Dodaj do listy

Bohater literacki – różne ujęcia i sposoby kreacji w romantyzmie i epokach późniejszych

Kiedy przyglądamy się poszczególnym epokom literackie widzimy, że każda z nich inaczej postrzegała człowieka, świat i literaturę. Każda z nich miała odmienne poglądy i filozofię na jej estetykę, powinności i wizerunek pisarza. Dlatego też, możemy mówić o różnych kreacjach bohatera lirycznego w różnych epokach historyczno-literackich.

Czytając poezję romantyczną pierwsze, co zauważamy, to specyficzny sposób eksponowania bohatera utworów. W romantyzmie nazywany on był bohaterem romantycznym. Posiadał odpowiedzenie cech, które określały go właśnie jako romantyka. Ciekawe jest, jak późniejsze epoki ustosunkowały się do tej, najbardziej chyba oryginalnej, postawy bohatera w literaturze polskiej - mamy tu na myśli chociażby pozytywizm, czy Młodą Polskę.

Bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
romantyczny, to chyba najbardziej znana forma postaci, jak wykształciła się w literaturze polskiej, ale i europejskiej. Dzieła promujące taką postawę należą przecież do kanonu największych dzieł literackich naszej kultury, stąd też waga i doniosłość tych bohaterów. Do dzieł, które ukazują idealnie formę i sposób kreacji bohaterów romantycznych należą zapewne "Dziady" Adama Mickiewicza, "Kordian" Juliusza Słowackiego, czy też ironicznie ukazany bohater w "Nie-Boskiej Komedii" Zygmunta Krasińskiego.

Jako pierwszej przyjrzyjmy się osobie Gustawa, bohatera IV. Cz. "Dziadów" Adama Mickiewicza. Mamy tu ukazanego pustelnika, który tuła się po świecie i poszukuje leku na swą schorowaną duszę. Trafia pewnej nocy do księdza. Jak się później okaże, ksiądz ten był kiedyś nauczycielem Gustawa, a ten był jego najlepszym uczniem. Jednak teraz Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przychodzi z pretensjami. Wyrzuca księdzu, który reprezentuje tutaj postawę racjonalistyczną - klasyczną, że uczył go poznawać świat zmysłami, pokazywał, że rzeczywistość stworzona jest według racjonalnych, naukowych prawideł i wszystko można przewidzieć, zaplanować. Gustaw przekonuje się, że nie jest to takie proste, kiedy zakochuje się, a jego uczucie nie może być spełnione.

Kordian Kordian J. Słowacki Kordian, bohater główny i tytułowy; przedstawiciel romantycznego pokolenia, romantyczny młodzieniec, podróżnik, bojownik o wolność swojego narodu
Wygląd: delikatny, przystojny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
również jest załamany po nieudanej miłości i również ma myśli samobójcze. Uważa, że nie ma już po co żyć. Jednak nie zabija się, ale postanawia wyruszyć w podróż. I to właśnie ta podróż jest momentem przemiany dla bohatera Słowackiego. Dochodzi on podczas niej do wniosku, że lepiej poświęcić się dal ojczyzny, niżeli bezsensownie się zabić.

Tak więc Kordian postanawia wyruszyć w podróż po Europie. Rezygnuje z nieszczęśliwej miłości do swej ukochanej Laury, a całe uczucie oddaje dla ojczyzny. To ona jest teraz jego jedyną miłością. Kiedy bohater podróżuje, możemy obserwować jego duchowe dorastanie. Budzi się w nim świadomość, że wszystkie jego młodzieńcze marzenia i cele, nie mogły się spełnić, ponieważ stawiane były one na wyrost.

Pojawia się tu romantyczne przeświadczenie o mesjanizmie Polski, która ma być wybawcą uciśnionych krajów. Również Kordian czuje się jednostka wybraną. Porównuje się do szwajcarskiego bohatera Arnolda Winkelrieda, który własnym ciałem zablokował atak wrogów i umożliwił tym samym zwycięstwo rodakom. Tak samo Kordian chce walczyć na rzecz ojczyzny i jest gotowy poświecić jej swe życie. Kiedy powraca do kraju planuje spisek i zamach na życie Cara, który okaże się jednak ponad jego siły i nie zyska poparcia.

