Dodaj do listy

„Dziadów” część III – omówienie utworu

III część "Dziadów" Adama Mickiewicza to utwór zawierający wszelkie znamiona epoki romantyzmu. Inspiracją dla jego powstania był stary pogański obrzęd ludowy praktykowany przez ludy słowiańskie. W Zaduszki chłopi zbierali się najczęściej na cmentarzach, przynosząc ze sobą ofiary w postaci napojów i jadła. Odmawiano modlitwy i wywoływano dusze zmarłych.

Autor dramatu - Adam Mickiewicz - to jeden z najwybitniejszych poetów polskich, przez potomnych określany mianem przywódcy narodu. Był inspiracją dla późniejszych twórców, którzy mówili o jego roli w kształtowaniu się polskiej literatury: "my z niego wszyscy". W młodości poeta był współtwórcą kół Filomatów i Filaretów, którzy określali się mianem przyjaciół nauki. Na spotkaniach dyskutowali o sytuacji politycznej kraju, czytali (często zakazane przez zaborcę) książki. Tajne zgromadzenia zostały wkrótce odkryte przez popleczników cara, co zaowocowało prześladowaniami i licznymi aresztowaniami. W ich wyniku Mickiewicz został zesłany do Rosji. Odtąd zaczęły się jego podróże, w trakcie trwania których stworzył wiele dzieł literackich. W Petersburgu powstał "Konrad Wallenrod", będący wskazówką dla rodaków, jak należy walczyć z zaborcą. Mickiewicz poucza, że w tak trudnych czasach nie wystarczy walczyć jak lew - za pomocą odwagi i siły - lecz trzeba postępować jak lis - podstępnie i chytrze, bo tylko w ten sposób można wygrać z tak silnym wrogiem. W czasie pobytu w Dreźnie poeta pisze "Dziady" część III, zwane od miejsca powstania "dreźnieńskimi". Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
szuka w dramacie przyczyn upadku powstania i dochodzi do wielorakich wniosków. Przede wszystkim przedstawia Polaków jako naród wybrany - Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny ma być "Chrystusem narodów" i zbawić cały zniewolony świat. Ów megalomański pogląd mówił, że jako mesjasz Polska zasługuje na specjalne traktowanie, bo i jej rola w losach świata jest specjalna. Dramat nosi także cechy profetyzmu, jest próbą zrozumienia losu, jaki spotkał Polaków i zawiera przepowiednie dotyczące przyszłości narodu polskiego.

W "Dziadach" pojawiają się różne rodzaje czasu: jest tu i czas religijny i widziany przez pryzmat historii. Czas religijny związany jest ze starożytnym mitem agrarnym. Pojawia się tu bajka Bajka gatunek literatury dydaktycznej; utwór pisany prozą lub wierszem, którego bohaterami są najczęściej zwierzęta, ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum bądź przed- mioty. Przedstawiona w bajce historia jest pretekstem do wypowiedzenia... Czytaj dalej Słownik terminów literackich Góreckiego opowiadająca o sianiu ziaren i plonach, jakie ono przyniesie. Bóg dał ludziom ziarno, lecz diabeł chciał je zniszczyć i zakopał je w ziemi. Nie wiedział, że w ten sposób pomaga im zaistnieć w silniejszej formie, wydać plon. Ta opowieść ma metafizyczny sens - mówi o tym, że choć polska młodzież cierpi prześladowania i katusze, to jej wola walki jest silniejsza niż carski reżim i przetrwa, by wyzwolić naród z niewoli. Jest i porównanie biblijne zestawiające los młodzieży polskiej z historią rzezi niewiniątek opisaną w Biblii - car i jego zausznicy porównani zostali do Heroda.

