Dodaj do listy

M. Rej, J. Kochanowski i Sz. Szymonowic –przedstawienie wsi polskiej

Renesans przyniósł nowe rozumienie natury -jako pięknej, harmonijnej, przynoszącej błogi nastrój. Jako takie jej urzeczywistnienie widziano właśnie na wsi. Temat wsi wiązał się w ówczesnej literaturze rustykalnej, czyli właśnie wiejskiej z przedstawianiem pewnego typu bohatera i jego życia.

Renesans widział w życiu ziemiańskim odwzorowanie swoich ideałów, a także piękno i harmonię natury. Sądzili oni, że takie życie może przynieść człowiekowi szczęście, spokój, przekonani byli o pierwotności i niewinności takiego świata. W dziełach Szymona Szymonowica, Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego odnajdziemy krajobraz wiejski, który niesie ze sobą zwyczaje i życie wsi.

Twórczość Szymona Szymonowica jest kontynuacją sielanek antycznych, które podejmowały temat życia pasterskiego, prostego, nieskomplikowanego, wiedzionego zgodnie z rytmem natury. Niemniej pasterze, wieśniacy, rybacy również doświadczają w swoim życiu doznań, takich jak smutek, żal, gorycz, miłość, o których również traktują sielanki. Wśród sielanek można wyróżnić dwa ich rodzaje, zależne od treści, ilości zawartych w nich mitów, obrazowania. Jeden z nich zawiera opisy dworskich konwenansów, utwory, będące idyllami na wzór utworów antycznych, mogą stanowić też one oryginalne obrazki wiejskie, alegoryczne, w których pełno jest odwołań do mitologii. Służą one Szymonowicowi do przedstawienia niektórych ludzkich stosunków i relacji, panujących na dworze. Takie sielankowe przedstawienie wizerunku wsi, nie ma nic wspólnego z prawdziwym życiem gospodarzy i rolników. Szymonowic nadaje postaciom pasterzy imiona mitologiczne -Dafnis i Licydas. Nie są to realnie istniejące osoby, jednak Szymonowic nadaje im jak najbardziej prawdopodobne odczucia - miłość, radość, smutek, które charakteryzują prawie wszystkie z nich.

Obok takich dworskich sielanek, które w mniejszym bądź większym stopniu podlegają konwencji, Szymonowic tworzy także utwory realistyczne, które wynikają z podglądu wiejskiej rzeczywistości, np. "Kołacze" i "Żeńcy", które łączy realistyczny wizerunek wsi, ale różni tematyka i wymowa utworu.

Treścią "Kołaczy" jest przyjazd pana młodego do dworku szlacheckiego, w którym ma odbyć się ślub. Szymonowic opisuje to w dowcipnych i pogodnych scenkach, jak również samo wesele i radosną zabawę. Sielanka zaczyna się od motywu sroki, zapowiadającej przyjazd gości weselnych: "Sroczka krzekce na płocie, będą goście moi, sroczka czasem omyli, czasem prawdę powi". Utwór ten jest przedstawieniem realistycznego obrzędu weselnego, który pojawia się już w tytule -kołacz, czyli ciasto weselne, placek pszenny, jest związany z obyczajami ruskimi, wiejskie pochodzenie mają obrzędy, a także wszystkie wróżby, które towarzyszą zabawie.

Inną sielanką są "Żeńcy", ponieważ nie ma w nim w ogóle obrazu szczęśliwej wsi, czy arkadyjskich obrazów. Utwór przedstawia wręcz anty sielankową wizję wsi, która jest wynikiem obserwacji, panujących na niej stosunków. Bohaterkami tego utworu są chłopki -Oluchna i Pietrucha, które ciężko pracują na roli, tak jak inni chłopi na wsi folwarycznej. Opisy są tutaj bardzo realistyczne, ponieważ życie jest tragiczne. Chłopi pracują, ale efekty ich trudu nie są przez nich wykorzystywane, dlatego, że idą do kieszeni szlacheckich. Szymonowic przedstawia stosunki między chłopkami, a Starostom, który okrutnie i bezwzględnie karze i bije ludzi:

"On nad nami z maczugą pokrząkując chodzi"

"Albo nie widzisz bicza za pasem u niego?

