc o niej ma się na myśli całokształt działań, które mają miejsce wokół dziecka, we wszystkich dziedzinach, jakie w późniejszych czasach ułatwią mu egzystencję w świecie. Nauczyciel Nauczyciel T. Różewicz Kartoteka, bohater epizodyczny; przychodzi do Bohatera, by po dwudziestu latach przeprowadzić egzamin maturalny. Nauczyciel egzaminuje Bohatera z historii. Starzec w zastępstwie Bohatera... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum korzystający ze zintegrowanej edukacji podopiecznych stara się postawić sobie pewne cele i dążyć do ich realizacji. Podstawowym założeniem takiego kształcenia jest dążenie do ogólnego dojrzewania dziecka (zarówno pod względem fizyczności, intelektu, emocjonalności, duchowości, jaki i wyczucia estetyki). Nabycie odpowiednich umiejętności we wszystkich wymienionych zakresach powinno ułatwić funkcjonowanie młodego człowieka wkraczając w dorosłe życie.

Podchodząc do tego zagadnienia bardziej wnikliwie pedagodzy powinni nauczyć wychowanków wyczucia estetycznego, otworzyć ich na odbieranie sztuki. Piękno powinno towarzyszyć procesowi nauczania. Tego rodzaju działanie można realizować w dwojaki sposób, z tym, że oba sposoby muszą pojawić się podczas kształcenia. Przede wszystkim podopieczny powinien zostać zaznajomiony ze spuścizną kulturową twórców dzieł sztuki zarówno tych działających na terenie Polski, jaki i poza nią. Ponad to pedagog powinien dążyć do obudzenia w wychowanku emocjonalnego związania z kulturą i sztuką. Co z kolei powinno prowadzić do wyrażania emocji (łatwiejszego) i w rezultacie do próbowania sił w sztuce i pogłębiania własnych zdolności.

Widzimy zatem, że kształcenie w dziedzinie kultury i sztuki jest bardzo ważne. Pozwala to na współudział w "chwytaniu kultury", a tym samy takie działanie otwiera drogę do dalszego rozwoju i nowych znajomości. Niestety dzisiejsze polskie szkolnictwo nie jest w stanie sprostać takim wymaganiom. Często słyszy się o nudnych "odbębnionych" zajęciach z przedmiotów artystycznych (muzyka, plastyka). Na szczęści coraz większą uwagę zaczyna się poświęcać tego typu zajęciom. Zaczyna się dostrzegać ich priorytetowe znaczenie w kształceniu i wychowaniu dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum na wrażliwych dorosłych ludzi. Coraz częściej nauczyciele Nauczyciele W. Gombrowicz Ferdydurke, bohater trzecioplanowy, zbiorowy; bohaterowie tej powieści, to zespół ludzi wyjątkowo niesympatycznych i nudnych. Ich zadaniem jest wychowywanie młodzieży według ustalonych... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum starają się urozmaicić zajęcia i integrować te dwie dziedziny kulturalne.

ROZDZIAŁ I

Analiza tematu jako problemu- objaśnienia terminologiczne w ujęciu różnych autorów.

Mówiąc o wpływie sztuki na bliźniego należy wspomnieć już o narodzie Greków, którzy jako pierwsi zajęli się taką działalnością. Hasło "wychowanie estetyczne" jest dość nowe. Jeszcze później pojawiła się definicja słowa "estetyka". Uznano, iż jest to pewien stan intelektu, w różnym stopniu występujący u różnych osób.

Estetyka została określona jako "(…) jedna z dziedzin filozofii teorii wartości obok etyki, zajmuje się zagadnieniami piękna i brzydoty, harmonii i dysharmonii. Estetyka jest pojmowana jako ogólna teoria piękna dzieł sztuki i przedmiotów naturalnych. Zakres badań estetyki obejmuje wiele różnorodnych zagadnień, którymi zajmują się inne poza filozoficzne dyscypliny."[2]

Według innego źródła przedmiotem zajmowania się estetyki jest: "zagadnienie istoty sztuki, problem praw rozwoju sztuki, stosunku sztuki do rzeczywistości, stosunku treści i formy w sztuce, funkcji społecznych sztuki, kryteriów wartości sztuki."[3]

W dzisiejszych programach nauczania pojawiają się dwa hasła dotyczące kształcenia związanego ze sztuką. Są to:

  • wychowanie estetyczne,
  • wychowanie przez sztukę

Należałoby teraz wspomnieć o dziejach historycznych, jakie wiążą się z tymi pojęciami oraz o znaczeniu, jakie posiadają.

Za twórcę terminu "wychowanie estetyczne" uważany jest Fryderyk Fryderyk A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohater epizodyczny; postać historyczna, zw. Frydruszem, królewicz: pilny, elokwentny, bystry. Jako dziecko lubił psikusy i krotochwile. Później został biskupem. Jako... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Schiller. Znaczenie tego pojęcia określił w piśmie noszącym tytuł: "Listy o estetycznym wychowaniu człowieka".

Z kolei Herbert Read napisał książkę pt.: "Education throught art.", w której wyjaśnił znaczenie terminu "wychowanie przez sztukę".

Okazuje się jednak, iż zarówno Schirller, jak i Read w swoich pracach zawarli wiele podobnych informacji. Oboje opierali się na tych samych założeniach.

Można również stwierdzić, iż te dwa wyżej wymienione pojęcia mają zupełnie inną historię, kojarząca się z tworzeniem zachowań z zakresu estetyki. Mówiąc tak, mamy na myśli kulturę dotyczącą odnoszenia się do wyznaczników sztuki, jaką prezentuje dana osoba, ale również nauczanie takiej umiejętności oraz wyczucia w tym względzie.

Dodatkowo można poprzeć myśl znanego pedagoga Stefana Szumana, który uznał, iż wychowanie estetyczne, a głównie tworzenie pozytywnego nastawienia, które powinno towarzyszyć uczącemu się podczas poznawania dzieł sztuki wybitnych twórców dąży do głębszych celów, a mianowicie do zrozumienia indywidualności każdej osoby, jak również do zrozumienia, czego chce dany poznający i jak ukierunkować swoją twórczość.

Z kolei Suchodolski stwierdził, iż wychowanie przez sztukę nie dąży tylko w jednym kierunku. Dzięki niemu nauczyciel potrafi oddziaływać na różne obszary myślenia i działania człowieka. Poprzez sztukę można poznać cały świat. "(…) Wychowanie przez sztukę kojarzy prof. Suchodolski z jej wielorakim charakterem: różnorodnością dziedzin i dzieł, intensywnością przeżyć i ekspresji. (…)"

Suchodolski dodatkowo zauważa, że normalne wychowanie estetyczne to zupełnie przeciwieństwo wychowania przez sztukę. "Gdy bowiem wychowanie estetyczne rozumiane było jako kształtowanie tzw. postawy estetycznej, jako wybieranie dobrego smaku, umiejętności kontaktowania się z dziełami sztuki ze względu na ich walor estetyczny, to wychowanie przez sztukę wymaga takiej organizacji pracy wychowawczej, by sztuka mogła oddziaływać na całą osobowość wychowanka nie tylko na jej wyodrębniony wycinek, jej <estetyczną> stronę, jej estetyczne poczucie."[4]

Aby uczniowie mogli mieć stały kontakt z pięknem, dokonano zmian w programach edukacyjnych, z których korzysta się w polskich szkołach. Wprowadzono nauczanie sztuki przy użyciu zajęć muzycznych i plastycznych. Zajęcia zarówno z muzyki, jaki i plastyki są bardziej szczegółowe od zajęć z estetyki ogólnej i wchodzą w jej skład. Estetyka tak pojmowana należy do działów nauk filozoficznych.

