Dodaj do listy

Wyjaśnij pojęcia: byronizm, werteryzm, wallenrodyzm, prometeizm, przywołując odpowiednie przykłady literackie.

1. Byronizm.

Jest to postawa charakterystyczna dla bohaterów stworzonych przez lorda George'a Gordona Byrona. Wyraża się ona przede wszystkim: indywidualizmem, dumą, buntem wobec świata, łamaniem społecznych norm i zakazów, odwróceniem się od zwykłego, szarego życia, umiłowaniem wolności. Bohaterowie Byrona są tajemniczy, nieprzeciętni, kierują się wielkimi, czasem mrocznymi namiętnościami. Posiadają oni swą własną moralność i kanon wartości, niekoniecznie zgodny z ogólnie przyjętym, a czasem - wręcz przeciwstawny.

Sam lord Byron postępował w podobny sposób, jak stworzeni przez niego bohaterowie: łamał obyczaje i etykietę sfer arystokratycznych, z których się wywodził, wyznawał szokujące i niepopularne w jego środowisku idee - przede wszystkim demokrację i wolność, zarówno narodową jak i jednostki. Niejednokrotnie walczył w imię tych wartości, biorąc na przykład udział w powstaniu greckim.

Najbardziej charakterystycznym bohaterem literackim Byrona był Giaur. Jest to postać niezwykle tajemnicza, w utworze nie pojawia się nawet jego imię (tylko określenie "giaur", oznaczające dla muzułmanów niewiernego). Bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
ten to indywidualista, buntownik, nonkonformista, człowiek ponury i samotny. W młodości przeżył on nieszczęśliwą, tragiczną miłość: zakochał się w pięknej niewolnicy, Leili, która została za to okrutnie zabita przez swego pana, Hassana. Pogrążony w rozpaczy Giaur Giaur G. G. Byron Giaur, bohater główny i tytułowy; "niewierny", czyli niemuzułmanin, zakochany w Leili, zabójca Hassana
Wygląd: Tajemniczy, w czasie akcji powieści poetyckiej Giaur przebywa w klasztorze,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
dokonał straszliwej zemsty na Hassanie, próbując w ten sposób choć trochę ukoić rozpacz i gniew, jakie nim targały. Gdy to nie pomogło, szukał zapomnienia w walkach narodowowyzwoleńczych w Grecji. Do końca życia nie zaznał jednak ukojenia i spokoju, żyjąc w odosobnieniu i gorzkiej samotności jako mnich ukryty w klasztorze. Dopiero przed śmiercią zdecydował się na spowiedź i wyjawienie prawdy, nie odczuwał jednak żadnego żalu za swoje grzechy.

2. Werteryzm.

Jest to postawa bohatera literackiego wzorowanego na postaci stworzonej przez Johanna Wolfganga Goethego w powieści epistolarnej "Cierpienia młodego Wertera". Charakteryzuje się ona przede wszystkim wrażliwością, uczuciowością, idealizmem, skłonnością do egzaltacji, melancholicznym usposobieniem. Bohater tego typu przejawia także tendencję do upoetycznienia rzeczywistości i przeżywania choroby wieku ("Weltschmerz"). Jest uwikłany w toczące epokę konflikty społeczne, poszukuje wyzwolenia od mieszczańskiej moralności, przesądów stanowych, sztywnego i pełnego obłudy kodeksu moralnego.

