Dodaj do listy

Powtórzenie z romantyzmu (Mickiewicz + pojęcia)

ROMANTYZM 

  1. Romantyzm trwał: Europa - od lat 90. XVIII(1790r.) wieku do lat 40. XIX(1840r.) wieku;

Polska – 1822r. – 1863r.

  • 1822r. – uważana data powstania romantyzmu w Polsce; wydanie Ballad i Romansów przez Adama
  • 1823r. - Mickiewicz opublikował drugi tom Poezji zawierający między innymi: Grażynę, Dziady cz. II i IV.
  • 1825r. - powstanie dekabrystów przeciw caratowi
  • 1831r. - klęska Powstania Listopadowego
  • 1863r. – wybuch powstania Styczniowego; zniesienie niewolnictwa przez Abrahama Lincolna w Stanach Zjednoczonych; koniec epoki romantyzmu w Polsce
  1. Preromantyzm – prąd w literaturze i sztuce europejskiej w II poł. XVIII w. oraz początku XIX stulecia; rozwijał się w opozycji do klasycyzmu i realizmu; uczucie, natchnienie i wyobraźnia ważnymi źródłami twórczości; interesowanie się średniowieczem; fascynacja kulturą ludową; zainteresowanie poezją narodową. Można go odnaleźć w angielskiej powieści gotyckiej oraz w nurcie burzy i naporu literatury niemieckiej
  2. Okres burzy i naporu - okresu w literaturze niemieckiej przypadający umownie na lata 1767-1785; Okres ten to protest literacki przeciwko rozbiciu państwa niemieckiego na małe państewka feudalne, przeciw uciskowi mieszczan i chłopów, przeciw upadkowi gospodarczemu i kulturalnemu. Artyści przedkładali intuicję i uczucie nad rozum, w swych utworach nawiązywali do źródeł narodowych i ludowych.. W okresie tym działali najwięksi poeci niemieccy: Johann Wolfgang von Goethe oraz Fryderyk Schiller. Czołowymi utworami tego okresu są Cierpienia młodego Wertera Goethego oraz Zbójcy Schillera.
  3. Weltschmertz -zespół nastrojów i emocji typu: depresja, smutek, apatia, melancholia wynikających z myśli o niedoskonałości świata, a właściwie ze zderzenia chęci działania i niemożności jego realizacji oraz dysonansu pomiędzy wrażliwością bohatera a jego otoczeniem; romantyczny, sentymentalny pesymizm. Pojęcie to pochodzi z utworu Cierpienia młodego Wertera. W powieści Goethego weltschmerzu doświadcza Werter, tytułowy bohater. Objawia się on stanami melancholii, załamaniem i apatią. Bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
    Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    widzi niedoskonałość świata, np. niesprawiedliwe podziały społeczne, ale nie chce się ani do nich przystosować, ani się przeciw nim zbuntować. Uważa, że świat go nie rozumie, ani on świata. Jest sam na sam ze swoją rozbudowaną wrażliwością. Próbuje więc świata iluzji – ucieka najpierw w świat przyrody (kontemplacja), potem w świat literatury (lektura Homera, zaś potem pieśni Osjana – zmiana literatury świadczy o zmianie nastawienia do rzeczywistości), by na końcu popełnić samobójstwo z powodów powyższych oraz przez nieszczęśliwą miłość co jest kolejnym wątkiem powieści.
  4. Cenzura - kontrola publicznego przekazywania informacji, ograniczająca wolność publicznego wyrażania myśli i przekonań.
  5. Mistycyzm – wiara w kontakt z siłami pozaziemskimi; Człowiek może kontaktować się ze światem nierealnym za pomocą snu, wizji, odczuć.
  6. Profetyzm -osoba, mająca dar wieszczenia, przepowiadania przyszłości, która ma łączność z bóstwem pozwalającym odkryć karty przyszłości.
  7. Wieszcz - poeta natchniony, poeta prorok. Romantyczne przeświadczenie o nadrzędnej roli poety, połączone z poczuciem odpowiedzialności za naród i jego przyszłe losy historyczne sprawiło, że zaczęto w okresie Wielkiej Emigracji nadawać słowu wieszcz to szczególne znaczenie, które ma ono wyłącznie w języku polskim i w polskiej świadomości zbiorowej.
  8. Improwizacja - wykonywanie utworu literackiego, muzycznego lub teatralnego bez wcześniejszego przygotowania
  9. Inwokacja - rozwinięta, pełniejsza treściowo apostrofa, umieszczona na początku utworu, najczęściej epopei. Zawiera z reguły prośbę autora skierowaną do istoty nadprzyrodzonej(Bóg, muza).
