Dodaj do listy

Rzeczywistość łagrów w „Innym świecie" Herlinga-Grudzińskiego

Wybitny polski pisarz Pisarz literat.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Herling-Grudziński w 1940 r. został aresztowany przez sowieckie NKWD, następnie oskarżony o szpiegostwo i skazany na zsyłkę do łagru.

Do roku 1942 przebywał w obozie w Jarcewie, następnie przedostał się do polskiej armii gen. Władysława Andersa, z którą opuścił niegościnny dla niego Związek Sowiecki. W 1951 r. w stolicy Anglii - Londynie ukazała się relacja Grudzińskiego, dokumentująca łagrowe przeżycia bohatera pod znamiennym tytułem "Inny świat".

Książka ta, nosząca podtytuł "Zapiski sowieckie" utrwala przeżycia, doświadczenia oraz przemyślenia Gustawa Herlinga-Grudzińskiego z jego pobytu w sowieckich więzieniach oraz łagrach do czasu uwolnienia. Odzew na książkę był zaskakująco duży. Była to bowiem pierwsza taka relacja i wszyscy czytali ją z wielkim zainteresowaniem. Jednak ranga i znaczenie "Innego świata" wykracza daleko poza wartości czysto reportażowe, dokumentalne. Co prawda choć oparty został na materiale autobiograficznym, jednak nie jest li tylko reportażem.

Poszczególne rozdziały wypełnione są szeregiem krótkich anegdot. Mamy opisy codziennej obozowej rzeczywistości jak chociażby organizacja przymusowej pracy więźniów oraz kwestia jej wykorzystania w poszczególnych porach roku. Grudziński szkicuje współwięźniów pochodzących z różnych krajów i różnej narodowości. Oddaje z pietyzmem ich stan psychiczny, pisze o wykształceniu i pojmowaniu świata. Nieodłączne u Gustawa Herlinga są plastyczne opisy głodu, który był stałym towarzyszem zeków (więźniowie obozów sowieckich). Także życie erotyczne więźniów pokazał bez jakichkolwiek upiększeń czy retuszy.

Pisarz przedstawia w "Innym świecie" wiele ludzkich biografii, nierzadko skomplikowanych i krętych. Składają się na swego rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny zbiorowy portret, prawdziwym bohaterem bowiem książki nie jest konkretna jednostka, lecz właśnie ludzka zbiorowość.

Grudziński przedstawia łagier sowiecki z perspektywy samego więźnia, więc bardzo szczegółowo opisuje jego mechanizm, zniewalający, poniżający i upadlający człowieka. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum z czasem upodabniali się w znacznej mierze do zwierząt. Więźniowie mieli pracować jak najbardziej wydajnie, to był ich główny cel i zadanie. Na przymusową i katorżniczą pracę w obozie skazywano nieraz ludzi zupełnie niewinnych, po uprzednim przedstawieniu im absurdalnych, wyssanych z palca zarzutów. Jako podstawa oskarżenia mógł posłużyć nawet zwyczajny żart czy przypadkiem wygłoszone zdanie. Po aresztowaniu człowiek poddawany był długim i mozolnym przesłuchiwaniem, gdzie wymuszano przyznanie się do idiotycznych zarzutów, nierzadko przy pomocy tortur fizycznych i psychicznych. Od początku nakłaniano więźniów do współpracy, donoszenia na innych. Tak samo było w łagrach, przez co panowała tam atmosfera Atmosfera powłoka gazowa otaczająca planety lub księżyce. Atmosfera ziemska to powłoka gazowa otaczająca Ziemię będąca najbardziej zewnętrzną częścią powłoki ziemskiej. Za dolną granicę atmosfery... Czytaj dalej Słownik biologiczny nieufności i wzajemnej podejrzliwości

"Inny świat" stanowi też próbę pokazania wpływu sowieckiego na psychikę ludzi w nim zamkniętych. Pisarz opisuje powolny i stopniowy proces degradacji godności ludzkiej i człowieczeństwa, co było zresztą zamierzonym celem funkcjonowania tych obozów. Im człowiek bardziej upodlony - tym miał być bardziej spolegliwy i posłuszny.

Więźniowie, aby zachować życie, musieli zapomnieć o większości wartości, które dotychczas im przyświecały w życiu. Jeśli chcieli przetrwać - musieli przyjąć reguły rządzące w łagrze, a te były okrutne i bezwzględne.

Łagrowa rzeczywistość to mordercza, wykańczająca organizm praca w warunkach urągających ludzkim możliwościom. Więźniowie stanowili tanią roboczą siłę, którą można było do woli eksploatować. Tak więc było, każdego więźnia wykorzystywano do maksimum jego możliwości. Ludzkie życie w łagrze nie przedstawiało większej wartości, wszak każdego można było zastąpić innym więźniem. Na porządku dziennym były: morderstwa chorych, donosy, prostytucja. Więźniowie byli zmuszani do oskarżania innych, zanikały więc uczucia takie jak miłości czy przyjaźni. Ludzie chorzy, skrajnie wyczerpani umierali bardzo szybko, zmniejszano im bowiem racje żywności, gdyż słabiej pracowali.

Człowiek zlagrowany, pozbawiony z czasem ludzkich odruchów mógł zabić, ukraść, wydać bliźniego. Chciał tylko przeżyć za wszelką cenę, nie bacząc ilu musiał po drodze poświęcić .W obozie człowiek popadał w dziwny stan pewnego rodzaju otępienia, niewrażliwości, apatii.

Nie wszyscy jednak więźniowie łagrów tracili swoje człowieczeństwo. Mieli nadzieję, iż kiedyś wrócą do normalnego świata wartości ludzkich i będą mogli zacząć wszystko od nowa. Jedni modlili się o to bezgłośnie, inni protestowali, chociażby bijąc jedynie głową o ścianę.

Gustaw Herling-Grudziński wskazuje na konieczność walki z obozowym terrorem i upodleniem. Człowiek musi strać się zachować człowieczeństwo, nawet w nieludzkim świecie sowieckich łagrów, na owej "nieludzkiej ziemi", gdzie był i funkcjonował "inny świat".

Autor pisuje siłę oraz słabość człowieka obozowego, starającego się zachować swoje życie w warunkach obozowych. Nie wolno nigdy usprawiedliwiać okrucieństwa, zła, bestialstwa. Istnieją bowiem wartości niepodważalne i walka o nie nadaje sens ludzkiemu życiu, nawet w najtrudniejszych i najbardziej niesprzyjających warunkach.