Dodaj do listy

Polaków portret własny

W ciągu stuleci pisarze, kronikarze, poeci zajmowali się rozległym tematem Polski i Polaków. Czasem chodziło o wierne odtworzenie historii, o wierne przedstawienie społeczeństwa na tle epoki, czasem zaś w utworach historia Polski i Polaków stanowiła jedynie tło dla literackich, fikcyjnych zdarzeń. Można nie mieć szczegółowej historycznej wiedzy pochodzącej z podręczników i encyklopedii, ale każdy musi się choć raz zetknąć z jakimś literackim obrazem Polski i Polaków. Do dzieł, które jednocześnie uczą i bawią, które po prostu przedstawiają Polskę w sposób ciekawy, należy moim zdaniem "Trylogia" H. Sienkiewicza.

Sienkiewicz przygotowywał się starannie do napisania swego ogromnego dzieła, pogłębiał swą wiedzę sięgając do źródeł historycznych i opracowań, dlatego mógł powstać znakomity obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich różnych warstw społecznych XVII wiecznej Polski. Ciekawie przedstawia się na przykład wizerunek szlachty na tle innych warstw społecznych. Po przeczytaniu trzech Sienkiewiczowskich powieści historycznych ma się nieodparte wrażenie, że niestety przedstawiciele stany szlacheckiego kierowali się jedynie własnym, źle pojętym interesem, byli przekupni i lekkomyślni. Większość szlachty to ludzie, którzy skorzy do uczt, pijaństwa i bijatyk, zasłużyli na miano beztroskich lekkoduchów. Oczywiście ta surowa ocena nie może dotknąć postaci wyjątkowych, wybijających się ponad przeciętność. Na tle tej zbiorowości odnajdowali się bowiem prawdziwi patrioci, główni bohaterowie "Trylogii", którzy byli bardziej zajęci dobrem ojczyzny niż własnym, dla których ważniejsze niż zabawa Zabawa M. Hłasko Następny do raju, bohater drugoplanowy; przyjeżdża do bazy z Wandą, bo przysłała go partia, by skłaniał kierowców do pozostania i efektywniejszej pracy. Zabawa jeszcze wierzy w realizację... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum było poświęcenie. Sienkiewicz szukał rzeczywistych pierwowzorów dla swych postaci, dbał o to by wizerunek bohaterów stał się jak najbardziej prawdopodobny. Pragnął też, by całe zbiorowości społeczeństwa polskiego zostały wiernie odmalowane, zgodnie z prawdą historyczną i ówczesnymi stereotypami. Powstał w efekcie obraz narodu polskiego, który chociaż błądzi, jak żaden inny potrafi się solidaryzować w obliczu zagrożenia i dźwignąć po upadku. Zgodnie z tym, co pokazuje historia Polski rzeczywiście jest to obraz prawdziwy. Każdą zbiorowość tworzą pojedyncze jednostki, które naturalnie różnią się od siebie pod każdym względem. Są jednak w nas takie cechy typowe, które powodują, że razem tworzymy taką a nie inną narodową wspólnotę. Przyglądając się Polakom z powieści H. Sienkiewicza, można określić i nazwać te typowe cechy, zaprezentować portret typowego Polaka, zbudować pewien stereotyp. Typowy Polak wysuwa wnioski po klęsce, nigdy przed, nie umie przewidzieć konsekwencji swoich zachowań. Z upadku chce się jednak podnieść, jest gotów na najwyższe poświęcenia, potrafi mobilizować swe siły. Często nad patriotyczny obowiązek przedkłada własny interes, ale w obliczu zagrożenia umie się solidaryzować z innymi i walczyć w obronie ojczyzny. Polak szybko się emocjonuje, jest porywczy, skłonny nawet do awantur i uparty w swych przekonaniach. Ma też słabość do wszelkiego rodzaju rozrywek, lubi bawić się, świętować, jest przy tym nadzwyczaj gościnny. Polak jest dumny, dumny przede wszystkim z tego, że jest Polakiem.

Taki mniej więcej obraz Polaka wyłania się z "Trylogii" Sienkiewicza, ale też z wielu innych utworów dawnych i współczesnych. Kiedy dokonuje się oceny jakiegoś człowieka, trzeba jednak mieć przede wszystkim na uwadze jego cechy indywidualne, nie zaś te typowe. Może się okazać, że niektórzy z nas są zaprzeczeniem tego Polaka, którego nazwaliśmy typowym.