  10. Martyrologia - cierpienie i męczeństwo narodu lub wyznawców jakiejś religii 
  11. Obrzęd Dziadów -przedchrześcijański obrzęd zaduszny, którego istotą było nawiązywanie relacji z duszami przodków (dziadów), okresowo powracającymi do swych dawnych siedzib. Celem działań obrzędowych było pozyskanie przychylności zmarłych, których uważano za opiekunów w sferze płodności i urodzaju.
  12. Orientalizm -fascynacja romantyzmu kulturą Wschodu. Chodzi tu w szczególności o kulturę arabską, muzułmańską.
  13. Monumentalizm - dążenie do tworzenia rzeczy o wielkich rozmiarach, potężnych, masywnych (nie tylko dosłownie).
  14. Tyrteizm - postawa romantyków, która zakładała aktywność poety w stosunku do obserwowanych zdarzeń. W myśl jej założeń twórca nie powinien być tylko obserwatorem, lecz także uczestnikiem życia społecznego. Powinien połączyć swój talent z czynem, z działaniem, na wzór spartańskiego wodza Tyrteusza.
  15. Dekabryści -grupa rosyjskich rewolucjonistów ze sfer szlacheckich działająca w latach 20. XIX wieku. Nazwa wywodzi się od daty wybuchu antycarskiego powstania – 26 grudnia 1825
  16. Filomaci, Towarzystwo Filomatyczne - stowarzyszenie młodzieży wileńskiej, powstałe 1 stycznia 1817r., z inicjatywy sześciu studentów Uniwersytetu Wileńskiego. Początkowo cel związku sprowadzał się do samokształcenia i wyrabiania charakteru członków, związanych trwałą przyjaźnią.
  17. Filareci, Zgromadzenie Filaretów -tajny patriotyczny związek młodzieży wileńskiej, założony przez filomatów w 1820r., w miejsce rozwiązanego przez rektora Uniwersytetu Wileńskiego Koła Promienistych. Cel związku stanowiło nabywanie nauk, moralności i religii, udzielanie przez wzajemny przyjacielski dozór przestrogi, rady i wsparcia w niedostatku.
  18. Dualizm - w danej dziedzinie wiedzy jest to stanowisko postulujące istnienie dwóch fundamentalnych, nieredukowalnych i wzajemnie heterogenicznych rodzajów zasad, pierwiastków, pojęć.
  19. Ludowość jest jedną z najbardziej charakterystycznych cech światopoglądu romantyków, którzy – zmęczeni nachalną indoktrynacją nowości – postanowili zwrócić się ku korzeniom ludowym. Skupiono się na analizie starych podań, mitów, baśni i legend, z których tacy twórcy, jak Adam Mickiewicz czy Ignacy Krasicki – wybrali to, co sprawiło, że literatura romantyczna jest pełna magii i nieokreślonego pierwiastka cudowności. Dlatego też pełno jest w tych tekstach elementów ludowej moralności, cech kultury mieszkańców wsi i pogranicza.
  20. Irracjonalizm – przekonanie, że świat można (i trzeba) poznawać za pomocą pozarozumowych środków takich, jak: wiara, intuicja, przeczucie, uczucia, wizje.
  21. Pejzaż romantyczny – mistrzem w jego kreśleniu był A. Mickiewicz: W „Balladach i romansach” ukazał urok nastrojowej przyrody, pełnej tajemniczości i niewiarygodnych zjawisk. „Potrafił dostrzec piękno ciszy i piękno burzy, urok łagodności i urok grozy. W kategoriach piękna umiał zobaczyć i rzeczy proste i rzeczy tajemne”. W „Balladach” przyroda przestała być tłem ludzkich działań, a stała się niemal współbohaterem. W „Świtezi” stworzył Mickiewicz opis tajemniczego jeziora „w wielkim kształcie obwodu”, którego brzegów przeciwnych oko nie sięga, „dna nie odróżnia od szczytu, zdajesz się wisieć w otchłani błękitu”. Podobny obraz jeziora, w którym woda „burzy się i wzdyma, pieni, wre aż do dna” stworzył Mickiewicz także w „Świteziance”. Cisza, „grząska ziemia, nagły szum wiatru, szelest suchej gałęzi, wody jeziora oblane blaskiem księżyca” to właśnie elementy pejzażu „Ballad”.
