Dodaj do listy

1. Cechy gatunkowe romantycznej ballady – scharakteryzuj na przykładzie wybranych ballad Adama Mickiewicza.2. „Dziady” – dramat romantyczny.3. Giaur a Konrad Wallenrod.

Cykl "Ballady i romanse" powstał na początku XIX wieku i był częścią pierwszego tomu "Poezji" Adama Mickiewicza. Tomik ten ukazał się w 1822 roku w Wilnie - jest to umowna data rozpoczęcia się epoki romantyzmu w Polsce. "Ballady i romanse" stanowią bowiem przełom literacki: są wyrazem otwartej walki z obozem klasyków i formułują manifest Manifest uroczysta odezwa lub deklaracja publiczna władcy lub organizacji politycznej czy społecznej do narodu, zawierająca ich program działania lub wyrażająca ich stanowisko w ważnych sprawach.
Czytaj dalej Słownik historyczny
poetycki nie tylko Mickiewicza, ale wręcz całego pokolenia romantycznego. Utwory z tego cyklu zawierają zalążek idei i rozwiązań poetyckich, które będą zawarte w późniejszej twórczości poety.

Pisząc swoje "Ballady i romanse", Adam Mickiewicz w dużej mierze opierał się na wierzeniach ludowych oraz na podaniach i legendach, które krążyły wśród gminu.

Podstawowe cechy ballady romantycznej jako gatunku literackiego:

- synkretyzm Synkretyzm próba połączenia w jedną całość różnych, nieraz całkowicie sprzecznych, poglądów religijnych, filozoficznych i społecznych. Zjawisko to było bardzo charakterystyczne dla życia religijnego... Czytaj dalej Słownik historyczny gatunkowy - nie przestrzeganie reguły o czystości i nieprzenikaniu się gatunków literackich;

- synkretyzm rodzajowy - ballada sytuuje się na skrzyżowaniu liryki (wierszowana forma), epiki (narrator, wydarzenia w kolejności przyczynowo-skutkowej) i dramatu (dialogi, zwarta fabuła);

- synkretyczność ballady wyraża charakterystyczne dla romantyków przekonanie o nierozdzielności świata poezji;

- współwystępowanie elementów świata realistycznego oraz fantastycznego;

- różnorodność stylistyczna - sąsiadowanie ze sobą elementów humorystycznych, rubasznych i pełnych grozy.

Wymienione wyżej cechy charakterystyczne ballad Adama Mickiewicza klasycy uznali za niedoskonałość warsztatu poetyckiego młodego twórcy. W istocie jednak były one wyrazem świadomej realizacji romantycznego programu poetyckiego.

Charakterystyka poszczególnych utworów:

1. Ś w i t e ź:

- tajemniczość, baśniowość;

- budowa stroficzna;

- synkretyzm rodzajowy (elementy liryki, epiki i dramatu);

- tajemniczy, budzący grozę pejzaż: nocą niebo Niebo Niebo symbolizuje światło, nieskończoność, męskość, porządek świata, harmonię, prawo moralne, prawdę, świętość, czystość, Sąd Ostateczny, zbawienie, szczęśliwość, radość.
...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
pełne gwiazd odbija się w wodzie jeziora, tworząc efekt sfery zamkniętej nad widzem; odczuwalna jest potęga nieprzyjaznej i dzikiej natury; grozę potęguje tego typu ujęcie przestrzeni;

- opisy miejsca akcji: jezioro Jezioro śródlądowy zbiornik wody, niepodlegającej swobodnej wymianie z wodami mórz, wypełniający zagłębienie terenu zwane misą jeziorną. Klasyfikacje jezior analizuje się na podstawie cech hydrologicznych (j.... Czytaj dalej Słownik geograficzny (Świteź), które otoczone jest ciemnym borem; jest ono niezwykle spokojne (tafla jest zupełnie gładka), ale ma nad nim miejsce szatański spektakl: w świetle księżyca widać unoszące się senne mary, wszędzie bucha dym, rozchodzą się wrzaski i słychać bicie dzwonów;

- współwystępują obok siebie dwa światy: realny i fantastyczny; jest to wynikiem romantycznego przekonania o istnieniu tajemniczej więzi łączącej świat ziemskiego i pozaziemski; do spotkania tych dwóch światów dochodzi właśnie nad jeziorem - przestrzeń dziwów, czarów i cudów przenika w sferę rzeczywistą, nadając jej kosmiczny wymiar;