W nauce muzyki najważniejsze jest poznanie jej istoty, a poza tym zasad, jakimi kierowano się w dziejach jej rozwoju, jak również zależności, jakie zachodzą pomiędzy autentycznym otoczeniem, a nią, rodzajów myśli przewodnich i budowie utworu muzycznego, zadań, jakie pełni muzyka Muzyka Muzyka symbolizuje sferę niebiańską, harmonię, chwałę Pańską, złudzenie duszy i zmysłów, pośrednictwo między duszą a zmysłami, czar, proroctwo, szczęście, magię, pociechę, radość,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich pod względem społecznym; założeń, co do wartości, jakie ma ona pełnić kryteriach stosunku do otoczenia.

Dziedzina ta dokonuje analizy i syntezy tych wszystkich wyżej wymienionych zagadnień. Są one pojmowane jako podstawa estetyki ogólnej. Swoje rozważania opiera o teoretyczną wiedzę na temat muzyki. Estetyka ogólna składająca się z bardziej szczegółowych zagadnień, skupia się na analizowaniu tych działów. Prowadzone są różnego rodzaju badania w związku z tym.

" Główne problemy wychowania estetycznego we współczesnym świecie wynikają z akceptowanego wszędzie dwoistego charakteru tego wychowania. Jest ono interpretowane jako kształcenie kultury estetycznej, stosunku ludzi do sztuki, wymagającego w dobie jej upowszechnienia nowych zabiegów wychowawczych. Ze sztuką kojarzą się wszędzie określone nadzieje pedagogiczne o charakterze ogólno wychowawczym. Sztuka jest szansą dla ocalenia zagrożonych wartości prawdziwego człowieczeństwa, wartości humanistycznych."[5]

Rozpatrując to zawiłe pojęcie, jakie kryje się pod słowem sztuka należy zauważyć, iż bardzo ważnym słowem jest "wartość". Już od starożytnych czasów jego znaczeniem zajmowali się wybitni filozofowie, tacy jak: Sokrates, Platon, Scheler, Hartman. Na polskich ziemiach znaczenie słowa "wartość" zgłębiali R. Ingarden, T.Kotarbiński, M.Ossowska, W.Stróżewski, W.Tatarkiewicz, J.Tischner.

Według Encyklopedii PWN termin "wartość" definiowane jest jako zasadnicze pojęcie znaczeniowe, każdej rzeczy, która jest cenna i, którą chce posiadać każdy człowiek. Dzięki temu stara się on dążyć do uzyskania jej. Wartości, które zostały przyjęte przez ogół społeczeństwa za ważne są miernikiem zasad i ideałów panujących w kulturze.

Wartość oznacza coś, co ma dla ludzi dużą cenę (w sensie dosłownym i nie), co jest powszechnie pożądane, co pozostaje nienaruszone mimo tak szybko przebiegających zmian następujących w społeczeństwie. Niestety okazuje się, iż są pewne wartości, które ulęgają zmianie na przestrzeni czasowej i społecznej. Często również dla jednych ludzi priorytetowa jest wartość, która dla innej osoby nic nie znaczy. Czasem bywa również, iż zmieniamy nastawienie za czy idzie reforma posiadanych przez nas wartości. Istnieją różne podziały istniejących wartości. Ze względu na obszar życia jakiego dotyczą dzielimy je na:

  • moralno-etyczne
  • religijne
  • kulturowe
  • estetyczne

Encyklopedia PWN na temat "wartości estetycznej" mówi, że jest to pojęcie, które obejmuje swoim zakresem całokształt właściwości danego wytworu sztuki. Dzięki nim możemy ocenić go opierając się na interesujących nas wartościach.

Chcąc odebrać dany wytwór kultury i uznać go za posiadający wartość estetyczną obora musi posiadać dwie umiejętności:

  • wszczepioną czułość wobec wyznaczników estetyki danego dzieła sztuki,
  • poznane pojęcia wyznaczające estetykę dzieła sztuki, do których można zaliczyć m.in. pojmowanie kultury i umiejętne przekazywanie swoich wniosków z pomocą form językowych.

Rozdział II

Wpływ zajęć plastycznych i muzycznych na rozwój dziecka w kl. 1

V. Lowenfeld (pedagog ze Stanów Zjednoczonych), który zajmował się skrupulatnym badaniem wytworów plastycznych dzieci stwierdził, iż "Estetykę można określić jako metodę organizowania myślenia, odczuwania i spostrzegania w sposób, który umożliwia zrozumienie tych myśli i przeżyć kogoś innego. W ten sposób "zorganizowane" są zestawy słów, które nazywamy poezją lub prozą, taką organizacją są dźwięki w muzyce, ruchy ciała w tańcu, a także linie, kształt, barwa i forma, które tworzą dzieła malarskie. W wytworach artystycznych dzieci rozwój artystyczny ujawnia się jako zdolność do łączenia doświadczeń w pewną sensowną całość. Rezultatem tego scalenia jest harmonijna organizacja myśli i uczuć, której wyrazem są linie, tworzywo i użyte barwy"[6]

W dzisiejszych czasach nauczanie wychowania estetycznego stało się powszechne. Jest to spowodowane wszechobecnością sztuki. Każdy nowoczesny nauczyciel musi zostać przygotowany do przekazywania podopiecznym wiedzy obecność zakresu estetyki. Suchodolski starając się zwięźle określić wyżej wspomniane zagadnienie stwierdził, iż ważny jest układ zależności, jaki występuje pomiędzy człowiekiem, a sztuką, jak również, w jaki sposób sztuka przyczynia się do formowania ludzkiej osobowości.

Wychowanie estetyczne ulegało licznym zmianom na przestrzeni wieków. Takie zmiany pokazują nam bardziej lotne granice wychowania, które wykraczają daleko poza obszary, w których zmyka się kultura estetyczna. Oprócz tego, że wychowanie estetyczne jest swoiste samo w sobie, dodatkowo należy zauważyć, iż posługując się jego wyznacznikami można określić nowe trendy w kształceniu i wychowaniu. Będą one dotyczyły wykorzystywania sztuki podczas formowania wszystkich sfer wchodzących w skład człowieka (doznania, postawy moralne, preferencje w tworzeniu, wyobraźnia). Suchodolski zatem słusznie stwierdza, iż kształcenia i wychowania jednostki nie powinno się dokonywać według podziału na sfery tj. fizyczną, estetyczną, umysłową, moralną, społeczną. Uznaje on, iż pełnowartościowy rozkwit jednostki może nastąpić tylko w momencie, gdy bierze ona czynny udział w spontanicznym działaniu we wszystkich dziedzinach życia, zespolonych w jedną całość (społeczeństwo, kultura, cywilizacja). Zatem okazuje się, że wychowanie przez sztukę jest tak samo ważne jak każde odrębne dotyczące innej dziedziny rozwoju.

II.1 Wpływ muzyki na rozwój intelektualny dziecka.

Podczas prowadzenia zajęć z muzyki, bardzo często na wprowadzeniem jest piosenka. Nauka tekstu i linii melodycznej wprowadza podopiecznym ćwiczenia zapamiętywania i skupiania oraz czujności. Mądry nauczyciel pozwoli dzieciom samym zapoznać się przez moment z piosenką, będzie im zadawał pytania, wymagające twórczego zastanowienia się nad odpowiedzią. Może on również wprowadzić poznawanie i zapamiętywanie utworu muzycznego łączonego z uczeniem się odczytywania zapisu graficznego (nut) oraz grą na instrumencie. Angażując wychowanka w większą liczbę interesujących go zadań możemy sprawić, że jego rozwój zdolności intelektualny będzie następował szybciej i sprawniej. Uczeń powinien również rozumieć, iż zapis graficzny utwory to nic innego jak zbiór znaków, który występuje tak jak i w innych językach (obcym, matematycznym, komputerowym i in.). Aby człowiek potrafił łatwo rozszyfrowywać te symbole musi je najpierw poznać, rozszyfrować i zapamiętać. Ostateczną fazą jest rozczytanie i złożenie w jedna spójna całość. Nowo poznany język poszerza naszą wiedzę i zwiększa nasze możliwości naukowe, dlatego przyswajanie kolejnych grup symboli nie jest już tak trudne, jak na początku.