  22. Nastrojowość - cudowność, czar, doskonałość, estetyka, gracja, intymność;
  23. Cechy sztuki romantycznej (Malarstwo i architektura):
  1. dynamika znajdująca odzwierciedlenie w pojedynczych elementach architektonicznych i malarskich oraz w całej kompozycji
  2. Jeżeli chodzi o architekturę, szczególnie istotną rolę odegrał tu typ ogrodu angielskiego. Jego chaotyczna organizacja, unikanie symetrii i harmonii miało podkreślać związek owej formy z naturą
  3. W malarstwie z kolei najważniejsze stało się pokazywanie wyrazistych pejzaży, intensywna kolorystyka i inspirowanie się literaturą romantyczną – kolor i ekspresja ponad rysunkiem; dynamika Dynamika 1. siła, zdolność działania, ruch, energia, fiz. dział mechaniki, nauka o ruchu ciał pod wpływem działających na nie sił, muz. siła, natężenie dźwięku. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych nad harmonią;
  4. Za najistotniejsze w malarstwie uważali jego oryginalność i siłę emocjonalną, która oddziałuje na odbiorców
  1. Cechy sztuki romantycznej (Muzyka):
    1. Muzyka uznawana za najbardziej uduchowioną ze sztuk i traktowana jako ideał sztuki w ogóle
    2. Romantycy cenili ją za emocje oraz nastroje, które inspirowały do tworzenia fantastycznych wizji
    3. Wyraża to, co ulotne, niedające się wypowiedzieć
    4. Najwybitniejszy twórca: Fryderyk Chopin
  2. Ballada romantyczna - gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny z pogranicza epiki i liryki, zawierający również aspekty dramatu. Cechy:
    1. Elementami epickimi są tu fabuła, akcja, narracja oraz bohaterowie. Fabuła najczęściej dotyczy wydarzeń historycznych lub legendarnych, a także zawiera aspekty fantastyczne. Bohaterowie często uosabiają określone typy i postawy życiowe.
    2. Elementami lirycznymi ballady są poetycki nastrój tekstu, subiektywna wizja świata i obecność środków stylistycznych, takich jak metafora, paralelizm składniowy, porównania, powtórzenia czy epitety. Tekst ma charakter meliczny: jest zrytmizowany i często pojawia się refren.
    3. Dramatyczne właściwości gatunku ujawniają się w postaci wzbogacenia akcji o monologi i dialogi.
    4. W balladzie romantycznej dużą rolę odgrywa natura!. Jest ona traktowana jako siła transcendentna i ambiwalentna. Bardzo ważną funkcję pełni tu również folklor. Światopogląd ludowy przejawia się w postaci wyrazistego porządku moralnego (motywu winy i kary).
  3. Oda – utwór liryczny, który charakteryzuje się wzniosłością tematu i stylu, sławi ideę, wydarzenie lub czas. Zwykle cechuje ją także zbiorowy podmiot wypowiedzi. Należała do najpopularniejszych form poezji klasycznej.
  4. Epopeja (epos) - jeden z głównych i najstarszych gatunków epiki, dłuższy poemat, zwykle wierszowany, opiewający w podniosłej formie dzieje bohaterów narodowych na tle wydarzeń przełomowych dla danej społeczności; obszerna powieść lub cykl powieści obrazujący przełomowe momenty w dziejach narodu.
  5. Dramat romantyczny - odmiana dramatu charakterystyczna dla idei romantyzmu, odrzucając klasyczne reguły dramatu nawiązywała do teatru szekspirowskiego, hiszpańskiego, melodramatu. Dramat romantyczny łączy cechy gatunkowe tradycyjnych rodzajów literackich, odznacza się fragmentarycznością budowy, zespoleniem wątków realistycznych z fantastycznymi, splotem tragizmu z komizmem i patosu z groteską. Autorzy dramatu romantycznego przedstawiali własną wizję świata, historię traktowali z pewną swobodą, stosowali różne techniki dramaturgiczne w ramach jednego utworu, prezentowali sprzeczności dążeń, motywacji i światopoglądów.
  6. Powieść epistolarna - powieść napisana w formie listów, czasem zawiera ona również fragmenty pamiętników. Czasem listy wymieniane są między kilkoma adresatami, zdarza się też, iż całość utworu stanowią listy dwu osób albo wyłącznie jednego autora do jednego adresata. Gatunek ten popularny był w XVIII wieku.
