Dodaj do listy

O egzystencjalizmie

Egzystencjalizm jest współczesnym nurtem filozoficznym, pojawiającym się dość często także w beletrystyce. Punktem centralnym jego zainteresowań jest jednostka i jej wysublimowane znaczenie w otaczającym świecie, przy czym podkreśla, że istota ludzka ma do dyspozycji wolny wybór, i że niezależnie od okoliczności- to na niej spoczywa odpowiedzialność za swe postępowanie. A wszystko to- według prądu egzystencjalnego- wytwarza w człowieku nieodparte poczucie strachu i beznadziei, a tym samym wiedzie ku radykalnemu defetyzmowi.

Kluczowe myśli Sartre'a, sformułowane na podstawie utworu Josteina Gaardera "Świat Zofii".

Sartre twierdził, iż "egzystencjalizm jest humanizmem". Miał tu na myśli, że punktem archimedesowym dla nurtu egzystencjalnego jest sama, konkretna postać istoty ludzkiej. Człowiek stworzony został "dla samego siebie" i samodzielnie musi siebie kreować. Lecz w momencie, gdy istota ludzka odbywa swą egzystencję, a przy tym posiada świadomość nieuniknionej śmierci i braku jakiejkolwiek sensowności działania- wówczas w ludzkie życie- zdaniem tego francuskiego filozofa- wkrada się trwoga. Sartre podkreśla także, iż istota ludzka jest mocno osamotniona i wyalienowana w realiach, w których brak sensu i celowości. Równocześnie poczucie odosobnienia w świecie implikuje rozdzierające uczucie rozpaczy, nostalgii, znudzenia, obrzydzenia, niedorzeczności, dekadencji.

My ludzie, jesteśmy istotami w pełni wolnymi i to właśnie nasza wolność stawia nas na rozstaju dróg wyborów i zmusza nas do podejmowania decyzji. Nikt inny nie jest obarczony odpowiedzialnością za to, co czynimy- tylko my. Życie winno posiadać cel i sens, jednak to my osobiście kształtujemy nasze życie, ustanawiamy perspektywy rozwoju i wytyczamy punkt docelowy naszej życiowej wędrówki. To do nas należy decyzja o tym, co chcemy widzieć oraz to, co w naszym mniemaniu jest nie bez znaczenia.

Egzystencjalizm wg W. Tatarkiewicza- "Historia filozofii- tom 3"

Myśl egzystencjalna przeżyła swój renesans Renesans odrodzenie.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
w roku 1930, czyli na sto lat po chwili jej narodzin. Do jej reprezentatywnych myślicieli należeli: w Niemczech Martin Martin E. Hemingway Stary człowiek i morze, bohater epizodyczny; właściciel kawiarni, który daje Manolinowi kawę dla Santiago. On także podziwia wyczyn starego i wszystkim o nim opowiada.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Heidegger, a we Francji Jean Paul Sartre, a także Karl Jaspers i G. Marcel.

1. Protoplaści nurtu egzystencjalnego.

Martin Heidegger był badaczem naukowym, profesorem, który jest autorem słynnej pracy " Sein und Zeit", napisana stylem kuriozalnym, mrocznym i odpychającym. Jak podaje Tatarkiewicz-[pisał] "dziwacznie, ciemno, odrażająco. Było to jedną z przyczyn tego, że wzbudził więcej zainteresowania niż uznania. A także tego, że egzystencjalizm wydał się filozofią zagadkową i zrozumiałą tylko dla wtajemniczonych." Taki stan rzeczy zmienił się w chwili, gdy w czasie II wojny światowej centrum myśli egzystencjalnej zmieniło swą dotychczasową siedzibę na Francję i zyskała swojego czołowego reprezentanta Jeana Paula Sartre'a- myśliciela, powieściopisarza i dramaturga.