II.2 Wpływ plastyki na rozwój intelektualny dziecka.

Dziecko można nauczyć odczuwania piękna. Stanie się ono wrażliwe na nie tylko wtedy, gdy będzie brało udział w sztuce plastycznej. Dzięki niej odczuwanie piękna stanie się bogatsze w przeżycia, przyczyni się do tworzenia nowych wyobrażeń, jak również pozwoli poznać świat z bardziej mistycznej strony.

Bardzo ważne jest, by młoda osoba miała ciągły kontakt ze sztuką, by przekazywana była przez każde możliwe źródło. Na sztuce opiera się dalsza edukacja. Osoby przebywające w i kształtujące otoczenie dziecka powinny zadbać o odpowiedni rozwój wyczucia piękna oraz wyobrażeń. Poprzez tego rodzaju działania powinno się dążyć do zrozumienia przez dziecko, czym jest piękno oraz nauczenia go wyszukiwania i poznawania tego zjawiska w życiu codziennym. Najbardziej skłonne do przejawiania takich postaw są dzieci rozpoczynające edukację w szkole. Są wówczas bardzo kreatywne i odkrywcze, co przynosi im olbrzymią satysfakcję.

Dziecięce poczucie przestrzeni i wyobrażania sobie różnych przedmiotów w tym aspekcie można kształtować przy wykorzystywaniu różnego typu aktywności i materiałów do pracy. Dzieci mogą formować, rysować, malować, rzeźbić, lepić itp. Dzięki takim zadaniom młode osoby łączą swoje umiejętności wyrażania siebie ze swoimi zdolnościami w tworzeniu. Dzieci mogą również dzięki temu rozwijać swoją pomysłowość, a także wyczucie w zakresie widzenia jak i rozumowania. W ten sposób mogą także powiększać swoje zasoby posiadanych informacji o otaczającym ich świecie.

Dziecko konstruując, tworząc, wykorzystuje zasoby posiadanej już wiedzy. Dzięki temu powstaje zupełnie nowy twór, powstały już z nabytych wcześniej umiejętność, ale wzbogacony o nowo poznane. Takie typu działania są bardzo ważne w rozwoju dziecka. Są dla dziecka niczym dal malarza podniosłymi chwilami pracy nad dziełem.

Każda kreatywna działalność młodego człowieka wchodzi w szeroki świat różnorodnych kwestii i okoliczności. Poprzez to może on pokazać, co tak naprawdę kryje się w jego sercu, duszy, ciele. Ujawnia w ten sposób doznania, uczucia, czy sposoby postrzegania świata. Jest to równoznaczne z otworzeniem się i pokazaniem siebie wszystkim, którzy obserwują rozwój wychowanka.

Etapy rozwoju graficznego dziecka w klasie pierwszej:

  • Studium schematu

Początkowy jego okres to czas, gdy dziecko kończy przedszkole.

Wówczas młoda osoba ma już wyćwiczone małe ruchy dłonią, co umożliwia bardziej dokładne działania. Dziecko potrafi narysować już to, co zamierzyło. Podpatruje dorosłych w ich działaniu, poznanie wzory i symbole graficzne, którymi zaczyna się śmiało posługiwać (np. drzewo, zwierze, dom, itp.) Potrafi już zorganizować rozmieszczenie poszczególnych elementów malowanej rzeczywistości. Przedstawia głowę za pomocą okręgu, usta i nos za pomocą kresek, itp. Doskonale zdaje sobie sprawę z odwzorowanych kształtów.

Rysunek postaci ludzkiej nie przypomina jeszcze rzeczywistej osoby. Co jest skutkiem stosowania się do symboli. Schematyczne przedstawienie postaci to kreski, koła, kropki, itp. Poza tym młody sztukmistrz używa kolorów, które rozmijają się z prawdziwą ich wersją,

  • Stadium realizmu

Okres ten obejmuje wiek pomiędzy ósmym, a dziewiątym rokiem życia.

Młoda osoba wykazuje w tym wieku bardzo podobne umiejętności, jak człowiek dorosły. Kolory zgadzają się z prawdziwym ich rozmieszczeniem. Nie jest to jednak tylko jedna umiejętność spotykana u normalnie rozwijającego się dziecka. Dodatkowo dziecko stara się zająć bardziej głębokim dopracowaniem. Należą tu np. zauważenie sposobu postrzegania tego samego dzieła w różnoraki sposób, czy zwrócenie uwagi na głębię (czyli czy dane dzieło jest płaskie, czy wypukłe itp.), jak również porównywanie wielkości i kształtów między sobą, ale i tych z dzieła, z rzeczywistymi. Często można również zaobserwować, iż jeżeli jakieś postawione sobie na wstępie zadanie nie zostało spełnione lub niepoprawnie wykonane, dziecko stara się zmodyfikować dzieło i naprawić swoje błędy.

Coraz częściej obecne są detale, a postronna osoba potrafi rozpoznać i wyróżnić przedmioty, czy postaci z rysunku.

Należy zauważyć, iż wychowanie estetyczne ma na celu poprzez wykorzystanie własnej działalności podopiecznego zgłębić tajniki kultury oraz nauczyć odpowiedniego odnoszenia się do priorytetów estetyki.

Rozdział III

Rodzaje i przykłady gier i zabaw muzycznych w kształtowaniu wartości estetycznych

III. 1. Rodzaje gier i zabaw muzycznych.

Zabawy ruchowe ze śpiewem

Zabawy ruchowe z wykorzystaniem śpiewu są jednymi z najbardziej lubianych aktywności wykorzystywanych w pracy z dziećmi. Dodatkową wartość zyskują one ze względu na swoją dużą dostępność. Muzyka dzięki temu, iż wykorzystuje rytm, linię melodyczną i jeszcze słowa wywołuje sama w sobie chęć aktywnego brania udziału w niej. Najchętniej nauczyciele wykorzystują takie piosenki, dzięki którym podopieczni sami odczuwają chęć poruszania się. Melodie takie zazwyczaj nacechowane są regularnym rytmem i prostotą, przez co ciało samo "rwie się do tańca". Wykorzystując ten rodzaj działalności można wykorzystywać śpiew, ruch, ale i różnego rodzaju układy choreograficzne i odgrywanie scen ruchowych.

W zabawach ilustracyjnych dąży się do odwzorowania zawartości merytorycznej danego utworu za pomocą własnej aktywności ruchowej. Jest to działanie odtwórcze. Wykorzystuje się w nich utwory o mało skomplikowanej treści i charakterze rytmicznym. Dąży się do jak największego zaangażowania podopiecznych w otworzenie sytuacji z piosenki. Aktywność dzieci stawia się na pierwszym miejscu. Prowadzący chce by mali "aktorzy" poczuli się potrzebni i zadowoleni z tego, czego dokonują. Twórczość taka musi zostać przemyślana przez dziecko. Musi ono strzec swoje ruchy by nie wykroczyły poza przewidywana treść. Działanie takie ma, więc wszechstronne oddziaływanie na młodą osobę, która dopiero poznaje sposoby poruszania się według norm panujących w otoczeniu, jakie ją otacza.