  7. W literaturze synkretyzm to połączenie ze sobą różnych gatunków literackich w jedną całość. Synkretyzm jest cechą charakterystyczną dla epoki romantyzmu. Synkretyzm dzieli się na:
  8. Synkretyzm w literaturze:
    1. Synkretyzm rodzajowy – polega na połączeniu elementów liryki (pisanie wierszem), epiki (fabuła, narracja, świat przedstawiony) oraz dramatu (bohaterowie w działaniu i sytuacji)
    2. Synkretyzm gatunkowy – połączenie kilku gatunków literackich w jednym utworze np. hymnu, ballady, pieśni i powieści (np. w jednym utworze może być zawarta ballada, w formie wypowiedzi jednego z bohaterów)
  9. Werteryzm – postawa, której pierwowzorem był główny bohater powieści Goethego – Werter. Był on mężczyzną nieszczęśliwie zakochanym, cierpiącym na tzw. chorobę wieku (weltschmerz), ból istnienia, czuł się osamotniony, rozczarowany życiem i światem.
  10. Mesjanizm (ogólnie) - wiara w pojawienie się Mesjasza, który zbawi świat. Idea mesjanizmu pojawia się w Biblii w Starym Testamencie (przyszły król Izraela).
  11. Mesjanizm polski - nurt w filozofii polskiej, którego największy rozkwit przypada na XIX wiek między powstaniem listopadowym a styczniowym. Jest to specyficznie polska filozofia o tendencji do tworzenia spekulatywnych systemów metafizycznych z jednej strony i reformowania świata przez filozofię z drugiej. Także powszechny pogląd, że Polacy jako naród posiadają wybitne cechy osobowości, które w sposób szczególny wyróżniają ich spośród narodów świata. Jako taki ma wiele narodowych odpowiedników w innych krajach.
  12. Prometeizm - postawa etyczna, dla której ideałem moralnym jest dobrowolne podporządkowanie działań jednostki dobru większych grup społecznych lub nawet całej ludzkości. Nawiązuje do mitycznej postaci Prometeusza. Oznacza także bunt przeciwko boskim wyrokom i siłom natury oraz cierpienie własne w imię szczęścia ogółu. Przykład: Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
    Wygląd: brak informacji w utworze
    Życiorys: w Prologu...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    w III części Dziadów Mickiewicza (jego prometejska postawa ukazana jest w Wielkiej Improwizacji)
  13. Tragizm romantyczny - pojęcie odnoszące się do dylematów moralnych bohaterów romantycznych. Każda z podjętych decyzji doprowadzić do katastrofy. Jednakże to nie zrządzenie losu a wydarzenia dziejowe decydują o tragiczności danej sytuacji. Tragizm po praz pierwszy pojawił się już w tragedii greckiej.
  14. Biografia Adama Mickiewicza:
    1. Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798r. w Zaosiu, k. Nowogródka. Jego rodzina wywodziła się z drobnej szlachty, ojciec pracował w sądzie w Nowogródku. W tamtych okolicach upłynął pierwszy okres życia młodego Adama, który tam chodził do szkoły prowadzonej przez dominikanów. W 1812r. Mickiewiczowi umarł ojciec. W 1815r. rozpoczął studia w Wilnie, a po nich pracę w Kownie. W tym miejscu wyodrębnia się drugi etap w życiu wieszcza. Powstają pierwsze utwory poetyckie, t. j. "Oda do młodości" i "Pieśń filaretów", a jakiś czas później także II część "Dziadów". Wtedy Mickiewicz poznał Marylę Wereszczakównę, do której miłość wpłynęła na całe życie Adama oraz jego twórczość. W 1823r. organizacja filomatów, do której należał, została zdekonspirowana. W wyniku postępowania sądowego skazano go na areszt a potem zesłanie do Rosji. Tam rozpoczął się kolejny okres w jego życiu, tzw. etap rosyjski. W tym czasie dużo podróżował (Krym, Moskwa, Petersburg, Odessa). W Rosji powstały słynne "Sonety mskie" i "Konrad Wallenrod". W 1829r. rozpoczął się etap drezdeński w życiu kry Mickiewicza. Wiele podróżował (Niemcy, Włochy, Szwajcaria). W końcu znalazł się w Dreźnie, gdzie napisał III część "Dziadów". W 1832r. przybył do Paryża, gdzie rozpoczął się ostatni etap życia Mickiewicza. W 1834r. ożenił się z Celiną Szymanowską, z którą miał sześcioro dzieci. W tym też roku (1834) wydał swoje ostatnie, wielkie dzieło - "Pana Tadeusza". Adam Mickiewicz zmarł 26 listopada 1855r. w Konstantynopolu, prawdopodobnie na cholerę.