Dodaj do listy

Futuryści polscy na tle Europy i manifesty futuryzmu polskiego

FUTURYŚCI to nazwa formacji powstałej we Włoszech, gdzie w 1909 roku Filip Marinetti wydał swój "manifest futuryzmu", ogłaszając światu, że "ryczący automobil piękniejszy jest niż Nike z Samotraki". Wyraził on w ten sposób charakterystyczny dla futuryzmu stosunek do przeszłości, tradycji rozumianej jako dziedzictwo kulturowe. Futuryści bowiem zanegowali pojęcie tradycji, chcąc zburzyć pomniki przeszłości, w imię rozwoju cywilizacji współczesności. Wszystkim, co nowoczesne byli zafascynowani, jako przejawem triumfu myśli i siły człowieka nad siłami natury. Głosili więc pochwałę techniki, ale, co znamienne, a także kult prymitywnej siły, prowadzący aż do agresywności. Futuryści jako ugrupowanie poetyckie stworzyli bardzo charakterystyczną koncepcję języka: również w tych kwestiach zdecydowanymi byli antytradycjonalistami, dążyli do wyzwolenia słowa od krępujących go zasad wypowiedzenia, narzucanych logiką codziennej komunikacji i tradycją. Stąd ich postulat: "słów na wolności".

Futuryzm jednak to ruch nie tylko literacki. Awangarda najszybciej pojawiła się w sztukach plastycznych, również w tym przypadku możemy mówić o malarstwie, rzeźbie czy architekturze futurystycznej.

W malarstwie futuryści dążyli do uchwycenia wrażenia czasowości, pragnęli zawrzeć na płótnie wszystkie zmiany, które w danym okresie czasu i w pewnej przestrzeni mogły zajść. W efekcie futuryści zaczęli posługiwać się chwytem jednoczesności - tj. nakładając na siebie "kadry" przedstawiające daną rzecz.

W rzeźbie i architekturze wpływ futuryzmu był znaczący, głównie ze względu na wskazania przez samych futurystów miasta jako inspiracji. Teoretykiem był Umberto Bocioni, zaś architektem miejskim Antonio Sant Elli, którego ascetyczne, proste projekty wieżowców z betonu i szkła stały się wkrótce znane na cały świat. Do dziś dnia stanowią one wyznacznik stylu futurystycznego w architekturze.

Futuryzm wpłynął też na rozwój kina i filmu.

Również w Polsce był ruchem skrajnie antytradycjonalistycznym, odrzucili oni wszelki kult dla przeszłości i dziedzictwa kulturowego, co widać choćby w tytule wiersza "rzygające posągi". Zwrócili się oni w stronę nowoczesności, fascynowała ich cywilizacja, technika, wszelka nowa myśl - liczne wiersze poświęcone wynalazkom epoki np. "telegraf". Chcieli w związku z tym stworzyć nowy ideał estetyczny - dynamiczny, czasem wulgarny czy agresywny. Tu też wyłania się podstawowa antynomia futuryzmu, który jednocześnie ogłasza triumf człowieka nad ślepymi siłami Natury, z drugiej zaś zafascynowany jest jej prymitywną energią. Stąd często polscy futuryści w przewrotny sposób sięgali do tradycji kultury ludowej - cykl kolęd Tytusa Czyżewskiego. Wyrzekli się oni wszelkiej metafizyki czy religii, stając po stronie brutalnego materializmu (stąd blisko im było do marksistów czy w sensie politycznym komunistów, we Włoszech zaś do faszystów).

Cenili najwyżej nowatorstwo i oryginalność oraz swobodę twórczą. Zdanie Zdanie odrębny segment wypowiedzi zbudowany z wyrazów ułożonych zgodnie z regułami składniowymi i gramatycznymi, który jest całością znaczeniową i intonacyjną.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
chcieli wyzwolić spod norm gramatycznych i ortograficznych, mówili o poezji jako o "słowach na wolności". Stawiali na prowokację, zabawę i anarchiczną wolność. Dążyli do rozbicia tradycyjnej formy wiersza, tworząc swoisty "idiom futurystyczny", posługujący się zmodyfikowanym językiem techniki i codzienności, choć obalającym normalne reguły komunikacji. W słowach szukali ich materialności : barw, dźwięków (dużą rolę odgrywał zapis fonetyczny i graficzny)

Polskimi ośrodkami futuryzmu były:

Warszawa, gdzie tworzył Anatol Stern i Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Wat oraz Kraków, ze Stanisławem Młodożeńcem, Tytusem Czyżewskim i Brunonem Jasieńskim.

MANIFESTY FUTURYSTYCZNE:

Swoje manifesty ogłaszali futuryści w almanachach: "Gga", "Nuż w bżuhu", "Jednodńuwka futurystuw" czy "Mańifest futuryzmu polskiego". Odczytywano je na specjalnych wieczorkach poetyckich, które zawsze okazywały się wielkimi skandalami literackimi i obyczajowymi.

Bruno Jasieński "Manifest w sprawie poezji futurystycznej".