W zabawach tanecznych wykorzystuje się motywy z tańców ludowych. Taka działalność jest wstępem do poznania tańców regionalnych i narodowych. Uczący musi dokładnie sprawdzić figury, kroki i ich układy, czy nadają się one dla dzieci z danego przedziału wiekowego, czy nie są zbyt trudne, czy uczą czegoś pożytecznego oraz czy dzieci mogą doskonalić posiadane już sprawności. Wykorzystując podestowe kroki tańców wtajemniczamy dzieci i przyzwyczajamy je do nowego rodzaju działalności. Figury nie mogą być trudne, gdyż jeżeli któreś dziecko nie będzie sobie potrafiło poradzić z nimi zniechęci się do dalszej pracy. Gdy osiągnie ono już te umiejętności postrzegane jako łatwiejsze można wykonać "plątaninę" łatwiejszych i trudniejszych kroków. Nauczyciel powinien stopniowo zaznajamiać podopiecznych z kolejnymi figurami. Ważne jest by nie czynić tego w szybki i nieuporządkowany sposób, Pojedyncze kroki można łączyć w całe coraz to dłuższe i bardziej skomplikowane kombinacje. Dla dzieci bardzo dobre okazują się dodatki i oprawa tańca, czyli rekwizyty, stroje itp.

Należy również pamiętać, iż dzięki zastosowaniu elementów zabawowych dzieci szybciej będą zapamiętywać tworzone przez nauczyciela kombinacje. Skupianie uwagi, rentownie się i decydowanie, czyli silne zaangażowanie w to, co się wykonuje pozwala na szybszą naukę. Priorytetowym jednak zadaniem, które spełniają zabawy taneczne jest nauczenie precyzji ruchów, umiejętnego poruszania się, czyli w ogóle zborności ruchowej.

  • Zabawy inscenizowane

Inscenizacje opierają się na przedstawieniu treści zawartej w tekście piosenki. Stąd duża zależność, jaka łączy zabawy inscenizacyjne z ilustracyjnymi. Jeżeli w tekście piosenki pojawia się jakaś postać, która wykonuje jakąś czynność uczący się ma ja przedstawić w odpowiedni sposób. Atrakcyjne może się również okazać podzielenie na role, przez co różne osoby będą pokazywać różne postaci, czy również odtwarzanie sytuacji z tekstu utworu. Jednak w takiej działalności najważniejsze jest wykorzystanie pomysłów autorskich samych dzieci. Takie sytuacje pozwolą więcej zapamiętać i nauczyć się z prac, które się wykonuje. Uczeń musi naśladować, ale w oparciu o własny pomysł, a nie o to, co pokaże mu nauczyciel. Instruktor powinien zająć się jedynie przyporządkowaniem danego ucznia do odpowiedniej pracy, jaka ma wykonać oraz zadbaniem o kulturę i porządek w miejscu nauki.

Metody odtwarzania tekstów piosenek w pracy z dziećmi:

  • solista i chór w podziale na role,
  • wokalista śpiewa odtwórczo piosenkę, pozostałe osoby przedstawiają własnym ciałem jej treść,
  • wszyscy zainteresowani śpiewają utwór i jednocześnie odtwarzają ruchami własnego ciała treść.

Podczas takiej działalności nauczyciel powinien dużą uwagę zwracać na ozdoby i obiekty znajdujące się w miejscu odtwarzania.

Zaangażowanie w zabawę pozwala dzieciom przez moment stać się artystami. Wpływ tego typu zabaw można zobaczyć bezpośrednio na podopiecznym. Kształtują one dykcję, wzbogacają słownictwo, uczą społecznych norm zachowania się, jak i norm ruchowych. Dodatkowo dają radość, gdyż uwidacznia się włożona praca.

  • Pląs

Mówiąc o pląsie możemy wspomnieć o wymienionych już wyżej zabawach inscenizacyjnych i ilustrowanych. Pląs to nic innego jak przekazywanie za pomocą ruchów i gestykulacji tekstu piosenki. Należy tu pamiętać o tym, że jest to jakby "opowiadanie historii" bez użycia słów. Linia melodyczna oraz zawarty w piosence tekst są wyznacznikami pląsu. Nim nauczyciel pozwoli dzieciom na swobodne pląsy musi zaznajomić podopiecznych z testem piosenki, przez jego słowne opowiedzenie. Pląs jest jednak zazwyczaj kierowaną form ekspresji. Prowadzący opowiadając tekst słów piosenki sam porusza się odtwarzając go. Dzieci zapoznają się, zatem z treścią słów przez działalność ruchową. Po pewnym czasie dzieci same powinny nauczyć się dzięki braniu czynnego udziału w działalności tekstu piosenki powtórzeniach odpowiedniego pląsania.

Słowa, których mają się nauczyć podopieczni muszą być proste. Podobnie rzecz się ma z gestykulowaniem i melodią. Uczenie się w ten sposób jest o wiele przyjemniejsze niż zwykle "kucie na pamięć", dlatego też następuje ono w przyspieszony sposób.

Dodatkowym atutem takiego działania jest przyjazna atmosfera, która pomaga rozwinąć wyobraźnię oraz przybliżyć się do świata, w którym, na co dzień żyjemy.

  • Zabawy, w których podopieczni ćwiczą reagowanie na zmienne części składowe melodii (tempo, dynamika, metrum, wysokość dźwięków, budowa formalna utworu).

Rytmika pomaga w nauczeniu dzieci następujących umiejętności:

  • odczuwanie przeobrażeń tempa melodii,
  • reakcja na zmienność dynamiczności melodii,
  • ćwiczenie zwracania uwagi na metrum,
  • nauczenie odnajdywania różnorodności w budowie i wysokości brzmienia dźwięku, czy w budowie utworu.[7]

III. 2. Przykłady gier i zabaw muzycznych

  • Tworzenie rytmu:
    • Rytmizowanie mowy

Aby nauczyć się tej umiejętności można powtarzać przy użyciu różnorodnych sposobów niedługich fragmentów utworów, podczas którego należy zmieniać tempo, dynamikę, barwę, artykulację. Ciekawe jest to, że nauczyciel nie musi sam wymyślać tego rodzaju ćwiczeń. Może się posłużyć zestawami zawartymi w przewodnikach z metodyki nauczania danego przedmiotu dla danej klasy, w której pracuje.

Nauczający może dodatkowo wykorzystywać tutaj różnego rodzaju przysłowia, porzekadeł, wyliczanki, które dzieci stosują, na co dzień podczas zabaw. Nadaje się właściwie każdy tekst, który posiada swoisty rytm i rym.

Jedną z ciekawych propozycji na tego rodzaju zabawy jest umiejętne mówienie tekstu, tak by u dzieci wywołać różne odczucia. Na przykład czytając ten sam tekst możemy wywołać uczucie radości, smutku, strachu, złości, zdumienia, zadumania itp. Np.:

  • "Bez grzebienia i bez mydła toś podobny do straszydła." (czytamy trzykrotnie, ale za każdym razem tak by wywołać inne uczucie: radości, strachu, złości);
  • "Ęk, pęk, balon pękł, a z balona wyszła wrona, bardzo mądra i uczona." (czytamy trzykrotnie, by wywołać uczucie: smutku, zdumienia, radości).

