Dodaj do listy

Styl i jego odmiany

Styl to sposób świadomego i celowego kształtowania wypowiedzi językowej z wykorzystaniem środków fonetycznych, składniowych, morfologicznych i figur stylistycznych. Według słownika pod redakcją Witolda Doroszewskiego styl to wyraz wieloznaczny:

  • w mowie , piśmiennictwie, utworach literackich to indywidualny sposób ekspresji;
  • w sztuce: zespół cech właściwych danej epoce, twórcy, dziełu;
  • sposób postępowania, zachowania się, mówienia.

Styl stanowi zawsze rezultat wyboru uzależnionego od sytuacji komunikacyjnej, celów, którym ma służyć wypowiedź. Na wybór wpływa też forma gatunkowa i indywidualne cechy autora. W języku polskim wyodrębniały się stopniowo różne odmiany stylistyczne określane jako style funkcjonalne.

Style funkcjonalne- stylistyczne odmiany polszczyzny charakteryzujące się doborem takich środków językowych, które uznane są za szczególnie przydatne ze względu na określony typ wypowiedzi i pełnione przez nie funkcje społeczne. Odmiany: styl artystyczny, naukowy, potoczny, publicystyczny, urzędowy. Stosowanie któregoś z nich wiąże się z celem, dla którego tworzona jest dana wypowiedź.

Styl artystyczny- styl dzieła literackiego, które ma za tworzywo język, ale rządzi się innymi prawami niż wszelkie inne komunikaty językowe. W języku artystycznym na pierwszy plan wysuwa się funkcja estetyczna i poetycka. W tekstach zaliczanych do literatury pięknej zauważamy wielkie zróżnicowanie stylistyczno- językowe. Cechy stylu artystycznego:

  • oryginalność metaforyki, która wiąże się z oryginalnością stylu pisarza;
  • zależność od osobowości i talentu pisarza;
  • świadome i celowe użycie elementów emocjonalnych;
  • umiejętna indywidualizacja języka postaci;
  • występowanie neologizmów;
  • umiejętny dobór środków plastycznych służących do opisu przedstawianych postaci, zdarzeń, miejsc, zjawisk, przedmiotów;
  • bogactwo środków językowych;
  • bogactwo figur stylistycznych;
  • stosowanie stylizacji na gwary środowiskowe, archaizacji, dialektyzacji.

Styl naukowy- styl, którym pisane są dzieła specjalistyczne z różnych dziedzin nauki; funkcjonalna odmiana stylowa języka literackiego, występująca w pracach naukowych. Styl jest zróżnicowany ze względu na przedmiot badań naukowych i ze względu na cechy indywidualne autorów. Zależnie od tego, jakiej nauki rozprawa Rozprawa rozbudowana wypowiedź naukowa, będąca omówieniem problemu naukowego z określonego punktu widzenia. Autor rozprawy opiera się na w miarę pełnym, dostępnym materiale dowodowym, prezentuje argumenty,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich dotyczy, występuje w tym stylu duża liczba wyrazów specjalnych, terminów o ściśle określonych znaczeniach. Cechy stylu naukowego:

  • terminologia naukowa i specjalistyczna, język wzorów i symboli;
  • jednoznaczność i precyzja informacji;
  • unikanie elementów oceniających;
  • obiektywne przedstawianie zjawisk i problemów (używanie form bezosobowych lub formy liczby mnogiej);
  • brak pierwiastków emocjonalnych;
  • przeważają zdania złożone podrzędnie nad współrzędnymi;
  • stosowanie wyrażeń modalnych;
  • występowanie dużej liczby rzeczowników niekonkretnych, oznaczających pojęcia umysłowe, oderwanych przymiotników i czasowników nazywających czynności pojęciowe, przysłówków i wyrażeń przysłówkowych, spójników i zaimków wskazujących cechy i relacje;
  • logiczna kompozycja obejmująca tezy, argumenty, wnioski, przykłady;
  • stosowanie tabel, wykresów;
  • cytowanie prac innych autorów, stosowanie przypisów.

Styl przemówień (styl retoryczny)- styl najbardziej zbliżony do języka artystycznego, najbardziej ozdobny, operuje kunsztowną budową zdań. Zawiera wyrazy, wyrażenia i zwroty nacechowane em0ocjonalnie.

Cechy stylu przemówień:

  • stosowanie apostrof, za pomocą których mówca zwraca się do słuchaczy;
  • pytania retoryczne, na które nie oczekuje się odpowiedzi, ale pobudzają słuchaczy do myślenia;
  • zdania wykrzyknikowe;
  • starannie dobrane słownictwo;
  • podniosłe epitety i metafory;

Wyodrębnia się dwa rodzaje wystąpień: okolicznościowe i oficjalne. W wystąpieniach okolicznościowych wprowadza się wiele elementów języka potocznego, cechuje się schematyzmem i szablonowością składniową i frazeologiczną.

Styl publicystyczny- odmiana polszczyzny literackiej realizowana w tekstach dziennikarskich. Dobór środków językowych zależy od tematyki przekazu oraz od gatunku. Styl ten skupia w sobie elementy stylu potocznego, artystycznego, naukowego i urzędowego. Cechy stylu publicystycznego:

  • oficjalność wypowiedzi;
  • stosowanie wyrażeń i zwrotów idiomatycznych, potocznego słownictwa i potocznej frazeologii;
  • występowanie wyrażeń i zwrotów stereotypowych, słownictwa modnego, wyrazów obcych
  • występowanie elementów emocjonalnych i wartościujących;
  • stosowanie słownictwa specjalistycznego w recenzjach i artykułach problemowych;

Styl urzędowy- odmiana języka literackiego, realizowana w instrukcjach, zarządzeniach, regulaminów, komunikatach, zawiadomieniach i pismach urzędowych. Występuję w dwóch rodzajach: styl wypowiedzi kancelaryjnych i styl aktów prawnych. Należy do stylów oficjalnych, do sfery komunikacji społecznej. Cechy stylu urzędowego:

  • nakazowość;
  • używanie trybu rozkazującego;
  • przewaga zdań bezosobowych;
  • odindywidualizowanie języka;
  • słownictwo pozbawione emocji;
  • nakazy i zakazy;
  • częste występowanie strony biernej;
  • treść w formie paragrafów i punktów;
  • terminologia z zakresu ekonomii, prawa, administracji.

Styl potoczny- styl funkcjonalny przeważający w codziennych wypowiedziach , odmiany mówionej i pisanej. Jest naturalnym środkiem porozumiewania się ludzi. Cechy stylu potocznego:

  • słownictwo o zabarwieniu potocznym;
  • podobieństwo do stylu kolokwialnego i odmian regionalnych;
  • słownictwo ekspresywne;
  • potok Potok mały, naturalny ciek powierzchniowy, przeważnie o dużym spadku i wartkim nurcie. Płynie wąskim korytem. W górach (gdzie przeważa erozja wgłębna), koryto to jest kamieniste lub żwirowe, natomiast na... Czytaj dalej Słownik geograficzny składniowy;
  • duża obrazowość;
  • bogata synonimika potoczna;
  • przewaga zdań pojedynczych nad złożonymi, współrzędnie złożonych nad złożonymi podrzędnie;
  • zdania niepełne, eliptyczne, anakoluty, występują równoważniki zdań;
  • powtarzanie wyrazów;
  • dosadne porównania.

Styl indywidualny- charakterystyczny dla danego autora zespół środków językowo- stylistycznych stosowany w jego dziełach, zależny od cech indywidualnych pisarza. Termin ten odnosi się też do stylu utworów. Rozwijany świadomie dla uzyskania oryginalności dzieł.