Dodaj do listy

Podstawy nauki o administracji

Administracja może być budowana według różnych założeń modelowych. Zasadniczo wyróżniamy dwa podstawowe modele organizacji i funkcjonowania administracji publicznej:

- centralistyczny

- zdecentralizowany (decentralistyczny).

Model centralistyczny polega na takim zorganizowaniu właściwości systemu organów administracji w określonej sferze, że podejmowanie decyzji należy wyłącznie do organów na wyższym szczeblu. Organ Organ narząd - część organizmu wielokomórkowego mająca określoną formę, zbudowana z tkanki jednego rodzaju lub z różnych tkanek, występująca w określonym miejscu i pełniąca określone funkcje.... Czytaj dalej Słownik biologiczny ten ma zawsze prawo ingerencji w działalność organu niższego, chociaż nie zawsze z niej korzysta.

Centralizacja nierozerwalnie wiąże się z hierarchicznym podporządkowaniem, które oznacza pełne podporządkowanie jednostek organizacyjnych niższych szczebli jednostkom wyższym i to w układzie pionowym.

Hierarchiczne podporządkowanie przejawia się w podwójnej zależności służbowej i osobowej. Zależność służbowa oznacza, że nie ma prawnego ograniczenia sfery wydawania poleceń służbowych organom niższym.

Zależność osobowa zaś oznacza, że organ wyższy ma prawo obsadzania stanowisk w organach niższych szczebli, dokonywania awansów, zwolnień, nagradzania, pociągania do odpowiedzialności i wymierzania kar.

Model decentralistyczny - to taki układ, w którym organy niższe nie są hierarchicznie podporządkowane organom wyższego stopnia. W tym systemie organizacyjnym, podmioty administrujące mają prawnie zagwarantowaną samodzielność.

Mówiąc o decentralizacji wspomnieć należy również o autonomii, która różni się od decentralizacji.

Autonomia polega na przyznaniu organom zarządzającym częścią terytorium państwa kompetencji do stanowienia przepisów rangi ustawowej w szerokim zakresie spraw.

Autonomia jest samodzielnością w stanowieniu prawa natomiast decentralizacja oznacza samodzielność, ale w wykonaniu prawa przez podmioty administrujące.

Wykonywanie zadań z zakresu administracji publicznej jest udziałem wielu różnych jednostek organizacyjnych, które posiadają różny status prawny i zróżnicowany charakter organizacyjny, jak również pełnią zróżnicowane funkcje. Wszystkie te podmioty, które w oparciu o prawo zaangażowane są w realizację zadań i kompetencji ze sfery administracji publicznej określamy ogólnym mianem podmiotów administrujących. Do tej kategorii zaliczamy:

1. Organy administracji publicznej

2. Urzędy administracyjne

3. Zakłady administracyjne

4. Inne jednostki administracyjne, np. agencje rządowe

5. Podmioty wykonujące funkcje zlecone administracji

Cechy charakterystyczne administracji publicznej:

1) administracja rządowa działa w imieniu i na rachunek państwa, a administracja samorządowa w imieniu własnym i na własny rachunek;

2) działa na podstawie prawa i granicach prawem przewidzianych - obywatel może robić to wszystko czego prawo nie zakazuje, administracja tylko to na co prawo jej pozwala;

3) charakter monopolistyczny, a więc działanie w ramach powierzonych przez prawo kompetencji jako wyłączny gospodarz we właściwej kategorii sprawy;

4) działanie w ramach struktur administracji rządowej jej organów instytucyjnych jednostek, a nie osób fizycznych;

5) charakter władczy - możliwość stosowania środków przymusu administracyjnego, ale tylko wówczas i w takich granicach, w jakich to jest dopuszczalne prawem;

6) działa na zasadzie kierownictwa i podporządkowania;

7) opiera się w swoim działaniu na urzędnikach państwowych, urzędnikach służby cywilnej i pracownikach samorządowych.

8) działanie w sposób ciągły i stabilny;

9) działanie nie tylko na wniosek zainteresowanych, ale także i to w przeważającym zakresie z własnej inicjatywy, co różni administrację od sądów.

Klasyfikacja administracji publicznej:

a) Administracja władcza - działania podejmowane przez nią mają charakter jednostronnych aktów prawnych, którym o domniemaniu ważności, a także realizacja ich jest gwarantowana prawnie za pomocą postępowania egzekucyjnego.

b) Administracja nie władcza - realizuje swoje zadania w sposób przewidziany dla wszystkich podmiotów.

c) Świadcząca - realizuje zadania z zakresu polityki społecznej a także zapewnia podstawowe usługi komunalne

Źródłem prawa administracyjnego są akty normatywne, w których zawarte są normy prawne.

System prawny to ogół norm będących w ścisłym powiązaniu ze sobą.

Ze względu na zakres obowiązywania źródła prawa dzielimy je na:

a) powszechnie obowiązujące - art. 87 konstytucji, np.

Ustawy

Ratyfikowane umowy międzynarodowe

Rozporządzenia

b) powszechnie obowiązujące, ale tylko na określonym terytorium np.

uchwały organów samorządowych.

c) obowiązujące tylko określone jednostki podległe organowi je wydającemu - art. 93 konstytucji, np.

zarządzenia

uchwały rządu