Innym rodzajem ćwiczeń może być, wielokrotne czytanie wybranych zgłosek, czy tez słów. Np.:

  • "Ęk, pęk, ba-ba-ba-ba-balon pękł. A z balona, balona, balona wyszła wrona, wrona, wrona... bardzo mądra, uczona, czona, ona."
  • Dobieranie słów do podanego tematu rytmicznego

Można tu użyć następujących informacji. Np.:

    • Wiadomości o porze roku, jaką jest jesień:

Ti ti ti ti / ta ta

Le-cą liście z drzewa

Ta ta / ta-ta

Wie-je wiatr

Ti ti ti ti / ti ti ta

pada deszczyk ka-pu kap

    • chór kwiatów

ti ti ti ti / ta ta ta ta ta sza

nie-za-po-mi-naj-ka cha-ber bez 

    • rozmowa zegarów

ta-a / ta-a ta ta ti ti ti ti

bim bam tik tak cyk cyk cyk cyk

    • śpiew ptaków

ta ta ta sza ti ti ti ti ta ti ti ta ti ti

świr świr ćwirk pio pio pi-jo czyk czyrik czyk czyrik

Takie zajęcia są szczególnie przydatne, jeżeli chcemy, by uzyskać ciekawy efekt echa rytmicznego oraz wielodźwiękowości rytmu. Np.:

    • dzielimy dzieci na rzędy i zwracamy uwagę na to, że każdy z nich będzie powtarzał dany tekst w coraz ciszej, w coraz wolniejszy sposób;
    • ważny jest podział podopiecznych na grupy, przy czym każda grupa musi powtarzać tekst, ale o innym rytmie, z uwzględnieniem zmian również w tempie i dynamice.
  • Samodzielne kreowanie rytmiczne tekstów w metrum dwumiarowym, trzymianowym i czteromianowym, jak również wyszukiwanie tekstów pasujących do tych metrum;
  • Samodzielne kreowanie rytmów na cymbałkach, gdzie wysokość dźwięku, na którym tworzy się go, podaje nauczyciel, np. do;
  • Wprowadzanie rytmu do tekstów piosenek, ale biorąc pod uwagę tempo, dynamikę, artykulacje, które ulęgają zmianie ( staccato, legato). Nauczenie ich może się odbywać przez stosowanie zabawy w "nadawanie telegramów", w której każda grupa powtarza dany tekst coraz ciszej, czy powtarzanie tekstów, z wykorzystaniem obrazowania wyrazów, które trudno zapamiętać. Przykład:

Choinka kl. I: srebrne szkiełka, świecidełka....

ptaszki, straszki, białe ważki...

  • Kreowanie ostinata (stale powtarzającego się, stałego rytmu) w wybranych tekstach. Przykład:

Ti ti ta

Pa-da śnieg

Ta ta / ta- a

Szczy-pie mróz

Ta ta / ti ti ti ti/ ta ta

Zi-ma zi-ma do-o-ko-ła

Czytanie tekstu z użyciem ostinato: (do rytmu krakowiaka można śpiewać tekst):

"Hej na krakowski rynek

gołębie zleciały-2x

słuchać ja tam grają, krakowskie hejnały-2x

Hej na krakowski rynku,

Maki i powoje-2x

Chłopcy i dziewczęta malowane stroje-2x

Hej na krakowskim rynku

Kręcą się górale-2x,

Sprzedają serdaki, kupują korale-2x

Hej nasz kochany Kraków

Z Wawelu wyżyny-2x,

Daleko spogląda na polskie równiny-2x

  • Tworzenie rytmów do marszu lub tańca. Przykład:

Dajemy dzieciom polecenie ułożenia rytmu na cymbałkach, lub innym instrumencie muzycznym, który by porywał do tańca, lub który umożliwiałby nam swobodne maszerowanie.

Wszystkie przedstawione w tej pracy przykłady ćwiczeń są tylko namiastką pracy z dziećmi opierającej się podłożu rytmicznym. Nauczyciel musi powtarzać podopiecznym o konieczności powtarzania tekstów, przy czym każde dziecko musi zrobić to w inny sposób. Polecam do takiej pracy książkę nosząca tytuł: "So mi la".

  • Tworzenie melodii
  • Rozmowy muzyczne

Używa się tutaj śpiewu do odpowiedzenia na zadawane pytania. Wprowadzając w tematykę należy opowiedzieć historię, o tym jak zamieszkaliśmy w miejscu, gdzie każdy człowiek śpiewająco mówi. Po czym rozpoczynamy zabawę. Zadajemy pytania, a dzieci odpowiadają na nie w śpiewający sposób. Przykład: "Jak się miewasz?", "Gdzie mieszkasz?", "Jak mają na imię Twoi rodzice?", "Jakie masz zwierzątka w domu?", "Jakie jest Twoje ulubione jedzenie?", itp.

  • Piosenki śpiewanki- przykład:

podajemy dziecku temat wypowiedzi, a ono układa tekst. Śpiewanki mogą również być już gotowe, przy czym dzieci uczą się tylko ich śpiewać;

  • Kreowanie melodii do stworzonych samodzielnie lub przydzielonych tekstów.

Dziecko przez chwilę może się poczuć jak prawdziwy kompozytor. Przykład:

Tworzenie melodii i rytmu do następującego tekstu:

"Lecą liście z drzewa,

bo to jesień znów,

za jesienią zima,

krok za krokiem tuż."

  • Kreowanie echa melodii przy zmianie dynamiczności:
    • Do powszechnie znanych utworów;
    • Do wierszy lub prozy znanych autorów;

Przykład:

"Kujawiaczek na Kujawach

tańczył sobie z lewa, z prawa,

zamaszyście, wolniuteńko,

w krąg obracał swą panienką."

  • W bardziej zaawansowany sposób można zastosować odgrywanie cech osobowości, posiadanych przez osobę, która jest bohaterem tekstu, przykład:

Dajemy dziecku polecenie by zaśpiewało dany fragment wcielając się w skórę śpiącego, wesołego, spieszącego się itp. człowieka;

  • Można też dodać do wykonywanej piosenki rytm wystukiwany na instrumentach perkusyjnych, przykład:
    • Można polecić podopiecznym wystukiwanie rytmu sprzyjającemu uśpieniu, czy wystukiwanemu podczas maszerowania itp.,
    • Można zatrzymać swoja uwagę na rytmach wyznaczanych przez polskie tańce;
  • Kreowanie utworu posługując się tylko wybraną gamą dźwięków (np. do, re, la, itp.) określając dodatkowo rodzaj instrumentu, na którym ta muzyka może powstać;
  • Tworzenie własnej melodii na danym instrumencie np. cymbałkach, przykład:

Podajemy dzieciom temat, którym kierując się muszą stworzyć własną melodię, np. o wiośnie, słońcu, morzu, kwiatku, psie, itp.

  • Zabawy z muzyką, przykład:
    • Można podać dzieciom kilka taktów utworu, z których maja oni stworzyć kawałek piosenki;
    • Można zagrać bądź zanucić podopiecznym fragment utworu, który mają rozwinąć i uzupełnić;
  • Kreowanie melodii do danego tekstu literackiego np. wiersza,
  • Improwizowanie ruchu
  • Poruszanie się bez wyznaczonych zasad:
    • Wykorzystywanie tej zasady w stałych, powtarzających się fragmentach utworu, przykład:

ta ti / ta ti / ti ti ti / ti ti ti / wytupywanie, obroty;

  • Wykorzystywanie tej zasady odgórnie narzuconych utworach, przykład:

"Jadą rowery", "Pociąg", "Piosenka gimnastyczna", itp.;

  • Wykorzystywanie tej zasady do dzieł muzycznych w wykonaniu typowo instrumentalnym, przykład:

"Marsz koników polnych", "Taniec muszek", "Taniec niedźwiadków", "Taniec kurcząt w skorupkach", "Dzięcioł", itp.;

  • Kreowanie ilustracji do utworu muzycznego własnym ciałem i poruszaniem nim;
  • Pokazywanie własnym ciałem osób, przykład:

Smerfy (ósemkami), Gargamela (ćwierćnutami), Hogaty (półnutami), w zależności, nad jakim utworem pracujemy;