2.Twórcy

Za twórcę egzystencjalizmu uznaje się Kierkegaarda. To właśnie od niego późniejsi filozofowie przejęli kręgosłup tego nurtu. Kierkegaard twierdził, że nie istnieje definicja najgłębszej rzeczywistości, zwracając się tym samym przeciwko filozofii Hegla. Warto podkreślić, że wcześniejsi myśliciele przyjmujący podobną postawę lub wyznający podobne poglądy, albo ich zręby, nigdy nie wysnuli takich konkluzji.

Wyróżniamy co najmniej cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich motywy egzystencjalne:

1. Motyw humanizmu- człowiek- motywem istnienia.

2. Motyw infinityzmu- człowiek skończony natrafia w życiu na nieskończoność.

3. Motyw tragizmu-człowieczą egzystencję wypełnia groza i frasunek.

4. Motyw pesymizmu- człowiek jest otoczony przez nicość.

Jeśli określimy mianem egzystencjalistów ogół tych, którzy motywem przewodnim swej filozofii czynili ludzką egzystencję- to należeli do nich m.in. Sokrates, św. Augustyn, Blaise Pascal. Nurt egzystencjalny niejednokrotnie stapiał się z zasadniczym szlakiem filozofii. I tak np. Heidegger nawiązywał do myśli kantowskiej; a Karl Jaspers w osobie I. Kanta upatrywał największego z myślicieli świata.

3. Wykładnia.

Rozliczne przymioty rzeczy dają się wyprowadzić z ich istoty, która to decyduje o tym, że są takimi, jakimi są. Ogólnikowa ich natura stanowi o tym, że istnieją konkretnie; a zatem esencja decyduje o egzystencji. Ów powszechnie uznawany pogląd, został poddany w wątpliwość przez filozofów egzystencjalnych. Ich zdaniem, esencja nie może decydować o istnieniu, bowiem nie istnieje coś takiego jak esencja. A skoro istota rzeczy nie istnieje, nic zatem nie tworzy scenariusza losu. Uważali też, że istota ludzka nie została wykreowana przez kogokolwiek, podług żadnej myśli. Nic także, ustalać nie może odgórnie o jej przymiotach; a to, jaka jednostka będzie- uzależnione jest wyłącznie od tego, jak będzie sobą kierował i siebie kształtował-istnieją w zasadzie dwa możliwe warianty- albo będzie wszystkim, albo obróci się w nicość. Warto zaznaczyć, że nurt egzystencjalny minimalizował znaczenie słowa "egzystencja" do egzystencji człowieczej.

Bytność ludzka i pozaludzka.

Istnienie ludzkie i pozaludzkie stanowi fakt macierzysty. Prawda jest, że człowiek nie może wpłynąć na to, że został wydany na świat; ma jednak władzę akceptacji lub napiętnowania owego istnienia. Człowieczy byt nie jest w izolacji, ale stanowi jednię z otoczeniem zewnętrznym i innymi ludźmi. Istota ludzka może świat eksplorować, bowiem przymiotem człowieczej egzystencji jest również uzmysłowienie sobie bytu innego. Środowisko otaczające człowieka złożone jest także z "rzeczy", które istnieją inaczej, pozostając nieuświadomionymi człowiekowi.

Frasunek, trwoga i zejście śmiertelne.

Fakt, że istota ludzka nie jest w swym istnieniu, w świecie osamotniona- jest oznaką tego, że obarczona jest ciągłą groźbą swego istnienia. Tryby świata-maszyny pracują, nie zważając na człowieka. Kruchość stanowi zatem przymiot istot ludzkich. Należy więc nieustannie to zwalczać i stawać w obronie własnego "być". Życie jest pasmem ustawicznego zatroskania, bowiem troska to kolejny przymiot człowieczego istnienia. Gorzkim smakiem zgryzoty i bojaźni nasiąka myśl egzystencjalna; stanowił on bowiem swoistą reakcję na przesycenie istniejącymi realiami, a także symptomem upadku- ujawniał się w krajach pokonanych- w Niemczech, Francji.