- istnieje wyraźny związek teraźniejszości i przeszłości (czytelnik poznaje historię, jaka zdarzyła się w XIII w., w czasie panowania Mendoga); przeszłość objawia się początkowo za pomocą szeregu zaszyfrowanych znaków przyrody, a potem poznajemy ją z bezpośredniej relacji baśniowej, fantastycznej postaci (syreny); historia zaklęcia ludzi w kwiaty, a miasta w jezioro zostaje wytłumaczona na sposób ludowy, przynosząc zarazem prostą naukę o charakterze moralnym, która głosi, że sprawiedliwość i dobro musi zatriumfować (bezpośrednie odwołanie się do światopoglądu ludowego); pewność, że dobro wygra w walce ze złem, to konsekwencja rozpatrywania sprawiedliwości w wymiarze nie ludzkim, lecz kosmicznym - o ile człowiek może być zbyt słaby, aby być w stanie wymierzyć sprawiedliwość, o tyle siły kosmiczne są wszechmocne i konsekwentne;

- w balladzie pojawiają się niezwykłe, legendarne wydarzenia: rycerze grodowi Świtezi zostali zmuszeni do opuszczenia miasta, gdyż wezwał ich Mendog do pomocy w walce z Rusią. W mieście pozostali tylko kobiety, dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum i starcy - wówczas na bezbronny gród przypuścili atak żołnierze ruscy. Zrozpaczone kobiety próbowały uniknąć wstydu poprzez popełnianie samobójstw, jednak Tuhana modliła się do Boga o litość i zapobieżenie tej zbrodni. Bóg wysłuchał jej prośby i zamienił miasto Miasto intensywnie zabudowany obszar zamieszkiwany przez ludność wykonującą zawody pozarolnicze. Głównymi cechami miasta są:
zwarta zabudowa; duża gęstość zaludnienia; zatrudnienie ludności w...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
w jezioro, a jego mieszkańców - w kwiaty o trującej mocy. Najeźdźcy urzeczeni ich pięknem zrywali je, by przyozdobić swoje zbroje, wtedy jednak uwalniała się tajemna moc kwiatów, przez którą na okrutnych i podstępnych rycerzy spadały choroby i gwałtowna, okrutna śmierć;

- przesłanie moralne w balladzie nie jest szczególnie wyeksponowane, nie zostało nawet sformułowane bezpośrednio - świadczy to o tym, że utwór zmierza raczej w stronę fantastyki, niż dydaktyzmu.

2. L i l i e.

- przedmiotem ballady są uczucia i myśli, jakie towarzyszą mężobójczyni od chwili zabicia swego męża aż do momentu, gdy zamordowany wstaje z grobu i porywa ją;

- ballada ma atmosferę krwawej szekspirowskiej tragedii; tajemniczość i groza wzmagają dramatyczne napięcie akcji;

- sceneria: noc, mrok, szum wiatru, pohukiwania puchaczy, krakanie wron;

- przyroda ma swoją określoną funkcję: buduje nastrój oraz współgra z bohaterami;

- budowa stroficzna, występowanie refrenów;

- narrator Narrator opowiadacz, podmiot mówiący w utworze epickim, ukształtowany zgodnie z obowiązującym w danej epoce, gatunku, prądzie, wzorcem postępowania.
Kategoria narratora charakteryzowana jest ze względu...
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
to pozornie obojętny sprawozdawca wypadków; współtworzy dramatyczny obraz;

- wygląd bohaterki: szalone spojrzenie, zakrwawione ubranie, zsiniałe usta, bladość twarzy - wskazuje to czytelnikowi na już dokonaną zbrodnię;

- po dokonaniu zbrodni mężobójstwa bohaterka chowa męża głęboko w ziemi, na grobie zasiewa lilie, po czym śpiewa pieśń o liliach; pieśń-zaklęcie czyni gest siania kwiatów magicznym, a postaci zbrodniarki daje diabolicznego charakteru;

- sprawiedliwość zostaje wymierzona przez porządek metafizyczny; zbrodniarka sama prowokuje magię do okrutnego rozprawienia się z nią siejąc na grobie małżonka lilie (które są odwiecznym symbolem czystości i niewinności); kwiaty mają tutaj ukryć prawdę, zatuszować zbrodnię, ochronić grzeszną duszę; użycie ich w takim celu jest wyrazem ignorancji symboliki i braku szacunku dla natury; narusza również odwieczne prawa, sięgając po uwity z lilii wianek, złożony dla niej na ołtarzu przez brata zamordowanego męża (brak respektu i szacunku dla chrześcijańskiej świętości); naruszając kosmiczny porządek, zbrodniarka rzuca mu jednocześnie wyzwanie, dlatego widmo zamordowanego pojawia się w kaplicy - jest to odpowiedź wszechświata na niebezpieczną i zuchwałą grę, jaką prowadzi zbrodniarka ze nadprzyrodzonym porządkiem; spotyka ją za to zasłużona kara.

