Dodaj do listy

Łagry i lagry w prozie Grudzińskiego i Borowskiego

Druga wojna światowa stworzyła najstraszniejszą z istniejących "istytucji", a mianowicie obóz koncentracyjny czy też obóz pracy. Jedynym zadaniem takich miejsc było wyniszczenie całych narodów lub zmuszanie ludzi do pracy na rzecz państwa socjalistycznego. Funkcjonowały dwa typy obozów: łagry oraz lagry.

W obozie koncentracyjnym głównym motorem postępowania był głód. Opowiadanie Opowiadanie Podstawowa forma wypowiedzi (obok opisu), przedstawiająca przebieg zdarzeń w ich następstwie czasowym. Do głównych wyróżników opowiadania należą: gramatyczna forma czasu przeszłego, podkreślanie... Czytaj dalej Słownik terminów literackich Tadeusza Borowskiego zatytułowane "U nas w Auschwitzu" pokazuje świat, gdzie pozbawiając żywności wyniszcza się całe rzesze ludzi. Zmuszeni do walki o życie uciekają się do różnorodnych zabiegów, by zdobyć niezbędne do przeżycia minimum pożywienia. Zwyciężają najsilniejsi, którzy są w stanie dostosować się do panujących zasad. W obozie możliwe jest przeżycie, nawet we względnie dobrych warunkach, ale za cenę wewnętrznej przemiany. Człowiek zmienia się w istotę zdolną do wszystkiego, by przetrwać.

W opowiadaniach Borowskiego ukazany został kamienny, zimny świat, który jawi się jako zaprzeczenie ogólnie przyjętych wartości moralnych. Odwrócony porządek rzeczywistości prowadzi do zredukowania ludzi do poziomu zwierząt, które kierują się jedynie pragnieniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wydaje się to naturalny proces tam, gdzie wartości wyższe przegrywają z tymi narzuconymi przez sytuację. Wszelkie przejawy współczucia czy litości mogą stać się tylko przyczyną większych cierpień tego, kto je wykazuje.

"U nas w Auschwitzu" wprowadza do pozostałych opowiadań powiew świeżości, ukazuje nowe spojrzenie z perspektywy więźnia, który nie zdążył jeszcze zostać zlagrowany i próbuje stosować w obozie zasady rządzące światem, w którym nie panuje wszechogarniający strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
ani prawo pięści. Na początku widzi we wszystkim realizację apokaliptycznej wizji zagłady, nie potrafi zrozumieć obowiązującego porządku życia obozowego.

Borowski wyraźnie sygnalizuje, że ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum w obozach przechodzili głęboką przemianę, zostali skażeni złem, z jakim się zetknęli, jednak na ich obronę przemawia fakt, iż to system, mający na celu zagładę jak największej liczby osób, uczynił ich bezwzględnymi egoistycznymi potworami, zdolnymi do najbardziej podłych zachowań tylko po to, żeby zdobyć dodatkową porcję jedzenia lub odnieść inne korzyści.

"Inny świat" to z kolei relacja więźnia obozu sowieckiego - Gustawa Herlinga - Grudzińskiego. Rzeczywistość, jaka została ukazana w tym dziele, daleko odbiega od idealnego, spokojnego życia. By przeżyć w warunkach, w których zatracają się ludzkie cechy, a charaktery ulegają skrzywieniu, trzeba się wyzbyć typowych dla człowieka odruchów i instynktów, skryć je głęboko w podświadomości.

Za ogrodzeniem obozowym znajduje się świat, gdzie łamie się jednostki zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Stawia się je wobec wyboru między człowieczeństwem a zezwierzęceniem. Nie zawsze jednak taki wybór jest możliwy. Czasem do głosu dochodzi skrywany w innych warunkach instynkt, każący za wszelką cenę bronić własnej osoby.

Obóz sowiecki prowadził selekcję i likwidację słabych jednostek. Społeczność w nim żyjąca rządzi się własnymi prawami, które są okrutne, oparte na przemocy i sile fizycznej. Śmierć stanowi nieodłączny element życia, którego stałymi częściami są także głód, choroby, cierpienie. Rozpaczliwą próbą wyrwania się z tego piekła, przejawem świadomości i pragnienia decydowania o sposobie zakończenia życia jest samobójstwo. To najbardziej wyraźny przejaw walki o siebie, próba odzyskania wolności, nawet za cenę ziemskiego życia.

Ludzie w świecie opisanym przez Grudzińskiego są wobec siebie nieufni, donoszą na współtowarzyszy. Praca wyniszcza ich fizycznie, natomiast odwrócenie wartości, zaprzeczenie temu, co piękne i ważne - psychicznie. Człowiek wyniszczony przez obóz staje się bezwolny, niezdolny do podejmowania samodzielnych działań i do prób walki o własną tożsamość i wolność. Uczucia, które niektórzy pragną ocalić, nie są w stanie przetrwać w warunkach łagrowych. Na uwagę jednak zasługuje fakt, iż nawet w tym "innym" świecie ludzie starają się stworzyć sobie namiastkę szczęścia. Próbują kochać, walczyć o wolność (jak Kostylew, który okaleczał się, by się uwolnić od przymusu pracy), chociaż w zaistniałych warunkach wszystkie te działania skazane zostały na niepowodzenie.

Utwory opisujące rzeczywistość obozowego życia, niezależnie od tego, o jakim obozie jest mowa, w każdym przypadku opowiadają o wyniszczeniu człowieka, zabiciu w nim poczucia własnej wartości. Jedynym wybawieniem była śmierć, która kładła kres ziemskim cierpieniom.