  • Pokazywanie własnym ciałem zjawisk, przykład:

Dzieci udają fruwające unoszone podmuchem wiatru liście lub wiatr, płatki śniegu, deszcz Deszcz opad atmosferyczny w postaci kropel wody (utworzony w chmurach w wyniku procesu kondensacji pary wodnej) o średnicy ok. 0,5 mm.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
i różne jego rodzaje (mżawka, kapuśniaczek, ulewy, itp.), wychowankowie ten sposób uczą się wyczulenia na zmiany rytmu i nastroju, a do tego rodzaju ćwiczeń istnieją specjalne utwory np. Debussego "Tańczące płatki śniegu";

  • Pokazywanie własnym ciałem epizodów, wydarzeń;
  • Reagowanie na odpowiednie znaki, dawane przez prowadzącego, przykład:

Gdy dzieci maszerują prowadzący wypowiada głośno i wyraźnie słowo np.: "góry", "bagno", "most", "las" itp. Podopieczni powinni odpowiednio (w ustalony sposób) zareagować na hasło. Nie wolno wprowadzać więcej niż 3 haseł w ciągu dnia;

  • Opowiadania ruchowe;

Nauczyciel z dziećmi najpierw przygotowują wspólnie opowieść, która pozbawiona jest ilustracji. Takie ryciny mają powstać później z wykorzystaniem ruchu własnego ciała. Dodatkowo zawsze można wzbogacić tego rodzaju działalność poprzez instrumenty perkusyjne lub inne, jak również przez własny głos, np. nauczyciel wymienia temat: "Na ulicy" (udawanie postaci biorących udział w ruchu drogowym, ale również i przedmiotów), "Na łące" (udawanie polnych zwierząt, kwiatów), "W zoo" (udawanie zwierząt), "W lesie", "Na basenie" (udawanie zjeżdżalni, sauny, piłki, wody itp.);

  • Łamigłówki ruchowe (tzw. Pantomimiczne), przykład:
  • Prowadzący zadaje pytanie naprowadzające np., "Co to za zwierze?", a dany uczeń pokazuje ruchy zwierzęcia tak, aby inni uczniowie zgadli o jakim zwierzęciu mowa, lub "Co to za instrument?, a uczeń pokazuje czynność grania na nim, a inni muszą wywnioskować o jaki instrument chodzi;
  • Lustrzane odbicie: dzieci staja parami, przodem odwrócone do siebie, jedno z nich pokazuje pewne ruchy, a drugie naśladuje je;
  • Jestem malarzem: dzieci malują swoim ciałem niewidzialny obraz;
  • Lepię w glinie: jedno z dzieci rzeźbi, w żywym materiale, którym jest drugie dziecko:
  • Rzeźba grupy: "lepienie" z własnych ciał figury, która promowałaby zespół;

Innym jeszcze rodzajem zabaw, które mogą wzbogacić naukę i poznawanie zjawisk muzycznych i plastycznych w szkole są np. "Na podwórku", czy "Na targu". Zabawa ta polega na tym, iż podopieczni podzieleni zostają na mniejsze zespoły, które będą ze sobą rywalizować. Prowadzący rzuca hasło: "Na podwórku", po czy uczniowie mają chwilę czasu na przygotowanie się. Na znak prowadzącego mają wszyscy w jednym czasie udawać dane zwierzęta, które były na podwórku, a pozostali mają odgadnąć, co to za stworzenia. Każda grupa ma inne lub to samo zadanie. Ważne jest jednak, by polecenie dokładnie sprecyzować i by grupa przeciwników go nie znała.

Rozdział IV

Twórcza aktywność dzieci

Chcąc wspomóc dzieci w procesie wychowania estetycznego, jak również wpływać na tworzenie kultury w społeczeństwie należy pamiętać o personalnych cechach podopiecznego. To od jego uzdolnień i umiejętności zależy czy i w jakim stopniu będzie on brał udział w tym procesie. Często wpływ muzyki na dziecko możemy zaobserwować już we wczesnym dzieciństwie, gdy maluch usłyszy jakąś melodię i za wszelką cenę chce ją odtworzyć, w najlepszy sposób, jaki potrafi. Czyni to, dlatego, iż ma wewnętrzną motywację i chęć śpiewania, a odczuwana w tym czasie radość daje mu energię do wykonywania tego typu zadań. Takie zachowanie nie jest tylko charakterystyczne dla muzyki, ale również i dla plastyki. Maluchy odczuwają chęć namalowania czegoś, co wiąże się z ich przeżyciami. Ich prace cechują się szczerością, gdyż najczęściej przelewają one na papier to, co odczuwają. Szczerość ta niestety nie jest charakterystyczna cechą osób starszych zajmujących się sztuką, dlatego dziecięce prace mają tak wysoką wartość.

Nauczający dbając o pozytywny i twórczy rozwój swoich wychowanków, tak planuje działania wychowawcze, żeby podopieczni mogli się nauczyć jak najwięcej. Jest to trudna i skomplikowana umiejętność. Podczas jej organizowania należy pamiętać o braniu pod uwagę potrzeb społecznych, ale i umiejętności dziecka, tak by mogło ono sobie samo poradzić w problemowej sytuacji. Od tego jak bardzo dziecko jest twórcze zależy sposób rozwiązania sytuacji problemowej.

Lowenfeld dokonał różnorakiego definiowania pojęcia "twórczość". Naukowcy uważają, że jest to "giętkość myślenia czy płynność wyobrażeń albo zdolność do wysuwania nowych pomysłów lub umiejętności widzenia czegoś w nowych relacjach".

Dziecko rozwijając swoją twórczość, aktywizuje się do działania. Automatycznie staje się stworzycielem dzieł. Taka działalność daje mu dużo satysfakcji, jest z siebie zadowolone, co daje mu z kolei radość życia. Twórczość ma, więc wiele pozytywnych cech. Oprócz przyjemności powinien zadowolenia mały człowiek poznaje wytwory rzeczywistości i uczy się nimi manipulować. Jednakże mimo tego, że cała działalność leży powinien rękach dziecka, to wychowawca musi czuwać nad przebiegiem całego procesu. To on organizuje dziecku zajęcie, sprawdza dzięki temu, co potrafi, jak sobie radzi, dobiera odpowiednie przedmioty manipulacji itp.

Należałoby również zauważyć, że trochę inaczej wygląda dana sytuacja w przypadku twórczości muzycznej, Takie działanie przeważnie uważane jest za trudna sztukę, gdyż wykorzystuje się podczas manipulacji nią cały wachlarz rekwizytów. Używa się głosu, instrumentu, pamięci, których działanie zależy od uwrażliwienia człowieka na muzykę, czy wyobraźni.

Nie jest to jednak, aż tak trudny proces, jak niektórzy uważają, gdyż posługiwanie się muzyką, na co dzień jest naturalną czynnością każdego człowieka. Nawet w przypadku, gdy jakaś osoba jest w zupełności pozbawiona słuchu muzycznego, często "podśpiewuje sobie pod nosem". Lecz nie chodzi tu tylko o śpiewanie, ale również o taniec, muzykowanie, bawienie się w rytm muzyki, itp.

Naukowcy badający tę kwestię opowiadają się za tym, iż samowolna chęć tworzenia zanika w wieku 11-17 lat, czyli w momencie, gdy dziecko powoli staje się młodą osobą dorosłą. Dlatego na nauczycielach wychowania przedszkolnego i wczesnoszkolnego ciąży tak duża odpowiedzialność. Tylko w tym wieku dzieci tak ochoczo stają się artystami. Ich chęć rozwoju i poznawania nowych zjawisk jest tak wielka, że nie wahają się eksperymentować. W tym czasie można również odkryć ukryty potencjał dziecięcych możliwości. Nauczyciel nauczania początkowego musi kierować się olbrzymim wyczuciem w doborze zajęć dla młodych osób. Poza tym musi znać różnorodne ćwiczenia, tak by dzieci nie były się w stanie znudzić.