Prędko nas nim namaca"

"Kwaśno patrzy, z nahajką się na nas gotuje"

Sielanka zawiera krytykę postępowania ekonoma, a także zwraca uwagą na ciężkie życie chłopstwa.

Utwór Mikołaja Reja "Krótka rozprawa Rozprawa rozbudowana wypowiedź naukowa, będąca omówieniem problemu naukowego z określonego punktu widzenia. Autor rozprawy opiera się na w miarę pełnym, dostępnym materiale dowodowym, prezentuje argumenty,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich między trzema osobami, Panem, Wójtem, a Plebanem" nie traktuje bezpośrednio o tematyce wiejskiej, niemniej możemy odczytać z niej wyraźną ocenę Reja. Tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc do... Czytaj dalej Słownik terminów literackich porusza problematykę społeczną. Rozpoczyna go dialog pomiędzy Panem, a Wójtem. Szlachcic wysuwa swoją krytykę w stosunku do duchownego, który jest niedbały w czasie odprawiania Mszy św. Księża są niedouczeni, dlatego też ich nauka nie jest zbyt wartościowa dla wiernych, którzy nic mądrego nie wynoszą z kazań. Pan sądzi nawet, że przez takie zaniedbanie zostanie potępiona przez Boga cała parafia. Wójta oskarżają o to, że nie chce opowiedzieć się o żadnej ze stron. Wspomina on o przykrym obowiązku płacenia dziesięciny i świadczeń na rzecz Kościoła. Krytyka Pana jest bardzo natarczywa, podejmuje temat odpustów, którymi kler handluje. Wierni przynoszą mu nie tylko pieniądze w zamian za udzielanie odpustów i rozgrzeszanie ich.

Do dyskusji włącza się również Pleban, który w zamian za obelgi Pana, krytykuje i wyszydza porządki szlacheckie. Jego ofiarami są przede wszystkim urzędnicy, którzy są przekupni i stronniczy, a także sędziowie, którzy pobierają opłaty za prowadzenie rozpraw. Ludzie, choć powinni oczekiwać od sądów i urzędów pomocy, muszą zanosić im pieniądze za świadczenia. Nie podoba się duchownemu praca sejmu, ponieważ rozchodzi się on bez pozytywnych rezultatów, czyli nie ustala uchwał. Najbardziej pokrzywdzeni chłopi, których reprezentuje Wójt, nie mają prawa nikogo krytykować, ani domagać się swojego. Mówi on: "Ksiądz Pana wini Pan Księdza, a nam prostym zewsząd nędza".

Rzeczywistość jest według Reja taka, że chłopi muszą pracować na utrzymanie dwóch pozostałych warstw społecznych, o których mowa. Pracują oni ciężko w polu i na swoich gospodarstwach, ale nie mogą sami skorzystać z efektów swojej pracy, ponieważ są bardzo obciążeni różnymi świadczeniami na rzecz Kościoła albo szlachty. Regularnie muszą oddawać dziesięcinę, ponieważ w przeciwnym razie nie mogą zwieść zbiorów. Chłopi płacą bardzo wysoką pańszczyznę i czynsz, co sprawia, że sami są bardzo biedni i czasem nie mogą utrzymać swoich rodzin, głodują. Prawda jest taka, że w dworkach szlacheckich nikt nie liczy pieniędzy, ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum opływają w zbytkach i wygodach. Nie pamiętają jednak szlachcice, że to wszystko kosztem ciężkiej pracy chłopów. Rej krytykuje ustami swoich bohaterów te dwie warstwy -szlachtę i duchowieństwo.