Mickiewicz próbuje wyjaśnić, że cierpienie rodaków nie jest pozbawione sensu. Polska ma jak Chrystus nieść na swych barkach krzyż zgotowany przez zaborców i cierpieć za winy całej Europy. Opisane przez Mickiewicza Widzenie księdza Piotra ukazuje losy cierpiącej Polski, jej upadek pod jarzmem wrogów. Jest jednak również zapowiedzią zmartwychwstania - wolności, która ma wkrótce nadejść. W czasie wizji Piotr Piotr M. Hłasko Ósmy dzień tygodnia, bohater drugoplanowy; narzeczony Agnieszki, kocha ją szczerze, przeżywa załamanie, gdy dziewczyna go porzuca
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
poznaje także tajemnicze imię przyszłego zbawiciela, które brzmi "czterdzieści i cztery".

Natomiast czas historyczny zamyka się w latach 1823-24. Świadczy o tym dedykacja poety, który dramat poświęcił pamięci swych przyjaciół z kręgów filomackich i filareckich, którzy zostali zamordowani lub zesłani na Sybir. Pojawiają się prawdziwe nazwiska lub pseudonimy autentycznych osób. Mickiewicz chciał, by o nich pamiętano i tak też się stało, choć jeden z opisanych bohaterów zupełnie na to nie zasłużył, gdyż okazał się rosyjskim szpiegiem, o czym poeta tworząc "Dziady" nie mógł wiedzieć.

III część "Dziadów" cechuje synkretyzm gatunkowy. Obok fragmentów o cechach dramatycznych (monologi i dialogi), występują tu również elementy epickie (np. opowiadanie Opowiadanie Podstawowa forma wypowiedzi (obok opisu), przedstawiająca przebieg zdarzeń w ich następstwie czasowym. Do głównych wyróżników opowiadania należą: gramatyczna forma czasu przeszłego, podkreślanie... Czytaj dalej Słownik terminów literackich o Cichowskim, opisy - "Ustęp", bajki i przypowieści), a także liryczne (pieśni, modlitwy), spośród których szczególne miejsce zajmuje pełna pasji, ekspresji i emocji Wielka Improwizacja. Ale dramat ten to nie tylko zlepek różnych gatunków literackich. To także zestawienie elementów o różnym wydźwięku emocjonalnym. Mieszają się tu przecież tragizm i komizm, patos i szyderstwo, ironia, groteska i czarny humor.

Głównym bohaterem "Dziadów" jest Konrad, którego znamy z IV części dramatu, w której występował jako Gustaw. Na początku bierny i wyobcowany, z czasem daje się ponieść drzemiącej w nim pasji, czego dowodem są Mała i Wielka Improwizacja.

Pomysł na taką właśnie formę przekazania myśli swego bohatera poeta zaczerpnął z historii średniowiecznych Włoch, gdzie wykształciła się moda na publiczne wygłaszanie przemówień w formie wierszowanej. Ową umiejętność Mickiewicz wykorzystywał już w młodości, na spotkaniach z przyjaciółmi Filomatami i Filaretami. Później zasłynął z niej na spotkaniu w salonie Z. Wołkońskiej (1827), po którym Puszkin nazwał go geniuszem.

Improwizacje Konrada to nie tylko popis kunsztu autora, ale przede wszystkim sposób na pokazanie poglądów poety. W Małej Improwizacji bohater porównuje się do orła, który pragnie ujrzeć przyszłość. Nie jest mu to jednak dane, gdyż obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich przysłonił mu czarny kruk (przez wielu interpretowany jako Nowosilcow).

Wielka Improwizacja jest przepełniona jeszcze większą pasją bohatera. Zwraca się on do Boga nie słowami modlitwy, lecz pragnień płynących prosto z serca. Czuje się silny i gdy Bóg mu nie odpowiada, wyzywa Stwórcę na pojedynek. Ogarnięty coraz większym szaleństwem Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
Wygląd: brak informacji w utworze
Życiorys: w Prologu...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
nieomal posuwa się do bluźnierstwa i nie nazywa Boga carem. W ostatniej chwili pada jednak zemdlony, a szatan wypowiada ostatnie słowo, co ratuje bohatera przed wiecznym potępieniem. Przepełniony miłością do ojczyzny Konrad żąda od Boga władzy nad światem. Jest przekonany, że kierując się uczuciami będzie lepszy nawet od Pana, któremu zarzuca, że nie jest miłością, lecz tylko mądrością, zimnym i obojętnym rozumem. Mężczyzna czuje się coraz silniejszy, jego pasja rośnie i wkrótce, podobnie jak mitologiczny bohater Prometeusz, chce stanąć w szranki z Bogiem. Owa pewność siebie świadczy o tym, że Konrad jest zarozumiały i pyszny. Chce nieograniczonej władzy, lecz nie dla niej samej, a w imię miłości do ludzi i kraju. Postawa, jaką reprezentuje Konrad zwana jest prometeizmem. Określenie to pochodzi od imienia greckiego tytana, który najpierw stworzył człowieka, a potem sprzyjał ludziom, często pomagając im wbrew woli bogów. Poniósł za to wielką karę - został przykuty do skały, a ogromny orzeł pożerał mu wątrobę i tak miało być wiecznie, bowiem Prometeusz był nieśmiertelny.