Chęć samoistnego tworzenia zanika wraz z dorastaniem. Umiejętności jednak pozostają na całe życie. Często to one są drogą kontaktu twórczość taką osobą, w przypadku, gdy inne możliwości zawodzą. Dzięki nim artysta docenia siebie i zna swoja wartość, dzięki czemu nie pozwala sobą pomiatać twórczość dorosłym życiu. Poprzez sztukę człowiek może wyrazić swoje odczucia. Ma ona również znaczenie terapeutyczne, gdyż pozwala wniknąć we wnętrze danej osoby.

Przez sztukę dziecko poznaje świat. Dowodem na to może być obserwacja młodego artysty podczas pracy lub zaraz po jej ukończeniu. Widząc sposób, w jaki porównuje swoją pracę z dziełami swoich rówieśników, jak również wzoruje się na pracach znanych artystów możemy zauważyć emocjonalne związanie dziecka z tym, co wykonało.

Przyjrzyjmy się uważnie dziecku 5 letniemu. Jego kreatywność jest tak niesamowicie olbrzymia, iż potrafi swoimi pomysłami "zwalić na kolana" niejednego dorosłego. Nazywane jest to właśnie aktywnością twórczą. Często taka działalność wiązie się ze spontanicznym odkrywaniem nowości aktywność życiu dziecka. Próbując różnych rozwiązań, łącząc różnego rodzaju działania młody człowiek odnajduje to, o czego istnieniu wcześniej nie wiedział. Jest to niesamowita, gdyż mimo, że dorosły dobrze wie aktywność tym, dziecko dopiero poznaje rzeczywistość (samo ja odkrywa). Daje to dorosłemu możliwość wspomagania rozwoju podopiecznego poprzez umiejętne nakierowywanie go na odpowiednie działanie.

Propagatorzy tzw. "Nowego Wychowania" dążyli do wprowadzenia w program nauczania wychowanie estetyczne. Dziecko miało zostać kreatorem tego procesu. Od niego zależało, czego będzie uczone i w jaki sposób. Dążono do uzyskania równowagi między dwiema sferami rozwoju dziecka: fizyczną i psychiczną. Najuważniejsze w tym procesie było uzyskanie spontanicznej twórczości małego dziecka. Dorosły oceniając jego zaangażowanie nie patrzył na wytwór, ale na sposób, w jaki podopieczny działał.

Sztuka uaktywnia wyobraźnię, pobudza myślenie, stawia przed wyborem. Wszystko to sprawia, iż nie wiedząc o tym samoistnie się uczymy.

Dzięki twórczej aktywności, wychowawca może sprawdzić, czym tak naprawdę interesuje się jego podopieczny. Może to zrobić, jeśli umożliwi mu korzystanie z różnych środków potrzebnych do tworzenia. Dziecko bez ukierunkowania będzie tworzyło to, co potrafi i tak jak potrafi. Będzie to spontaniczna, szczera twórczość. Dostarcza ona wielu informacji, jak dalej postępować z podopiecznym. Wychowawca jest tu potrzebny tylko w momencie, gdy dziecko zbacza z toru i zaczyna się źle zachowywać.

Nauczyciel może oddziaływać na dziecko przez środowisko, w którym się ono znajduje. Kontakt będzie pośredni, dlatego mały człowiek nie będzie w stanie wykryć wpływów z zewnątrz. Zwolennikiem takiej idei jest Celestyn Freinet.

Ten znany pedagog propaguje swobodną ekspresje dziecka. Dąży do jej pielęgnacji. "Podsuwa" młodemu twórcy jak największą ilość i różnorodność środków, które posłużyć mu mogą do wyrażania siebie. Freinet uważa również, iż każde dziecko jest inne, dlatego potrzebuje różnych form wyrażania siebie, aby zadowolić każdego podopiecznego. Próbuje również dać do zrozumienia, iż sztuka jest ściśle związana z życiem codziennym.

Dziecko wyrażając siebie poprzez muzykę, plastykę, czy słowa zdobywa nową wiedzę na różne tematy, odkrywa, dowiaduje się, jakie jest jego wnętrze i na co może sobie pozwolić. Spontaniczna ekspresja jest środkiem do kształcenia różnorodnych zainteresowań młodej osoby.

Rozdział V

Plastyka źródłem komunikacji w życiu dziecka.

Skoro mowa o komunikacji to należy poruszyć tu temat wyjaśnienia dwóch głównych terminów: język i mowa.

Język jest systemem znaków wyrażonych w sposób dźwiękowy, które określone zostały pewnymi zasadami słyszenia, składniowymi i znaczeniowymi. Zasady te określają występowanie wyżej wymienionych znaków.

Mowa to z kolei wszystkie sytuacje, w których można użyć wspomnianych już znaków.

Językiem posługują się wszyscy ludzie, którzy chcą cos przekazać innemu człowiekowi. Jest to narzędzie służące do porozumiewania się.

Edward Sapir stwierdził, że: "Najlepiej jest przyjąć, że język jest przede wszystkim głosowa realizacją tendencji do symbolicznego ujmowania rzeczywistości i że to właśnie ta jego cecha czyni zeń sprawny instrument komunikacji (…). Mowa jako zachowanie jest zdumiewającą mieszanką dwu rodzajów systemów, symbolicznego i ekspresyjnego, z których żaden nie osiągnąłby swej obecnej doskonałości bez interferencji z drugim."

Młoda osoba wraz z wiekiem stara się stworzyć pod pewnym względem własny styl porozumiewania się. Każdy z nas jest inną postacią, dlatego każdy z nas inaczej rozumie różne zjawiska. Przekładając powyższe informacje na język sztuki, możemy stwierdzić, iż "mowa" to obrazy wizualne, wytwory, które stworzyło dziecko własna dłonią, a "język" z kolei to sposób wyrażania tych dzieł. Każdy autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum ma inny styl, który można nazwać "językiem". Jest to jakby posiadanie świadomości plastycznej, orientowanie się w sztuce.

Jak do tej pory "język plastyki" pozostaje niezbadany. Naukowcy skupili swe badania na tym, co jest trochę bliższe człowiekowi, a mianowicie języku mówionym. Mimo tego możemy śmiało uznać trafność pojęcia "język sztuki". Język, bo służy do porozumiewania się, Autor obrazu z pewnością malując go miał na celu przedstawić coś, przekazać. Często jednak alegoria jest głęboko ukryta i nie każdy potrafi zrozumieć sens dzieła, dlatego ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum tak szybko się zniechęcają. Dominuje dzisiejsze wygodnictwo. Ponad to oglądając dzieło artysty możemy z powodzeniem określić jego stan wewnętrzny i uczucia, które przeżywał podczas sporządzania dzieła. Taki rodzaj działalności skłania do myślenia i dzięki temu rozwija te zdolność.

Skoro mowa o języku i porozumiewaniu się, należałoby wspomnieć o funkcjach, jakie pełni język w postaci mówionej.

Najczęściej wymienianymi funkcjami są:

  • komunikacyjna- dzięki niej możemy przekazywać sobie informacje, porozumiewać się;
  • symboliczna- przedstawiająca, dzięki której w tym co mówimy możemy zawrzeć głębszy sens; funkcję tę według cytatu możemy określić jako taka, dzięki której wszystkie słowa możemy zakodować i zapisać za pomocą znaków[8];
  • ekspresywna- dzięki niej następuje wyrażenie samego siebie, odzwierciedlenie własnego wnętrza;
  • impresywna- nadawca stara się w delikatny sposób nakreślić sposób myślenia jaki powinni przyjąć odbiorcy, jest to zatem funkcja nastawiona na odbiorcę tekstu;

Bez zastanowienia można stwierdzić, iż zorano w języku mówionym, jak i plastycznym występują wszystkie te funkcje. Dodatkowo można zauważyć, iż każdy środek wyrazu posiada te funkcje.