1. Antytradycjonalizm, zanegowanie potrzeby pielęgnowania dziedzictwa kulturowego. Odrzucenie wszelkich nurtów, prądów w dotychczasowej sztuce i literaturze.

2. Imperatyw nowatorstwa. Wszystko co do tej pory jest przestarzałe i już zdezaktualizowane

3. Zamiast logiki zasada podświadomego łączenia obrazów, faktów, słów (np. na podst. ich brzmienia - tworzenie zgodnie z zasadą "słów na wolności", które składają się dopiero na melodię wiersza).

4.Nowatorstwo w sferze języka: neologizmy, prozaizmy, formy zapisu telegraficznego, odrzucenie zasad gramatycznych i ortograficznych, ekstrawagancje w zapisie graficznym.

5. Nowa poezja to poezja mówiona. Zapis automatycznie czyni słowo "przeszłością".

6. "Dzieło sztuki jest ekstraktem. Rozpuszczone w szklance dnia powszedniego, powinno ją

całą zabarwić na swój kolor."- poezja musi być maksymalnie skondensowana w minimalnej dawce tworzywa poetyckiego.

Bruno Jasieński "Manifest w sprawie ortografii fonetycznej"

1.Dążyli do wprowadzenia zapisu fonetycznego jako najbardziej adekwatnego i prostego.

2."ó" "rz" zostały wykreślone - nie różnią się niczym od swoich odpowiedników "u" i "ż"

3. Natomiast "ch" i "h" pozostawiono, bo różnią się w wymowie ważną cechą dźwięczności.

4. Zmiękczenia wszędzie mogły być zaznaczane poprzez znak diakrytyczny np. ń=ni

BUNT FUTURYSTYCZNY

STANISŁAW MŁODOŻENIEC "Wiek XX"- wiersz Wiersz mowa szczególnie zorganizowana, przeciwstawiana prozie. Wypowiedź wierszowa dzieli się na wersy, równorzędne względem siebie, oddzielone klauzulą (co wynika z zasad wybranego systemu wersyfikacyjnego... Czytaj dalej Słownik terminów literackich manifest Manifest uroczysta odezwa lub deklaracja publiczna władcy lub organizacji politycznej czy społecznej do narodu, zawierająca ich program działania lub wyrażająca ich stanowisko w ważnych sprawach.
Czytaj dalej Słownik historyczny
fascynacji współczesnością, nowoczesnością, osiągnięciami cywilizacyjnymi- świadczą o tym użyte nazwy wynalazków współczesności - gramapthefonu, radiotelegramu, kinematografu. Wariacje i eksperymentatorstwo w warstwie językowej, polegające nie tylko na tworzeniu neologizmów, lecz też na odrzuceniu zdania jako jednostki składniowej, poprzez zakwestionowanie roli podmiotu w zdaniu. Marzyli o języku sztucznym i uniwersalnym - esperanto

"Lato"- postulat poezji mówionej, nie zaś pisanej, wykorzystującej nie pole semantyczne wyrazu (jak w poezji tradycyjnej), lecz jego możliwości dźwiękowych. Wyznacznikiem poetyckości jest też zdolność do szokowania i zadziwiania odbiorcy.

"Moskwa" - wiersz stosuje kompozycję schodkową (charakterystyczną dla Majakowskiego). Wiersz o wyborze miejsca zamieszkania. Futuryści był w większości komunistami, Moskwa Moskwa stolica Federacji Rosyjskiej leżąca w środkowej części Niziny Wschodnioeuropejskiej. Liczy ponad 8 mln mieszkańców.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
z odbywającą się tam rewolucją byłą im bliska, podmiot jednak decyduje się na pozostaniem w Polsce.

TYTUS CZYŻEWSKI- łączył fascynację prymitywizmem i futuryzmem, co objawiało się charakterystycznym wykorzystaniem elementów tradycji ludowej.

KOLENDA (fragment)

"Ho la o la

pastrzyce łode pola

dud y u dy

pastrzyce łode budy

idźcie do stajenki

do świentej Panienki

i Grzegorz Grzegorz J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny; stary, oddany sługa, jest przerażony stanem Kordiana (akt I), próbuje wzbudzić w nim uczucia patriotyczne (opowiada o swoich żołnierskich przygodach, a... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum karbowy

pisarz procentowy"

Widać, iż Czyżewski przestał operować zdaniem. Włączył do swego języka elementy zmodyfikowanej gwary ludowej. Odwoływał się do najprostszych uczuć i ludowych przedstawień.

BRUNO JASIEŃSKI "But w butonierce" megalomański żart artystyczny, poeta drwi ze swoich poprzedników, których przewyższa i ma za nic, on jest poeta przyszłości, do której krytycy, czytelnicy jeszcze nie dojrzeli, uśmierca wszystkich klasyków, uznane autorytety poezji (np. Staffa).

"Rzygające posągi"- stanowi najlepszy obrazowy przykład stosunku futurystów do przeszłości. Poeta dąży do uwolnienia słowa z szablonu, wiersz jest prowokacją, kpiną.

Postulaty zostały sformułowane w tekście