Dodaj do listy

Natura i przyroda w projekcie literackim romantyzmu

Bardzo ważnym elementem świata, który wyłania się z twórczości poetów romantycznych jest obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich natury. Stała się ona bardzo ważną kwestią dla ich koncepcji zarówno świata, jak i człowieka. Zaproponowali oni całkowicie nowe spojrzenie na ten problem, odwołując się do ludowego głównie pojmowania natury. Nie ukazywali oni przyrody jako jakiś dodatek do przedstawianych treści i wydarzeń, ale była ona integralną częścią ich rzeczywistości. Była elementem żywym, który w ich mniemaniu "myśli" i "czuje". Posiada wielką mądrość, której człowiek powinien się do niej uczyć.

W filozoficznym aspekcie założeń literatury, przyroda odgrywała doniosłą rolę z tego względu, że romantycy wierzyli, że świat składa się zarówno z istotowego, materialnego tworzywa, ale i posiada bardzo mocne metafizyczne, duchowe podstawy. To właśnie natura miała symbolizować ten tajemniczy, mistyczny w niektórych przypadkach aspekt rzeczywistości. Dlatego też, kiedy romantycy pisali o naturze, czy przyrodnie, zawsze przybierała one cechy niezwykłe, była personifikowana, kreowana na istotę żywą - to znaczy myślącą.

Stąd też, u niektórych twórców możemy zobaczyć jej wizerunek, motyw obcowania z nią jako coś niezwykłego, powodującego mistyczne wrażenia, często lęk i strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przed jej mocą i mądrością. Miało na to wpływ również to, że romantyce wiele zawdzięczali kulturze ludowej, dla której przyroda i natura była jednym z tworzyw. Kiedy więc poeci pisali o jakiś tajemniczych wydarzeniach związanych chociażby z legendami ludowymi - np. Mickiewicz i jego ballady - zawsze musiała się tu pojawić przyroda, która choćby u Mickiewicza w "Świtezi" charakteryzuje się mądrością i posiada pradawną jeszcze moc etyczną. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum mogą zapomnieć o krzywdach, albo ich nie zauważyć, ale natura zawsze będzie pamiętała, gdyż jest ona jakby matką ziemi i nad wszystkim panuje. Nie bez znaczenia był również fakt utożsamiania natury, zwłaszcza tej ze stron rodzinnych, jako symbolu narodowego, patriotycznego, do którego można się odwołać, kiedy chce się przedstawić piękno swej ojczyzny. Robi tak przecież Mickiewicz w "Panu Tadeuszu".

W rozumieniu romantyków najważniejszy punktem w naturze była jej moc ciągłego odtwarzania się cyklicznego odradzania, które było symbolem zwycięstwa, ponownego życia. Na tym też romantycy oparli swój pogląd, że naród, podobnie jak natura, może się odradzać, że jest zamknięty w pewnym cyklu, który po jakiś przeciwnościach, złych chwilach, da znowu początek nowemu szczęściu.

Ważne jest również to, że człowiek romantyczny nie był już - jak było to w epoce poprzedniej - racjonalnym władcą natury, który potrafi naukowo wytłumaczyć przebiegające w niej procesy, a siebie sytuuje poza jej obrębem. Nie jest już najwybitniejszą jednostką, która posiadła najwyższy rozwój i podporządkowuje sobie resztę natury. Romantycy postrzegają człowieka jako część wielkiego projektu natury. Człowiek pełni tu małą rolę i jest całkowicie od niej uzależniony. Wynikało z tego, że poeta romantyczny jest częścią natury, ale i jako jedyny może to zrozumieć i kontaktować się z ukrytą, metafizyczną stroną jej istnienia. Tylko człowiek wrażliwy, wierzący w nadprzyrodzone własności świata i natury, mógł poznać jej sekrety, pomagał im w tym również wspomniana ludowa kultura, która przecież była zbudowana na takich przeświadczeniach.

