Dodaj do listy

Średniowiecze – referat

Temat tego referatu to kultura, literatura i filozofia średniowiecza.

Średniowiecze rozpoczyna się w V wieku, a kończy w XV. Za moment początkowy przyjmuje się rok 476 (upadek Cesarstwa Rzymskiego), a za datę graniczną - rok 1453 (upadek Konstantynopola). Jest to więc najdłuższa epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny w dziejach europejskiej kultury, trwająca prawie tysiąc lat. Nazwa "średniowiecze" pochodzi od ludzi renesansu. Przez długi czas miała ona bardzo negatywny charakter - "wieki średnie" (łac. medium aevum lub media aetas) oznaczały poziom epoki i jej przejściowy charakter (miedzy antykiem a renesansem). Według humanistów renesansowych epoka średniowiecza to czasy ciemnoty, zabobonów i zacofania. Rehabilitacja epoki dokonała się znacznie później (zaczęła się w romantyzmie).

Cechy charakterystyczne epoki:

  • Uniwersalizm - średniowieczna Europa jako jedność kulturowo-społeczno-obyczajowa (jeden język, władza, kultura i sztuka, typ społeczeństwa);
  • Teocentryzm - światopogląd uznający Boga za centrum zainteresowania człowieka, Najwyższą Wartość.
  • Anonimowość - autorzy nie dążyli do sławy, ale do służby Bogu, nie podpisywali więc swoich dzieł.
  • Dwujęzyczność - stopniowo obok łaciny w literaturze pojawiają się także języki narodowe.

Kościół ma ogromne znaczenie w epoce średniowiecza - jego rola zaczyna się od upadku Cesarstwa Rzymskiego, w czasie chaosu jaki wówczas zapanował. Kościół chrześcijański staje się bastionem kultury, przekształcając dokonania starożytności w duchu religijnym. Dlatego też literatura, sztuka, kultura i filozofia średniowieczna opierają się w znacznej mierze na chrześcijaństwie.

Główne systemy filozoficzne średniowiecza:

  • Augustynizm Augustynizm filoz. - doktryna filozoficzno-teologiczna Augustyna z Hippony (354-430), głosząca teocentryzm, zależność świata i człowieka od Boga; oficjalna filozofia katolicyzmu przed tomizmem; współcześnie... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych - nurt filozoficzny św. Augustyna. Z dotychczasowych nurtów filozoficznych opiera się na neoplatonizmie. Uznaje prymat religijnej wiary przed refleksją filozoficzną. W teorii poznania koncentruje się bardziej na doświadczeniu wewnętrznym niż postrzeganiu zmysłowym, głosi teorię bezpośredniego współdziałania Boga (poprzez łaskę - oświecenie, iluminację) w procesie ludzkiego poznania. Uznaje dualizm ciała i duszy, dominację i niezależność duszy od ciała oraz wyższość woli nad intelektem. Głosi prymat miłości jako formy wszystkich cnót. Istnienie Boga uzasadnia argumentacją odwołującą się do człowieka, a w jego naturze eksponuje atrybuty najwyższego dobra. Filozofię św. Augustyna nazywa się filozofią dramatyczną.
  • Tomizm Tomizm stworzony przez św. Tomasza z Akwinu (XIII w.) kierunek średniowiecznej filozofii, uznany w XIX wieku przez Kościół za oficjalną doktrynę. Św. Tomasz, nawiązując do nauk Arystotelesa, oddzielał... Czytaj dalej Słownik terminów literackich - kierunek filozoficzny św. Tomasza z Akwinu. Chrześcijańska kontynuacja filozofii Arystotelesa. Harmonia Harmonia [łac. z gr. harmonia] zgodność, dopełnianie się elementów, ład, właściwy dobór, porządek; zgodne współżycie, przyjazne stosunki, muz. jeden z głównych elementów muzyki (obok melodii i... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych pomiędzy wiarą a wiedzą (pierwsza pomaga człowiekowi wtedy, gdy zawodzi druga). Świat skonstruowany został na zasadzie ściśle sprecyzowanej, uporządkowanej hierarchii, w której wszystkie byty - w tym też człowiek - zajmują swoje wyznaczone miejsce. Przynależność do określonego miejsca w hierarchii wyznacza człowiekowi konkretne obowiązki i powinności, których wypełnianie utrzymuje ład w społeczeństwie i zapewnia harmonijne funkcjonowanie świata. Człowiek powinien się doskonalić w posłuszeństwie i cnocie, a także dążyć do jak najgłębszego poznania Boga, co jest największym ludzkim szczęściem.
  • Franciszkanizm Franciszkanizm Stworzona przez św. Franciszka z Asyżu na przełomie XII i XIII w. idea radosnej wiary, opartej na miłości do człowieka i całego stworzenia. Naczelnymi założeniami postawy franciszkańskiej były... Czytaj dalej Słownik terminów literackich - postawa o charakterze filozoficznym, wywodząca się z poglądów głoszonych przez św. Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
    z Asyżu. Główne założenia: miłość wobec całego stworzenia, ubóstwo, wolność ubogiego człowieka, pokora, skromność, radosna wiara w Boga. Św. Franciszek Franciszek F. Kafka Proces, bohater epizodyczny; STRAŻNICY
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    był zdecydowanym przeciwnikiem ascezy, nazywając ją "dręczeniem brata-ciała". Określa się go jako "świętego poetów i poetę świętych".