Cechę egzystencji stanowi również zgroza. Jest ona oczywistą relacją istoty ludzkiej do jej "być" oraz trwogą nie tyle przed zagrożeniem, ile przed samym istnieniem. Jest to głównie- bojaźń przed śmiercią, nieodłącznie powiązaną z egzystencją. Co miało swój początek, musi także posiadać koniec, a zdaniem egzystencjalistów- śmierć nie stanowi początku nowego życia w nowym świecie; ale absolutny Absolutny całkowity, zupełny, związany z absolutem, istniejący niezależnie i obiektywnie, zgodny z zasadami absolutyzmu. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych finisz.

Egzystencja innych ludzi wywiera wpływ na istnienie jednostki. Społeczeństwo poddaje modyfikacjom jej istnienie, które poprzez to traci swą naturalność. Innym elementem zmieniającym egzystencję człowieka jest mowa. Wykorzystuje on ją w celu określenia istnienia, jednak, gdy to czyni- przejaskrawia je i zafałszowuje. Istota ludzka czyni ze słów byty wyrastające ponad naturalną egzystencję.

Prawdziwe i fałszywe istnienie.

Istota ludzka przywiązuje się środowiska otaczającego i codzienność przemienia się w oczywistą postać jej bytowania. Całość świata jawi się jej jako przeciętna, wzbogaca więc swe otoczenie coraz nowszymi rzeczami, czyniąc zeń codzienność i rozpływa się w niej. Wyłącznie nieprawdopodobny tok wydarzeń wywołać może wyrwanie się z owej rutyny dnia codziennego. Tylko wtedy, pojmie swe istnienie i to wyłącznie ten, kto dostrzega inność bytu i odkrywa go w ogromie prawdy.

Nicość. Nie istnieje nic poza doczesnością. W zestawieniu z nią cała reszta- postrzegana jako byt- stanowi wyłącznie abstrakcję, człowieczą chimerę. Nicość otacza egzystencję, stąd właściwą relacją człowieka do jego "być" jest zgroza.

Ludzkie jestestwo wyłoniło się z nicości wkrótce po tym w nicość się obróci. Wyziera z niego nicość i ukierunkowanie na śmierć. I dlatego właśnie, myśl egzystencjalna określana jest mianem "filozofia nicości".

Alienacja i wolność.

Skoro więc egzystencja osaczona jest przez nicość, istota ludzka nie posiada żadnego wsparcia, nie ma możliwości otrzymania rady, zwyczajnie nie może liczyć na jakąś pomocną dłoń. Jak zwykł mawiać Sartre : "człowiek jest opuszczony". Bóg nie istnieje i podobnie nie istnieje żadna powszechna etyka, która kreśliłaby ramy ludzkiego życia. Nawet w głębi samego siebie, nie ma dla człowieka wsparcia. Istota ludzka posiada wolność- niezależnie od tego, czy z niej korzysta, czy nie. I choć ogrom myślicieli postrzegał wolność jako najwznioślejszy ideał, to jednak w ujęciu egzystencjalnym- wolność to tylko i wyłącznie ciężka nieuchronność, przytłaczający imperatyw.

Etyka egzystencjalizmu.

Celowość bytowania istoty ludzkiej utkwiona być może w samym "być", bowiem poza nim, istnieje tylko nicość. Człowiek nie jest stanie oswobodzić się z jego realiów, bowiem poza nią nie istnieje nic; a przy tym, nie może także jej ulegać, bo przecież dysponuje nieograniczonym zakresem wolności. Filozofowie egzystencjalizmu twierdzili, że z racji nieobecności przymiotów stałych w człowieku i faktu, iż będzie on tylko tym, czym sam siebie uczyni-to zawsze możliwe jest to, by był czymś doskonalszym niż jest. Atmosfera Atmosfera powłoka gazowa otaczająca planety lub księżyce. Atmosfera ziemska to powłoka gazowa otaczająca Ziemię będąca najbardziej zewnętrzną częścią powłoki ziemskiej. Za dolną granicę atmosfery... Czytaj dalej Słownik biologiczny tego nurtu wypełniona jest defetyzmem, bowiem egzystencja to dla niego brak wsparcia i skazanie na nicość.