2. "Dziady" - dramat romantyczny.

D r a m a t:

Jeden z trzech podstawowych rodzajów literackich, obejmujący utwory przeznaczone zasadniczo do realizacji scenicznej, zwykle o charakterze fabularnym, odznaczające się w płaszczyźnie językowej dominacją dialogu. Genezy dramatu jako samodzielnego rodzaju lit. upatruje się przede wszystkim w starogreckich świętach ku czci Dionizosa, a także w misteriach eleuzyńskich i kulcie zmarłych. Za Arystotelesem przyjmuje się, że bezpośrednim źródłem dramatu była liryka chóralna, zwłaszcza dytyramb, którego stopniowe przekształcenia (głównie usamodzielnienie się przewodnika chóru) w ramach uroczystości dionizyjskich doprowadziły w VI w. p.n.e. do krystalizacji formy dramatycznej; powstał dramat satyrowy, w którym chór składał się z satyrów, oraz tragedia. Czasy antyczne ukształtowały dwa podstawowe gatunki dramatu: tragedię (Ajschylos, Sofokles, Eurypides, w literaturze rzymskiej Seneka Seneka H. Sienkiewicz Quo vadis, bohater epizodyczny, historyczny; dawny wychowawca Nerona, teraz mieszkaniec jego pałacu, niezbyt lubiany, Neron nim gardzi i nie unika sposobności, aby zrobić mu na złość. Jest... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum Młodszy) i komedię; (Arystofanes, Menander, w literaturze rzymskiej Plaut, Terencjusz). W średniowieczu ukształtowały się rozmaite odmiany dramatu liturgicznego oraz gatunki z niego wyrosłe, jak: misterium, miracle, moralitet; na ich marginesie powstało intermedium, z którego wyrosła farsa. W czasach nowożytnych klasycyzm, zwłaszcza francuski, rozwijał przede wszystkim gatunki dramatyczne ukształtowane w starożytności - tragedię (P. Corneille, J. Racine) i komedię. Z połączenia elementów właściwych tragedii z pierwiastkami o charakterze komediowym powstała tragikomedia; z tradycji teatru ludowego wywodziły się religijne autos sacramentales i świecka commedia dell'arte. Swoistą syntezą elementów tradycji antycznej, formy ludowej i commedia dell'arte była komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny Moliera. Dramat hiszpański XVI-XVII w. (Lope de Vega, Calderón de la Barca) i angielski epoki elżbietańskiej (gł. W. Szekspir) przełamały zdecydowanie kanon dramaturgii klasycystycznej, otwierając nowy nurt w dramacie europejskim, rozwijany potem w XIX w. przez dramat romantyczny (V. Hugo, A. de Musset, A. Mickiewicz, J. Słowacki, Z. Krasiński). (Encyklopedia PWN)

D r a m a t r o m a n t y c z n y:

Odmiana dramatu, która przeciwstawia się konwencjom klasycznym, a nawiązuje do melodramatu oraz dramatu szekspirowskiego. W centralnym miejscu kompozycji znajdował się bohater, wokół którego skupiała się większość scen, luźno ze sobą powiązanych, ukazująca wewnętrzne konflikty, dzieje psychiki. Dramatyzm łączy się z liryzmem, nastrojowością; rodzajowy realizm Realizm Metoda twórcza, polegająca na ukształtowaniu elementów dzieła zgodnie z prawdziwym obrazem rzeczywistości. Metoda ta funkcjonowała w obrębie wielu epok i prądów, w każdym z nich nabierała cech... Czytaj dalej Słownik terminów literackich oraz tragizm z groteską, fantastyką i komizmem. Wielkie problemy o charakterze metafizycznym, poruszane w tej odmianie dramatu, powodowały wprowadzenie wielkich, otwartych przestrzeni. Pojawiają się sceny zbiorowe, z udziałem wielu osób czy wręcz tłumów. Charakterystyczna cecha dramatu romantycznego to mieszanie różnych stylów, tonacji i technik, co wyrażało pełną dysonansów wizję świata.

