Dodaj do listy

Bogactwo refleksji w "Grobie Agamemnona"

"Grób Agamemnona", opublikowany wraz z "Lillą Wenedą" w 1840 roku to VIII pieśń poematu "Podróż z Neapolu do Ziemi Świętej".

To swoisty poetycki dziennik Dziennik tekst złożony z zapisków prowadzonych z dnia na dzień, ułożonych chronologicznie, ujmujących zdarzenia z aktualnej perspektywy (w odróżnieniu od pamiętnika). Dziennik może obejmować rozmaite... Czytaj dalej Słownik terminów literackich z podróży, opis wędrówki. A jednocześnie głęboka, wielotematyczną refleksja podróżnika. Podróż do tytułowego grobu - jednej z największych podziemnych budowli starożytnych w Myken staje się okazją do wypowiedzi na temat aktualnej sytuacji Polski.

Słowacki wykorzystuje różne formy wypowiedzi: wyznanie, refleksję historyczną, inwektywę, opis.

Podmiotem lirycznym jest podróżnik "z kraju smutnego ilotów", który uosabia samego poetę.

Zwiedzając skarbiec Arteusza, rozmyśla nad przeszłością, historią, wielkim dziedzictwem starożytności i na zasadzie kontrastu zestawia z nimi - sytuację w zniewolonym kraju.

Podejmuje również refleksję nad poezją, własną twórczością, romantycznym posłannictwem poety. I właśnie ten temat rozpoczyna utwór, buduje jego I część. Poeta ukazuje w niej swój stosunek do tradycji Homera:

"I wbiegło złoto, i do nóg mi padło

Zrazu myślałem, że ten, co się wdziera

Blask, była struna to z harfy Homera".

Starożytny rapsod, postacie rycerzy, wodzów, np. Leonidasa tworzą wizję dawnego bohaterstwa, wielkości, honoru. Taka była starożytna literatura, ówcześni bohaterowie, zdolni do największych poświęceń.

A współczesny poeta swoje zadanie postrzega następująco:

"Tak więc - to mój los na grobowcach siadać

I szukać smutków błahych, wiotkich, kruchych,

To los mój senne królestwa posiadać,

Nie mieć harfy i słuchaczów głuchych"

Tymczasem chciałby jak starożytny Tyrteusz zagrzewać do walki, jak Homer opisywać wielkie tematy:

"Na koń! Chcę słońca, wichru i tętentu!"

Nie umiejąc "wydobyć czarownych dźwięków ze strun homerowej harfy", korzy się więc przed historią, wielką tradycją:

"Głęboko jestem pokorny i cichy

Tu, w tym grobowcu sławy, zbrodni, pychy"

Podmiot liryczny nie jest tylko poetą, jest również obywatelem, Polakiem.

Z żalem i smutkiem pisze o upadku powstania listopadowego (1831). Wstydzi się upadku wiary w zwycięstwo, w odzyskanie niepodległości, w uśpienie i marazm Polaków:

"Bo ja jestem z kraju, gdzie widmo Widmo A. Mickiewicz II cz. Dziadów, bohater epizodyczny, fantastyczny; zjawia się jako ostatni w kolejności; jedna z najbardziej tajemniczych postaci w dramacie. Pojawia się niespodziewanie i ma wszystkie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum nadziei

Dla małowiernych serc podobne snowi".

Jakże inna jest historia Grecji: bohaterska, pełna determinacji, poświęcenia, wiary ideałom aż do śmierci. Nie bez znaczenia jest tutaj apoteoza bitwy pod Termopilami.

Polska historia przypomina klęskę Greków pod Cheroneą:

"Na Termopilach? - Nie, na Cheronei

Trzeba się memu załamać koniowi".

Przychodzi więc czas na analizę Polaków, ich postaw, aktualnej sytuacji.

Ocena jest krytyczna: w kraju podróżnego, państwie "ilotów", czyli niewolników "rozpacz nie sypie kurhanów". Niewola ma tutaj podwójne znaczenie: dosłowne - życie pod zaborami i metaforyczne - życie bez ideałów, pełne strachu, bez pamięci o doniosłych wydarzeniach.

Krytykowana jest przede wszystkim szlachta Szlachta uprzywilejowany stan społeczny, który wyłonił się ostatecznie w Polsce w XIV w. spośród rycerstwa. O przynależności do tego stanu decydowało przede wszystkim urodzenie, rzadziej nobilitacja (nadanie... Czytaj dalej Słownik historyczny jako "czerep rubasznym" - warstwa, której postępowanie doprowadziło do upadku ojczyzny. Która przez stulecia tłumiła niższe warstwy, przede wszystkim chłopów, "więziła duszę anielską narodu". Stefan Żeromski w "Słowie o bandosie" z optymizmem wskazuje w przyszłość, kiedy szlachta polska:

"Odpasze wreszcie złotolity pas i zrzuci z ramion kontusz czerwony. Zstąpi w piastowski lud i stanie się ludem".

Zabójcze działanie koszuli mitologicznej Dejaniry stało się w poemacie Słowackiego symbolem szlacheckiej prywaty i bezprawia.

Polska jest więc obecnie jedynie "służebnicą cudzą."

Ale "smutny - i sam pełen winy" poeta w zakończeniu utworu kreśli wizję przyszłej, idealnej Polski.

Ta projektowana ojczyzna będzie silna, nieśmiertelna, zdolna do walki i rozumienia słów poety:

"Nowa - nagością żelazną bezczelną

Niezawstydzona niczym - nieśmiertelna".

Poczucie winy doprowadziło poetę do krytyki narodowych wad i wykreowania wizji odrodzonej ojczyzny.

Rozmyślania Słowackiego inspirują późniejszych artystów. Adam Asnyk w sonecie XXX z cyklu "Nad głębiami" powtarza romantyczne przesłanie:

"Taka jak byłaś - nie wstaniesz z mogiły!

Nie wrócisz na świat w dawnej swojej krasie;

Musisz porzucić kształt przeszłości zgniły,

Na którym teraz robactwo się pasie".