Werter to postać nieszczęśliwie zakochana. Jego wybranką jest Lotta, która zostaje jednak żoną innego. Mimo to młodzieniec często widuje się z młodym małżeństwem - nie potrafi odmówić sobie widoku ukochanej, z drugiej jednak strony nie chce stawać na przeszkodzie jej szczęściu. Werter Werter J. W. Goethe Cierpienia młodego Wertera, bohater główny i tytułowy, autor listów, z których składa się powieść (a więc i narrator); kochanek romantyczny, zakochany w Lotcie, samobójca
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
nie potrafi poradzić sobie ze swoim uczuciem, które jest zarazem bardzo piękne i wyniszczające. Zamiast aktywnie stawić czoła więżącej go rzeczywistości, bohater poprzestaje na obserwacji i krytyce. Nie jest w stanie niczego zmienić, może jedynie melancholicznie cierpieć, w otoczeniu romantycznych rekwizytów (na przykład czytając poezje Osjana). W żaden sposób nie stara się zdobyć ukochanej. Jego samobójstwo to wyraz protestu przeciwko zakłamanej rzeczywistości i walki o prawo człowieka do miłości, lecz także jego słabości i niemożności poradzenia sobie z samym sobą. Stał się on wzorem do naśladowania dla wielu młodych ludzi żyjących w czasie romantyzmu, a cała książka bardzo mocno wpłynęła na ówczesną romantyczną obyczajowość.

3. Wallenrodyzm.

Jest to postawa skrajnego poświęcenia się dla ojczyzny, przy użyciu każdych możliwych środków wiodących do realizacji tego celu. Dopuszcza się nawet możliwość niehonorowej, podstępnej i zdradzieckiej walki z wrogiem.

Reprezentatywnym przykładem takiej postawy jest postać, od której wzięła się jej nazwa - Konrad Wallenrod z utworu Adama Mickiewicza pod tym samym tytułem. Jest to bohater tragiczny, zmuszony przez okoliczności polityczne do wyboru pomiędzy patriotyzmem a szczęściem osobistym. Jego dramat jest dodatkowo pogłębiony przez konieczność uciekania się do zdrady i podstępu, zamiast otwartej walki. Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
Wygląd: brak informacji w utworze
Życiorys: w Prologu...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Wallenrod jest w stanie dokonać heroicznego czynu, przeżywa jednak chwile moralnego wahania i zwątpienia, wynikające ze złamania rycerskiego kodeksu. Jego wewnętrzny dramat jest tym większy, że wie, że złamał życie nie tylko sobie, ale także kochającej go żonie. Czyn, którego dokonał, wyniszcza go od środka, powodując wielki konflikt moralny. Konrad Wallenrod ma świadomość, że jego tragiczny los musi zakończyć się równie tragiczną śmiercią - wypełniwszy swoją spiskową misję popełnia samobójstwo.

4. Prometeizm.

Pojęcie to oznacza postawę osobistego buntu wobec Boga w imię interesów zbiorowości. Charakterystyczne dla tej postawy cechy to: altruizm, gotowość do poświęceń, cierpień i ofiary za szczęście całej ludzkości. Nazwa pojęcia pochodzi od imienia Prometeusza - bohatera starożytnego mitu, który wykradł Zeusowi ogień i podarował go ludziom. Spotkała go za to okrutna, niekończąca się kara ze strony obrażonych bogów - został przykuty do skały, gdzie codziennie przylatywał orzeł i wyszarpywał mu wątrobę, która zawsze jednak odrastała.

Prometeizm, rozumiany jako zdolność do poświęceń dla własnego narodu, to jedna z cech charakterystycznych polskich bohaterów romantycznych. Jako przykład można tutaj wymienić Konrada z III części "Dziadów" Adama Mickiewicza. Jest to bohater, dla którego najważniejsza jest ojczyzna i jej sprawy. Całkowicie podporządkowuje się służbie tej idei, będąc gotowym na przyjęcie cierpienia "za miliony". Konrad-poeta odnajduje sens swojego życia w poświęceniu za zniewolony naród. Jest przekonany, że należy walczyć z tyranią rosyjskiego zaborcy, dlatego też zwraca się do Boga z żądaniem przydzielenia mu "rządu dusz". W Wielkiej Improwizacji Konrad wyzywa nawet samego Boga na pojedynek, a w ostatecznym rozrachunku, gdy Stwórca nie odpowiada na jego wyzwanie, przeklina mu i bluźni. Widać w tym działanie szatana, który rozbudza w bohaterze pychę i przekonanie o własnej wartości. Dlatego też jest on skazany na klęskę, jednak jego ofiara i altruizm nie idą na marne.