"D z i a d y" j a k o d r a m a t r o m a n t y c z n y:

- zerwanie z zasadą trzech jedności: miejsca, czasu i akcji;

- luźna, fragmentaryczna - tzw. otwarta - kompozycja utworu (odrębne, niepowiązane ciągiem przyczynowo-skutkowym sceny, każda ukazująca nowy aspekt pokazywanej rzeczywistości);

- występowanie samodzielnych, luźno lub wcale z akcją nie powiązanych epizodów (np. monolog liryczny w IV cz. zastępuje akcję, której prawie tutaj nie ma);

- wielowątkowa, niejednolita akcja;

- występowanie na scenie zbiorowości (w kaplicy cmentarnej lub scenie więziennej);

- niejednorodność stylistyczna (łamanie zasady decorum - odpowiedniości stylu do tematu; pojawianie się elementów stylu niskiego, potocznego - zindywidualizowanie języka postaci);

- synkretyzm gatunkowy (elementy innych gatunków literackich, na przykład wiersz - obecność bardzo rozbudowanych elementów o charakterze lirycznym: monolog Gustawa, Wielka Improwizacja, pieśni uwięzionych wileńskich studentów);

- synkretyzm rodzajowy (współistnienie elementów dramatycznych, lirycznych i epickich. Elementy liryczne w III części "Dziadów": Mała i Wielka Improwizacja, wiersz "Do Przyjaciół Moskali"; elementy epickie: towarzyski salon w Warszawie, opowieści o męczeństwie polskiej młodzieży; elementy dramatyczne: bal Senatora);

- brak klasycznej formy tragizmu jako konfliktu równorzędnych wartości, losem bohaterów nie kieruje Fatum, jednak są oni wewnętrznie rozdarci i ograniczeni w swoich wyborach;

- bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
romantyczny (w IV części: Gustaw-nieszczęśliwy kochanek, wybitny indywidualista, tajemniczy, samotny, wrażliwy, skłócony z całym światem, niezrozumiany przez innych; w III części: Konrad-poeta, jednostka wybitna i wyróżniająca się na tle przedstawionego w utworze bohatera zbiorowego - narodu - to człowiek wrażliwy, samotny, niezrozumiany, tajemniczy. Był on kiedyś nieszczęśliwym kochankiem, teraz w wyniku wewnętrznej metamorfozy stał się gorącym patriotą, oddanym spawie i ojczyźnie. Jest to jednak postać skazana na klęskę: zadufana w sobie, pyszna, a zarazem przeżywająca ból istnienia);

- obecność elementów fantastycznych oraz ludowych (sceny realistyczne: scena więzienna, scena balu u Senatora oraz scena z Salonu Warszawskiego; sceny wizyjno-symboliczne: Mała i Wielka Improwizacja, widzenie Ewy, widzenie księdza Piotra, scena egzorcyzmów, sen Senatora);

- szekspiryzm - zmienność stylu, języka i nastrojowości w utworze (scena więzienna, salon warszawski, widzenie Ewy);

- łączenie się elementów podniosłych z nasyconymi groteską, satyrą, komizmem, drwiną (patos Wielkiej Improwizacji i groteskowe diabelskie rozmowy);

- czynniki gwarantujące spójność dramatu:

a) tytuł;

b) postać głównego bohatera;

c) podkreślana, doniosła rola pogańskiego obrzędu dziadów;

d) idea nierozerwalnego związku, ciągłej łączności pomiędzy światem żywych a umarłych.

3. Giaur Giaur G. G. Byron Giaur, bohater główny i tytułowy; "niewierny", czyli niemuzułmanin, zakochany w Leili, zabójca Hassana
Wygląd: Tajemniczy, w czasie akcji powieści poetyckiej Giaur przebywa w klasztorze,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
a Konrad Wallenrod.

Zarówno Giaur, jak i Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
Wygląd: brak informacji w utworze
Życiorys: w Prologu...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Wallenrod, są bohaterami romantycznymi, którzy stali się istotnymi, wręcz symbolicznymi postaciami dla literatury. Wiążą się z nimi dwa kluczowe dla romantyzmu pojęcia: bajronizm Bajronizm zespół tendencji literackich, odnoszących się zwłaszcza do formy gatunkowej i kompozycji dzieła literackiego oraz bohatera i obrazu autora, zawartego w tekście, ukształtowany za sprawą twórczości... Czytaj dalej Słownik terminów literackich (od nazwiska George'a Byrona, autora powieści poetyckiej pt. "Giaur") oraz wallenrodyzm (od imienia i nazwiska głównego bohatera dzieła Adama Mickiewicza).