4. Losy egzystencjalizmu.

Kluczowym zdarzeniem w toku rozwoju tego nurtu był fakt, iż rozprzestrzenił się z Niemiec aż na Francję, gdzie utworzone zostało ( w czasie II wojny światowej) główne jego centrum. Wtedy to właśnie, zmienił on swój wymiar. Przeistoczył się z doktryny najbardziej ezoterycznej i hermetycznej, w doktrynę powszechną i sławną. Przeniknął także do literatury, a w jej ramach reprezentowali go tacy wielcy twórcy jak: Kafka, Dostojewski i Nietzsche. W prądzie egzystencjalnym, Heidegger i Sartre wraz z nicością i beznadzieją stali się reprezentantami egzystencjalnej "lewicy"; po przeciwnej stronie zasiadali myśliciele katoliccy, którzy w ramach tego nurtu dopuszczali promyk nadziei i wiary w przyszłość.

5. Różnice interegzystencjalne.

W wykładniach egzystencjalnych wskazać można elementarne różnice. Heidegger i Sartre byli wyznawcami ateizmu, zaś Kierkegaard- filozofem wierzącym, chrześcijańskim. Z kolei różnica między Heideggerem a Satre' em polegała na tym, że ów pierwszy za główne uczucie uznawał trwogę, Sartre zaś-

zdegustowanie. Dalej, Heidegger pojmował egzystencję w jej tragicznym i poważnym wymiarze, Sartre zaś uważał, że egzystencja to niedorzeczność. Myśl Heideggera była ontologią, Satrte'a zaś -etyka. Z kolei, egzystencjalista XX wieku- Karl Jaspers skłaniał się ku Kierkegaardowi. Eksplorował on bowiem ludzkie istnienie, wzbraniając się przed ogólną ontologią. Sądził, że filozofia winna być jedynie analizą konkretnych jestestw ludzkich. Krytykował także Heideggera, według którego, człowiecze "być" stanowić miało fundament do podjęcia refleksji nad bytami ogólnymi.

6. Opozycja.

Pozostałe współczesne nurty filozoficzne przyznawały różne oceny egzystencjalizmowi. Neopozytywizm przekazywał, że ów nurt nie spełniał zasadniczych wymogów naukowości. Z kolei, filozofia katolicka- pomimo rażących różnic w wykładniach- twierdziła, że możliwe jest zaakceptowanie założeń egzystencjalistów, a wyzbyć się ich konkluzji ateistycznych. Filozofia marksistowska napiętnowała egzystencjalizm przez wzgląd na brak zaufania do obiektywnej harmonii świata i zbyt sceptyczne, niszczycielskie konsekwencje.

Reprezentanci egzystencjalizmu

Jean - Paul Sartre- ur. 1905, zm. 1980. Był Francuzem parającym się filozofią. Pisywał także liczne powieści, tworzył dramaty, krytykował literaturę i prowadził działalność publicystyczną. Uważa się go za współautora egzystencjalizmu wyłaniającego się z fenomenologii: L'Ătre et le Néant (1943).

Na początku swej naukowej drogi życia, był pod wyraźnym wpływem myśli M. Heideggera. Esencją indywidualnej, człowieczej egzystencji byłą dla niego wolność. Próbował on prowadzić dialog z marksizmem, a nawet nie omieszkał próbować konstruować syntezy. Później, zwrócił się ku radykalnej lewicy ze skłonnościami do anarchii. W czasie studiów w Sorbonie, w roku 1929, spotkał

Simone de Beauvoir, którą obdarzył swą dozgonną miłością. Wspólnie, w roku 1945 założyli miesięcznik Les Temps Modernes, który redagowany był przez Sartre;a. W roku 1973 został współinicjatorem czasopisma Libľration. Postrzegany jest jako jeden z autorów "teatru idei". W latach 50. i 60. Odcisnął ogromne piętno inspiratorskie na środowisku intelektualistów ( syntezy filozofii marksistowskiej) z Francji. W roku 1964 otrzymał literacką Nagrodę Nobla, której przyjęcia odmówił.