Taka postawa - pełna miłości do bliźnich i chęci do największych nawet poświęceń w imię dobra innych ludzi - jest charakterystyczna także dla Konrada.

Kiedy mówimy o III części "Dziadów" warto zwrócić też uwagę na występujący tu profetyzm. Jest on charakterystyczny dla wielu religii i polega na przekonaniu, że niektórzy ludzie zostają wybrani przez Boga, by głosić jego wolę i przepowiadać przyszłość. W "Dziadach" profetyzm wiąże się zarówno z poglądami Konrada, mówiącymi o konieczności poznania przyszłości ojczyzny, jak i z Widzeniem księdza Piotra, którego Bóg wybrał na swego posłańca.

Obok poglądów poety dotyczących roli Polski w wyzwoleniu świata z niewoli, dramat zawiera także poglądy na temat zachowania poszczególnych warstw społeczeństwa w obliczu tragedii narodowej. Owo zróżnicowanie światopoglądów widać szczególnie wyraźnie w scenie zatytułowanej Salon Warszawski. Poeta zestawił tu arystokrację z jej służalczością i egoizmem z polską młodzieżą, której serca pełne są patriotyzmu i chęci poświęcenia w imię wolności. Arystokraci, do grona których zaliczają się tu: urzędnicy, generałowie i oficerowie, damy i prorosyjscy literaci, zajmują się tylko własnymi interesami, zaś los kraju zupełnie ich nie obchodzi. Rozmawiają o panującej nudzie i kolejnym balu. Szczególnie ostro potraktował Mickiewicz owych literatów, w usta jednego z nich wkładając ironicznie brzmiącą wypowiedź:

"Nasz naród scen okropnych, gwałtownych nie lubi...

Słowianie, my lubim sielanki".

Grupą o przeciwnych poglądach są natomiast młodzi Polacy, którzy nie wstydzą się ojczystego języka i w nim właśnie toczą rozmowy w salonie. Z pogardą patrzą na zdrajców i z przygnębieniem wspominają losy swych przyjaciół, którzy cierpią w więzieniach i na zesłaniu. Jeden z młodych ludzi mówi:

"Teraz Polska żyje, kwitnie w ziemi cieniach,

Jej dzieje na Sybirze, w twierdzach i więzieniach".

Rozmawiając, wspominają los, jaki stał się udziałem młodzieży z kręgu Filomatów, ale oskarżają również carat Carat system rządów monarchicznych w Rosji.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
o okrucieństwo, tyranię i reżim, zausznikom zaborcy zarzucając jednocześnie zdradę ojczyzny i rodaków. Mówią też o konieczności walki o wolność i swej gotowości do największych nawet poświęceń.

"Dziady" to klasyczny przykład dramatu romantycznego. Poza synkretyzmem gatunkowym, występuje tu również zerwanie z regułą trzech jedności: miejsca (m.in.: cmentarna kaplica, cela więzienna, Wilno, Warszawa), czasu (Zaduszki w cz. III, Wigilia w cz. III) i akcji (wiele, luźno powiązanych ze sobą wątków, ludowy charakter, asceniczność i sceny zbiorowe). Elementy składające się na budowę dzieła to: dedykacja, przedmowa i prolog, a także jeden akt zbudowany z dziewięciu scen.