B y r o n i z m:

Postawa bohaterów stworzonych przez lorda George'a Gordona Byrona. Jej charakterystyczne cechy to przede wszystkim: duma, indywidualizm, bunt wobec świata, łamanie lub sprzeciw wobec społecznych norm i zakazów, umiłowanie wolności. Bohaterowie Byrona są tajemniczy, nieprzeciętni, kierują się wielkimi, czasem mrocznymi namiętnościami, odwracają się od zwykłego, szarego życia. Posiadają swą własną moralność i kanon wartości, niekoniecznie zgodny z ogólnie przyjętym, a czasem - wręcz przeciwstawny.

Najbardziej charakterystycznym bohaterem literackim Byrona był Giaur. Jest to postać niezwykle tajemnicza, w utworze nie pojawia się nawet jego imię (tylko określenie "giaur", które oznacza chrześcijanina dla muzułmanów). Bohater ten to indywidualista, buntownik, nonkonformista, człowiek ponury i samotny. W młodości przeżył on nieszczęśliwą, tragiczną miłość: zakochał się w pięknej niewolnicy, Leili, która została za to okrutnie zabita przez swego pana, Hassana. Pogrążony w rozpaczy Giaur dokonał straszliwej zemsty na Hassanie, próbując w ten sposób choć trochę ukoić rozpacz i gniew, jakie nim targały. Gdy to nie pomogło, szukał zapomnienia w walkach narodowowyzwoleńczych w Grecji. Do końca życia nie zaznał jednak ukojenia i spokoju, żyjąc w odosobnieniu i gorzkiej samotności jako mnich ukryty w klasztorze. Dopiero przed śmiercią zdecydował się na spowiedź i wyjawienie prawdy, nie odczuwał jednak żadnego żalu za swoje grzechy.

Najbardziej charakterystyczne cechy Giaura, bohatera bajronicznego, to:

- aktywność (dokonuje zemsty na Hassanie);

- niezwykłość;

- samotność;

- bogate przeżycia duchowe;

- dylematy wewnętrzne;

- tajemniczość;

- bunt przeciw zniewoleniu;

- niemożność całkowitego poradzenia sobie z samym sobą.

W a l l e n r o d y z m:

Postawa skrajnego poświęcenia się dla ojczyzny, jednak przy użyciu nieetycznych środków wiodących do realizacji tego celu. Bohater walenrodyczny dopuszcza nawet możliwość niehonorowej, podstępnej i zdradzieckiej walki z wrogiem.

Konrad Wallenrod to bohater tragiczny, zmuszony przez okoliczności polityczne do wyboru pomiędzy patriotyzmem a szczęściem osobistym. Wybiera miłość ojczyzny, uznając za niemożliwe spokojne życia przy boku Aldony, podczas gdy jego naród cierpi: "Szczęścia w domu nie zaznał, bo go nie było w ojczyźnie". Jego dramat jest dodatkowo pogłębiony przez konieczność uciekania się do zdrady i podstępu, zamiast otwartej walki. Konrad Wallenrod jest w stanie dokonać heroicznego czynu, przeżywa jednak chwile moralnego wahania i zwątpienia, wynikające ze złamania rycerskiego kodeksu. Jego wewnętrzny dramat jest tym większy, że wie, że złamał życie nie tylko sobie, ale także Aldonie. Czyn, którego dokonał, wyniszcza go od środka, powodując wielki konflikt moralny. Konrad Wallenrod ma świadomość, że jego tragiczny los musi zakończyć się równie tragiczną śmiercią - wypełniwszy swoją spiskową misję popełnia samobójstwo.

Charakterystyczne cechy bohatera walenrodycznego to:

- tajemniczość, ukrywanie swojego prawdziwego imienia;

- samotny bunt przeciwko wrogom ojczyzny;

- wrażliwość;

- silne i wyniszczające konflikty wewnętrzne;

- tragiczna, niespełniona miłość;

- tragizm - konieczność wyboru między dwiema równymi wartościami (ojczyzna a honor, ojczyzna a miłość), który nigdy nie przyniesie szczęścia, skazuje na klęskę;

- popełnienie czynu niemoralnego, złamanie nakazów etyki w imię wyższych celów.