"Żywot człowieka poczciwego" Mikołaja Reja zawiera mnóstwo wskazówek, które dotyczą życia szlachcica -ziemianina, mieszkańca wsi. Dzieciństwo i młodość jest przeznaczona na zabawy, a także na naukę, ale nie taką systematyczną w szkole, tylko na bardziej praktyczną. Wiedza encyklopedyczna, zdaniem Reja jest mało przydatna. Ważna jest umiejętność radzenia sobie i zdolność prowadzenia własnego gospodarstwa. Szlachcic powinien dbać o różne cnoty -sprawiedliwość, stałość, roztropność, umiar, ponieważ one świadczą o jego wartości wewnętrznej i stateczności. Wiek dorosły powinien zacząć się znalezieniem odpowiedniej żony, również ziemianki, równej majątkiem, dobrze i pobożnie wychowanej.

Głównym i najważniejszym zajęciem ziemianina jest prowadzenie własnego gospodarstwa, ale jako prawdziwy patriota powinien interesować się także sprawami publicznymi. Życie szlachcica jest wypełnione pracą o każdej porze roku, jest ona jednak bardzo przyjemna, ponieważ jest dobrze zorganizowana, a po niej jest czas odpoczynku. Wiosna to czas sadzenia wszystkich roślin, czas przygotowywania, porządków, przyroda budzi się do życia. Lato jest czasem, kiedy ziemianin musi pracować w polu, dbać o sady i grządki, niemniej może już powoli obserwować efekty pracy i korzystać z niektórych plonów. Jesienią zbiera się wszystkie plony, dzięki którym można przeżyć zimę spokojnie i dostatnio. Poza tym natura daje gospodarzowi mnóstwo darów ,z których może on skorzystać, są nimi miód, polowania, połowy, ale przede wszystkim odpoczynek na łonie natury, który pozwala nabrać sił do dalszej pracy. Sielskie krajobrazy pobudzają do refleksji i pozwalają dbać w spokoju o rozwój wartości i moralności. "Żywot człowieka poczciwego" zawiera pochwałę stylu życia i całej postawy, którą przyjmuje szlachcic -ziemianin. Jest ono szczęśliwe i radosne, przepełnione harmonią i porządkiem, tak jak natura.

Bogata twórczość poetycka Jana Kochanowskiego wielokrotnie podejmuje temat wiejski. Dzięki temu realizuje założenie humanistyczne o szczęśliwości takiego życia. Kochanowski pisał takie właśnie utwory w okresie czarnoleskim. Do nich należy słynna fraszka "Na lipę". Mówi w nim lipa, która zachwala swoje otoczenie i siebie samą. Jest to też pochwała całej przyrody, która jest naturalnym miejscem, dającym szczęście i wytchnienie zmęczonemu człowiekowi. Tylko pod jej cieniem można wypocząć, kiedy mocno świeci słońce, a powiew jej liści sprawia ulgę w upalny dzień. W jej koronie mają gniazda ptaki, których tak przyjemnie jest słuchać, gdy siedzi się pod lipą. Przyroda jest więc miejscem najlepszego odpoczynku.

W "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" zawiera najpiękniejszą pochwałę wsi, która zawiera się w dwunastu pieśniach Panien. Kochanowski odwołuje się tu przede wszystkim do tradycji i obchodów święta pogańskiego. Poeta podziwia zwyczaje ludowe, dlatego czyni je tematem swojego utworu. Jest to utwór chwalący życie na wsi. Wymowa utworu jest bardzo radosna. Panny śpiewają o amorach, tańcach i śpiewie, a także pracy. Towarzyszą one wszystkim wiejskim zwyczajom, także nocy świętojańskiej. Słuchając pieśni, można odczuć panującą tam atmosferę. Pieśń ostatniej Panny to najpopularniejsza część całego poematu. Przedstawia ona wieś jako miejsce szczęścia i spokoju. Żyją tutaj ludzie, którzy cieszą się ze swojej pracy, która daje im utrzymanie i zapasy na zimę. Nie jest to życie zupełnie podobne do tego, które wiodą marynarze albo dworzanie, narażeni na niebezpieczne przygody i intrygi. Cała "Pieśni świętojańskiej o Sobótce" jest przede wszystkim sposobem na wyrażenie miłości i upodobania do krajobrazu wiejskiego. Kochanowski uważa to miejsce za najszczęśliwsze, rajskie na całej ziemi.