Style sztuki średniowiecznej:

1. romański - panuje w Europie w okresie XI-XII wieku. Architektura obronna (zamki warowne z otaczającymi je fosami i murami) oraz architektura sakralna (opactwa i kościoły). Budowle racjonalne i rozplanowane, zazwyczaj zaokrąglone (rotundy), opierające się na prostocie brył geometrycznych. Grube i masywne mury obronne, małe i wąskie otwory okienne (zabezpieczające przed wrogim najazdem - kościoły spełniały w tych czasach funkcję warowni), bogate zdobnictwo portali i kolumn, półkoliste łuki oraz różne rodzaje sklepienia: kolebkowe (Francja, Hiszpania) krzyżowo-żebrowe (Niemcy), kopułowe (południowo-zachodnia Francja), żebrowe (Włochy). Przykładem najbardziej znanej budowli o charakterze romańskim jest paryska katedra Notre Dame.

2. gotycki - panuje w okresie XIV-XVI wieku. Charakterystyczne cechy: lekkość, strzelistość, ogrom, wielość kierunków pionowych (wertykalizm), liczne wieżyczki, wysokie, ostrołukowe okna, sklepienie krzyżowo-żebrowe, duża ilość drobnych elementów dekoracyjnych. Najwspanialszym polskim przykładem budowli gotyckiej jest krakowska katedra na Wawelu, natomiast słynne przykłady zagraniczne to m. in.: most Karola w Pradze i opactwo Westminsteru w Londynie.

Charakterystyczne dla literatury średniowiecznej są moralizatorstwo i dydaktyzm. Powstaje wówczas wiele nowych gatunków:

  • pieśni religijne,
  • eposy rycerskie,
  • żywoty świętych (hagiograficzne),
  • dzieła historiograficzne,
  • kazania.

Najwybitniejsze utwory literackie tego okresu:

  • "Pieśń o Roladzie";
  • "Dzieje Tristana i Izoldy";
  • "Legendy Okrągłego Stołu".

Zaczyna się wówczas wystawiać sztuki teatralne, tak zwane misteria. Opierały się one na wątkach zaczerpniętych z Biblii. Początkowo wystawiano je w kościołach, następnie na miejskich placach. Cieszyły się w średniowieczu sporą popularnością.

Polskie średniowiecze zaowocowało dużą liczbą utworów, które przekazują do naszych czasów zabytki dawnej polszczyzny. Najważniejsze z nich:

  • "Bogurodzica" - najdawniejsza pieśń polskao charakterze modlitewnym, wzorowana na hymnach grecko-bizantyjskich. Jej pierwsze dwie strofy według dzisiejszych ustaleń pochodzą z połowy XIII wieku. Zawiera wiele różnego typu archaizmów.
  • "Kronika Polska" Galla Anonima - najstarszy zabytek naszej świeckiej prozy łacińskiej, powstał najprawdopodobniej między rokiem 1112 i 1116. Zalicza się go do najwspanialszych kronik europejskich okresu średniowiecza.
  • "Roczniki" Jana Długosza - kronika obejmująca 12 ksiąg, opisująca dzieje Polski od najdawniejszych czasów do ostatnich dni autora. Napisana w języku łacińskim, powstawała w latach 1455-1480.
  • "Legenda o św. Aleksym" - anonimowy tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc do... Czytaj dalej Słownik terminów literackich hagiograficzny, napisany po polsku, powstał w XV wieku.
  • "Księga Henrykowska" - historia klasztoru cysterskiego znajdującego się na Dolnym Śląsku. Powstała w XIII wieku, napisana została po łacinie. Znajduje się tam pierwsze polskie zapisane zdanie: "Daj ać ja pobruszę, a ty poczywaj" (Daj niech ja pomielę żarna, a ty odpoczywaj).