Oczywiście taka wizja natury wydaje się główną i ogólną koncepcją, jaką możemy wyprowadzić z wierszy romantyków. Jednak możemy napotykać się na różne jej realizacje. Weźmy chociażby "Cierpienia młodego Wertera" Goethego. Jest tu przedstawiony młody mężczyzna, który nie zbyt dobrze dogaduje się z ludźmi. Nie czuje się zbyt dobrze związany ze społeczeństwem, dlatego swój żywioł odnajduje w przyrodzie. Jest on bardzo wrażliwą osobą i wielce przeżywa spotkania z naturą, którym się oddaje bardzo często. Uważa, że natura bardziej zrozumie jego, romantyka, niżeli inny człowiek. Dlatego tak wiele czasu spędza na jej łonie. Przedstawiany przez poetę spokój natury i jej piękno jest również metaforą duszy Wertera. Kiedy jest on spokojny i cieszy się swym życiem, to i odczuwa piękno przyrody, jej mistyczną i duchową wartość. Kiedy jednak jest pogrążony jest w smutku i dramacie po tym, jak dowiaduje się, że nie może być z tą, którą pokochał, postrzega naturę jak coś brzydkiego, bez wyrazu, żadnych wartości, określa ją jako: "drętwe obrazki" albo "przeżuwającym potworem". Wtedy również są to obrazy odzwierciedlające jego uczucia.

Widzimy więc że jest również tak, że poeci wykorzystują obraz natury do pokazania, skontrastowania innych rzeczy. Staje się ona wtedy metaforą. Tak jak wielka powódź, która jest uwieńczeniem procesu odchodzenia od piękna natury, do jej symbolicznego znaczenia rozkładu i śmierci.

W takim stylu utrzymana jest również ballada "Świteź". Tutaj wyeksponowany został wątek, w którym także odnajdujemy echo ludowości. Chodzi o zemstę za złe postępowanie. Ludowe podania kreśliły bardzo jasną wizję moralności - to, co honorowe i dobre, było za takie uznawane. Natomiast to, co złe, karane było bez litości. Tak to też wygląda we wspomnianej balladzie. Poeta pokazuje jezioro, które jak się okazało było kiedyś miastem. Pewnego dnia, kiedy wojsko opuściło miasto, zostało ono podstępnie zaatakowane przez wroga. W mieście byli starcy, kobiety i dzieci, więc nie miał go, kto bronić. Na wezwania o pomoc Bóg przemienił ludzi w rośliny, a miasto Miasto intensywnie zabudowany obszar zamieszkiwany przez ludność wykonującą zawody pozarolnicze. Głównymi cechami miasta są:
zwarta zabudowa; duża gęstość zaludnienia; zatrudnienie ludności w...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
zatopił. Później, kiedy rośliny puściły piękne kwiaty żołnierze zaczęli je zrywać. Po dotknięciu takiego umierali. Była to kara za atakowanie bezbronnych ludzi i niehonorowe zachowanie.

Do takich właśnie wartości odwoływali się romantycy, a że ich rodowód najlepiej znany był ludziom prosty, pochodzącym z ludu, dlatego też często akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny umiejscowiona jest w kręgach zwykłych ludzi, a i bohaterowie pochodzą z tych klas. Poza tym widzimy tutaj funkcję natury - jest ona symbole etycznym. Pomaga pomścić napadnięty gród, ludzie są zamienieni w rośliny, które zabijają wrogów. Natura jest więc w pewnym sensie wyrocznią moralną.

Jak widzimy na podstawie utworów Mickiewicza, przyroda jest bardzo ważna dla tej estetyki. Weźmy chociażby utwór "Lilie". Widzimy tu, jak na ruinach ze starej cerkwi kwitną kwiaty lilii. Są one świadkami zbrodni, która się tu dokonała. Wskazywać mają, że w tym miejscu dokonało się zło, o którym natura, jej tajemnicza moc, pamięta. W takim przypadku przyroda jest tutaj wyrocznią moralną. Przyroda jest "antropomorfizowana" i ukazywana jak człowiek. Potrafi ona wydawać sądy moralne, pomagać ludziom prawym, a karać złych - jak to jest chociażby we wspomnianej balladzie "Świteź". Natura ma więc tu wymiar nie ozdobny, czy dodatkowy, ale główny. To nie ona jest tłem dla człowieka, ale człowiek dla niej - on wywodzi się z niej jako najinteligentniejszy przejaw życia, ale ona wciąż nad nim panuje i w każdej chwili może wydać wyrok. Tak postrzegali to romantycy, zarówno w początkowej fazie okresu, jak i później - chociażby "Liryki lozańskie", czy "Pan Tadeusz", gdzie przyroda jest wielką metaforą tęsknoty i porządku świata.