W jego wykładni politycznej doszukać się można ogromnego nieporządku: po 1950 r. wspierał komunizm, reżim kubański, rewolucję kulturalną Mao tse-Tunga oraz studencki bunt z 1968 roku. Skłaniał się także ku zrozumieniu konieczności istnienia łagrów w Rosji sowieckiej- słynna polemika z A. Camusem. W schyłkowej fazie swego życia, symbolicznie pogodził się z prawicą, opowiadając się po stronie uciekinierów ze zdobytego przez komunistów Wietnamu.

Twórczość Sartre'a :

Rozprawa: Critique de la raison dialectique 1960;

Szkic wstępny: Marksizm Marksizm system społeczno-polityczno-filozoficzno-ekonomiczny opowiadający się za walką klas i przejściem do dyktatury proletariatu. Stworzony przez K. Marksa i F. Engelsa w poł. XIX w.
Czytaj dalej Słownik historyczny
i egzystencjalizm w "Twórczość" 1957

Eseje: Czym jest literatura? 1947, Situations 1947-75

Powieści:

Mdłości (1938, wydanie polskie 1974),

Drogi wolności (1945-49, wydanie polskie 1957-58) trylogia

Opowiadania: Mur

Dramaty:

Muchy (1943, wystawienie polskie 1957)

Diabeł i Pan Bóg (1951, wystawienie polskie 1960)

Przy drzwiach zamkniętych 1944 - "Żadnych palenisk nie trzeba. Piekło to inni."

Ladacznica z zasadami 1946

Dramaty 1957

A także studia o Ch.P.Baudelairze i G. Flaubercie 1971

Albert Camus przyszedł na świat 7 listopada 1913 roku w Mondavi, a zmarł 4 stycznia 1960 w wyniku wypadku autem. Był powieściopisarzem i eseistą, od roku 1942 działał we Francji. Wspierając ruch oporu, założył w Lyonie i Paryżu grupę i organ Organ narząd - część organizmu wielokomórkowego mająca określoną formę, zbudowana z tkanki jednego rodzaju lub z różnych tkanek, występująca w określonym miejscu i pełniąca określone funkcje.... Czytaj dalej Słownik biologiczny prasowy "Cambart". Podjął studia filozoficzne, a będąc w trudnej sytuacji materialnej, wykonywał najróżniejsze zawody. Po wojnie pracował w charakterze dziennikarza i odbywał wiele podróży po Europie.

Napisał:

-powieści: Obcy (1942), Dżuma (1947), Upadek (1956)

-eseje: Mit Syzyfa, List do przyjaciela Niemca, Człowiek zbuntowany

-dramaty: Kaligula, Sprawiedliwi, Nieporozumienie, Stan oblężenia

Mimo że bibliografia Bibliografia spis książek, druków, artykułów itp. uporządkowany alfabetycznie, chronologicznie, tematycznie, zawierający podstawowe dane o każdej z wymienionych pozycji, nauka o książce, opisująca książki,... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych nie jest tak pokaźna, jak u Sartre'a np.; to jednak wywarła ogromny wpływ na dwudziestowieczną filozofię. Camus uważał, że istnienie to niedorzeczność nie posiadająca przyczyny i sensu, Istota "absurdalna" ma kreować siebie w kompletnej autonomiczności, jednak nie może liczyć na to, że wytworzy coś trwałego, skoro każdemu z nas nieustannie przychodzi zaczynać wszystko od początku.