Rolę wielkiego poety, wizjonera i wybawcy narodu otrzymał syn Henryka - Orcio Orcio Z. Krasiński Nie-boska komedia, bohater drugoplanowy; syn Męża i Marii
Wygląd i zachowanie: "Czemu, o dziecię, nie hasasz na kijku, nie bawisz się lalką, much nie mordujesz, nie wbijasz na...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
w "Nie-Boskiej Komedii". Tutaj pojawia się ironiczne nawiązanie do tych ekstatycznych i metafizycznych wystąpień bohaterów romantycznych, chociażby "Wielkiej Improwizacji". Bo Orcio mimo, że ma wielki talent, jest bardzo uduchowiony i ma kontakt z siłami nadprzyrodzonymi (rozmawia ze zmarłą matką) to nie jest w stanie wykonywać podstawowych czynności, gdyż wszystko obraca w poezję. Krasiński pokazuje tu, że talent poetycki wcale nie musi oznaczać, ze ktoś będzie dobrym wodzem dla kraju. Krytykuje tym mickiewiczowskiego Konrada. Krytykuje tu również patriotyzm bohaterów romantycznych, którzy głosząc hasła wolności i ojczyzny, tak na prawdę troszczyli się tylko o swój wizerunek i ukazywali postawę egotyczną, skupioną na sobie. Tak też jest ukazany Henryk, który również walczy, ale w obronie arystokratycznych swobód i interesów, a nie w imieniu ojczyzny.

Tak możemy to przedstawić na przykładach z epoki romantycznej. Zobaczmy teraz, jak wygląda to w przypadku innych epok.

W pozytywizmie obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich bohatera zmienia się diametralnie. Nadal ważne są dla niego ideały wolności oraz pomoc społeczeństwu, ale bohater nie sytuuje się już ponad społecznością, z której wyrasta. Ukazany jest jako zwykły obywatel, któremu do czynienia dobra oraz troski o naród, nie są potrzebne poetyckie i ekstatyczne wizje, ale logiczny i dobry plan działania, który doprowadzi do uzdrowienia społeczeństwa. Tak jest w przypadku chociażby Wokulskiego z "Lalki" Bolesława Prusa, który mimo, że posiada jeszcze jakieś cechy romantyka - chociażby miłość do Izabeli - to jest on również pozytywistą, który stara się pomóc najniższym warstwom społecznym. Nie rzucał się z w pełnym poświęceniu na wrogów, ale działał według planu, który miał pomóc społeczeństwu polskiemu odrodzić się, wyedukować, by mogli umiejętnie nim kierować. Realizował hasła tzw. "pracy u podstaw". Inaczej też pojmowano miłość, co widzimy w przypadku "Nad Niemnem" i bohaterem tej książki Benedyktem. Nie pisał on pięknych wierszy dla swojej żony, ani nie czynił rzeczy niewyobrażalnych, ale starał się pokazać jej swój trud i pracę, jaką wkłada w to, by zapewnić jej byt i życie. To była jego miłość - troska o ukochaną osobę, a nie frazesy.

W literaturze Młodej Polski daje się zauważyć powrót do idei romantycznych. Znowu pojawiają się w literaturze wizje katastroficzne. Znów mamy do czynienia z fascynacją kulturą i folklorem wsi - nazywane to jest "chłopomanią". W tym czasie uważano, że jeśli chłopi i ludność wiejska jest najliczniejszą grupą, to trzeba otoczyć ją szczególną uwagą, bo beż ich pomocy Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny nie odzyska wolności i samostanowienia. To ich trzeba przygotować i namówić do walki o wolność. Dlatego też znów w literaturze obserwujemy tematykę i motywy zaczerpnięte z kultury ludowej. Wielu artystów stylizowało się również na przyjaznych chłopom i wsi w niej upatrując ostoje polskości. Jest to jakby synteza epok romantycznej i pozytywistycznej. Mamy w Młodej Polsce i walkę o wolność i zagadnienia patriotyzmu, ale i duży nacisk położony jest na najniższe warstwy społeczne, w myśl zasady, że jeśli całe społeczeństwo będzie wykształcone i silne, to wtedy i państwo nabierze siły, by odzyskać wolność. Świetnie ukazał to Stanisław Wyspiański w "Weselu", gdzie główny bohater jest poetę, który uwielbia lud i postanawia ożenić się z prostą dziewczyną ze wsi. Jest to metafora zacieśniania więzów społecznych. Poza tym poruszana jest tu też tematyka Polski i niepodległości.

Na podstawie tych przykładów widać, jak bardzo różnią się od siebie bohaterowie poszczególnych epok, ale i również odnajdujemy ty podobieństwa, które dotyczą wciąż najważniejszej dla Polaków sprawy - odzyskania wolnej Polski.