Mickiewicz umieścił wydarzenia swych utworów w scenerii tajemniczej i niebezpiecznej dla ludzi nie prawych, ale są to przecież tereny, które spokojnie możemy umiejscowić w rzeczywistości - istniejące realnie. Chociażby Nowogródek z "Świtezi". Pomimo tego, że poeta w tych utworach odwołuje się do wierzeń i historii właściwych temu regionowi i tej kulturze, to wiersze te zachowały bardzo silny rys uniwersalny. Jest jakby poświadczenie tej tezy romantyków o ty, że każdy człowiek posiada zarówno umysł, ale i duszę i serce. Dlatego teksty te, ich pointy trafiają do każdego człowieka na ziemi, bo odwołują się do uniwersalnych wartości bliskich wszystkim ludziom.

Po tym, jak Mickiewicz został zmuszony do emigracji i przebywał w Rosji, postanowił wybrać się w podróż na Krym, skąd przywiózł tom poezji "Sonety krymskie". Jest to wspaniały, poetycki hołd złożony przyrodzie. W sonecie "Stepy Akermańskie", który jest pierwszym z cyklu osiemnastu, poeta przedstawia ogrom nieogarniętego wzrokiem stepu, który przecięty jest wstęga rzeki Rzeki Największe rzeki świata: Wielkość rzeki można rozpatrywać w 3 kategoriach: długości, wielkości dorzecza oraz wielkości przepływu.
Po analizie danych z poniższej tabeli można uznać, że...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Dniepr. Wywiera to ogromny zachwyt na poecie. Zachwyca się bujnością otaczającej go roślinności, która porównywana jest metaforycznie przez poetę do oceanu, który faluje unosząc wóz, którym podróżuje niczym statek. Żegluje on wśród tych zachwycających widoków, które przywołują mu na myśl ukochaną Litwę, do której jest mu tak tęskno i daleko. W podobnym tonie utrzymane są kolejne utwory, które nazywane są "Tryptykiem morskim", należą do niego: "Cisza morska", "Burza" i "Żegluga". Podmiot liryczny ukazany jest tu, jako pielgrzym, który "żegluje" przez przestwór pięknej i nieobliczalnej przyrody, a on sam jest okrętem rzucanym na wszystkie strony przez nieokiełznane wody. Tak jest w przypadku sonetu "Burza", gdzie poeta stosując krótkie zdania, oddaje pełnię napięcia i gwałtowności, którą bije ocean. Jest on porównywany do gór, gdyż fale są tak wysokie i niebezpieczne, nie można się przed nimi obronić.

Inaczej jest to przedstawione w sonecie "Cisza morska". Tutaj morze Morze część oceanu posiadająca odrębną nazwę. Niekiedy morzem nazywane są także jeziora, np. Morze Kaspijskie i Martwe.
· Niszczące działanie morza abrazja · Budujące działanie morza: Na...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
ukazane jest jako spokojna tafla, po której sunie statek, bez żadnych przeciwieństw i niebezpieczeństw.

Sonet "Żegluga" jakby łączy te dwa wiersze, jest ich spoiwem i elementem pośrednim. Tutaj już pojawia się lekka niepewność podmiotu, morze zaczyna nabierać rozpędu, szumi i jest niespokojne. Zaczyna wiać wiatr, a statek porównany jest do skrzydlatego Pegaza, który jest przezeń niesiony.

W tym miejscu przyroda posłużyła poecie do metaforycznego zobrazowania sytuacji wygnańca, emigranta, który płynie przez nieznane lądy, a ich przyroda przypomina mu o pięknie ukochanej ojczyzny.