Należałoby również nakreślić problematykę mowy plastycznych wytworów podopiecznych. Powstają tu następujące pytania: Jak to się stało, że w ogóle postała taka dziedzina nauki jak język sztuki, i jak przebiegał jej rozwój? Co jest powodem, iż dziecko potrzebuje języka sztuki tak samo lub nawet bardziej niż język mowy? Jakie funkcje ma symbolizacja ikonograficzna?

Należałoby zacząć wszystko od samego początku. Gdy dziecko jest małe odczuwa naturalną potrzebę zabawy i czerpania z niej satysfakcji. Dziecko za pomocą zabawy poznaje rzeczywistość, otoczenie, uczy się w odpowiedni sposób manipulować przedmiotami, zaspokaja swoja ciekawość itp. Zabawa wpływa korzystnie na rozwój całościowy człowieka. Na początku dziecko sięga do zabaw prostych, które nie posiadają ukrytych wartości, ale wraz z wiekiem zabawa zaczyna być bardziej skomplikowana, ma już podstawę merytoryczną itp. Zabawy symboliczne zaczynają przekształcać się w różnorakie sposób wyrażania własnego wnętrza, np.: poprzez ruch, słowa, plastykę, czy sztukę. W późniejszych etapach w grę wchodzą jeszcze dodatkowo nauka i praca.

W zabawach opierających się na symbolice, zaczynają pojawiać się gesty. To z nich w tym momencie można najwięcej wyczytać. W tym czasie pojawiają się również inne rodzaje mowy: kształtów, i werbalna, których podstawą powstania jest wyżej już wspomniana "mowa gestów". Wszystkie te systemy są niby ściśle ze sobą związane, ale są zupełnie inne i tworzą swój specyficzny klimat.

Piaget badając dziecięcą psychikę zauważył, iż: "Dziecko bawiąc się doskonali siebie i dojrzewa do nowych zadań. Początkowo zabawy mają charakter sensoryczno-motoryczny, gdzie wykształcają się potrzebne schematy czynnościowe- nawyki i próby "zrozumienia" przedmiotów, obiektów, narzędzi, np. kartki papieru, ołówka, długopisu, kredki. Stopniowo przezwycięża swój pierwotny egocentryzm motoryczny i percepcyjny w przebiegu całych serii decentracji i koordynacji pod koniec okresu sensoryczno-motorycznego. Bezpośrednia i totalna teraźniejszość dziecka, doraźne satysfakcje przestają z wolna być wyłącznym celem jego aktywności. Dziecko poszukuje wyjaśnień, koncentruje się na przyczynach i skutkach, dokonuje refleksji nad własnymi czynnościami."[9]

Na wyższych już etapach rozwoju, na jakich znajduje się dziecko, okaże się, iż malec zaczyna pragnąć zrozumienia, tego co zostało przez niego odkryte. Będzie chciało być rozumiane, będzie chciało się dzielić tym co dla niego nowe.

Zakończenie

W ówczesnych czasach sztuka otacza nas obecność zewsząd. Tak ważne jest, więc kształcenie obecność tej dziedzinie już od najmłodszych lat. Służy temu wprowadzenie do szkół wychowania estetycznego. Dziś już znacznie zmodernizowane rozumienie tegoż pojęcia pozwala na zgłębienie wiedzy obecność temacie, który może dawać tyle satysfakcji.

Okazuje się jednak, iż sztuka może oddziaływać na człowieka tylko wtedy, gdy stara się on ją przeżywać.

Interesowanie się sztuką, to nie tylko analizowanie jej wytworów. Osoba, która mówi, iż interesuje się sztuką prawdopodobnie ma lub powinna mieć na myśli chodzenie do kina, słuchanie radia, oglądanie sztuk wystawianych wobec teatrach, ale również przeżywanie sztuki. Niekiedy może być to jednoznaczne z tworzeniem takich dzieł.

Według Profesora Suchodolskiego najważniejsze i najistotniejsze są zależności występujące między człowiekiem, a sztuką. Okazuje się również, że ma ona niesamowity wpływ wychowawczy na człowieka. Przemyślenia, do jakich zostajemy zmuszeni pozwalają się nam zastanowić nad prowadzonym życiem. Profesor Sychodolski twierdzi, iż nie można dokonać podziału wychowania na osobne dziedziny ze względu na sferę, której dotyczy, np. umysłowe, moralno-społeczne, estetyczne, fizyczne. Suchodolski stwierdza zupełnie inaczej. Uważa, że: "rozwój człowieka dokonuje się przez jego uczestnictwo i działanie w obiektywnym świecie cywilizacji, w obiektywnych dziedzinach społecznego i kulturalnego życia".

Wychowując przez sztukę dążymy do uzyskania rezultatów we wszystkich dziedzinach życia.

Należy również stwierdzić, iż wychowanie przez sztukę dotyczy bardzie wrażliwszych obszarów naszego wnętrza, dlatego nie każdy wychowawca jest w stanie te wykonywać. Wychowanie pojmowane w codzienny sposób jest jakby "łatwiejsze".

Myślę, że trafionym przedsięwzięciem było by kształcenie nauczycieli tylko do tego celu. Dałoby to większe możliwości takiemu wychowaniu. Nauczyciele tacy staliby się lampą dla "codziennych zadań" szkoły. Wnieśliby oni dużo nowej, pozytywnej energii. Należałoby zatem dążyć do specjalistycznego kształcenia nauczycieli-wychowawców w tym kierunku.

Bibliografia

  • Encyklopedia Popularna PWN, Warszawa 1982
  • H. Gąsior, Rodzaje zabaw rytmicznych i umuzykalniających,

"Życie szkoły" 2000, nr 9

  • J. Korczak, Dzieci i wychowanie, Dzieła, T.4, Warszawa 1998
  • Z. Lissa, Podstawy estetyki muzycznej,
  • D. Motyl, Twórcza aktywność dzieci, "Życie szkoły" 1997, nr 9
  • J. Piaget, Studia z psychologii dziecka, Warszawa 1966
  • Red. Z. Gołąb , Słownik terminologii językoznawczej,

Warszawa 1970

  • Red. D. Skulicz, B. Żurakowski, Komunikowanie się w kształceniu dzieci w młodszym wieku szkolnym, Kraków 1987
  • Red. W. Szlufik, A. Pękala, Dziecko i sztuka, Częstochowa 2000
  • S. Szuman, O sztuce i wychowaniu estetycznym, Warszawa 1962
  • Wielka Internetowa Encyklopedia Multimedialna,

http:// wiem.onet.pl/

  • I.Wojnar, Teoria wychowania estetycznego, Warszawa 1976

[1] J. Korczak, Dzieci i wychowanie, Dzieła, t. 4, Warszawa 1998, s. 151-152

[2] Wielka Internetowa Encyklopedia Multimedialna, http:// wiem.onet.pl/

[3] Z. Lissa "Podstawy estetyki muzycznej"

[4] I.Wojnar, Teoria wychowania estetycznego

[5] I.Wojnar, Teoria wychowania estetycznego.

[6] red. W.Szlufik, A.Pękala, Dziecko i sztuka

[7] "Życie Szkoły", nr 9, 2000r.

[8] red. Z. Gołąb "Słownik terminologii językoznawczej."

[9] J.Piaget, "Studia z psychologii dziecka."