Kolejnym utworem w twórczości Mickiewicza, który świetnie portretuje przyrodę, jest "Pan Tadeusz". Tutaj poeta przedstawia nam obraz Litwy, jego kraju dziecięcych wspomnień, gdzie roztacza się piękno nadniemeńskiego krajobrazu. Poeta w swym utworze nawet trochę idealizuje obraz przyrody, przedstawia go w sposób idylliczny i sielankowy. Jawi się nam więc piękna wstęga Niemna, która przecina pełne zieleni pagórki okolic Soplicowa. Pagórki te okalają pala uprawne. Widzimy tu grę kolorów stosowną do uprawianej na roli roślinności i zbóż, które mienią się złotem, srebrem, zielenią i bielą. Barwy, kolory to bardzo ważny element przedstawiania przez Mickiewicza przyrody. Jest on dzięki temu żywy i bardziej realny. Widzimy to również na przykładzie opisywanych łąk, których odcienie zieleni są niczym prawdziwe. Jak pisze poeta:

"Śród takich pól przed laty, nad brzegiem ruczaju,

Na pagórku niewielkim, we brzozowym gaju,

Stał dwór szlachecki.."

Kolejny wiersz Mickiewicza, którego tytuł brzmi "Nad wodą wielką i czystą", pochodzi z "Liryków Lozańskich" i wydaje się wierszem autotematycznym, gdyż dotyczy samej poezji. W pierwszych wersach poeta przedstawia nam krajobraz szwajcarski. Widzimy piękne i rozległe jezioro, które odbija okalające je skały i ich czarny kolor. Później obserwujemy również ogrom wody, w którym tym razem odbija się niebo Niebo Niebo symbolizuje światło, nieskończoność, męskość, porządek świata, harmonię, prawo moralne, prawdę, świętość, czystość, Sąd Ostateczny, zbawienie, szczęśliwość, radość.
...
Czytaj dalej Słownik symboli literackich
i sunące po nim czarne obłoki. Trzeci obraz przedstawiony przez poetę, to odbity w wodzie piorun, który towarzyszy szalejącej burzy. Wszystkie ukazane przez poetę zjawiska przemijają. Piorun Piorun Piorun symbolizuje siłę, twórczość, moc tworzenia i niszczenia, obecność boga, gniew boga, potępienie, bóstwo wojny, broń boga, świt, początek, przemianę, szybkość, wiosnę, potęgę, fallus,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich zabłysł raz i zniknął, chmury sunące po niebie również się przesunęły, skały z biegiem lat będą kruszeć i w końcu również znikną. Niewzruszona pozostała tylko woda, która wciąż jest gotowa odbijać obrazy. Co ma oznaczać ta rozległa i skomplikowana metafora? Otóż woda jest tutaj symbolem poety, który swoje działanie rozumie jako wieczne "odbijanie", zapisywanie rzeczywistość. To waśnie sam akt zapisu jest najważniejszy, bo on będzie trwał wiecznie, a same obrazy mogą przemijać, odchodzić, ale poezja jest wieczna. Interesująca jest również w tym wierszu jego strona formalna, budowa tekstu. Rymy mają spajać wersy z poszczególnych części. Początkowe wersy zaczynają się od tego samego zwrotu: "nad wodą wielka i czystą", co jak wiemy nazywa się anaforą. Każdy przedstawiony obraz jest coraz intensywniejszy. Pierwszy jest statyczny, ostatni wręcz nieuchwytny. Jest to pewnego rodzaju kontrast pomiędzy tym, co w przyrodzie ruchliwe, a co statyczne.

Na podstawie powyższych utworów widzimy jak wiele aspektów w poetyckiej twórczości romantyków, związanych jest z przyrodą. Jest ona podstawą kreowanego przez nich świata, ale i metafora określającą duchowe stany bohaterów, wskazuje na tęsknotę za krajem ojczystym, jest wyrazicielką uczuć patriotycznych, a także wielkim sędziom moralnym wszystkich ludzi. Nigdy żadna jeszcze epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny nie potraktowała tak poważnie roli natury w życiu człowieka i nie przypisała jej tak doniosłej roli w wielu aspektach życia człowieka.