Dodaj do listy

Charakterystyka warstw społecznych nakreślonych w „Lalce” B. Prusa.

Wielość i rozmaitość postaci znajdujących się w "Lalce" B. Prusa była potrzebna autorowi do nakreślenia szerokiego obrazu społeczeństwa, rozległego tła społecznego obejmującego wszystkie warstwy i podziały klasowe. Realistyczne ujęcie tych środowisk, rzetelny i precyzyjny opis pozwala zakwalifikować ten utwór do swoistej kroniki epoki pozytywizmu pod względem odtworzenia mentalności mieszkańców terytorium Polski.

Dziewiczą generacją w "Lalce" jest pokolenie opisywane w "Pamiętnikach starego subiekta". To pokolenie ludzi, którzy z rozrzewnieniem wspominają czasy napoleońskie, działanie legionów; to ludzie, którzy sami często brali udział w ówczesnych operacjach wojskowych. Chociaż teraz zajmują mało chlubne stanowiska, nie są bogaci i ustawieni, są pospolitymi Polakami, to jednak ich duszę i umysł zamieszkują wielkie ideały, pielęgnowane wspomnienia, imponująca tradycja i świetna przeszłość. Przykład takiego człowieka w utworze stanowi osoba Ignacego Rzeckiego, który dorastał w epoce świetności Napoleona, jego wielkiej ideologii, wśród szerzonych myśli o niezależności i autonomii państwa polskiego oraz powszechnej praworządności, przysługującej każdemu narodowi. Mimo upadku tych ideologii na zawsze pozostał wierny hasłom Napoleona i demokracji. Kiedy w 1848 roku Europą zawładnęła rewolucja Wiosny Ludów, zaczęto propagować na nowo demokratyczne hasła, stary subiekt bez żadnego wahania zostawił pracę w Minclowym sklepie i razem ze swoim kompanem - Augustem Katzem, dołączył do wojska. Gdy ten niepodległościowy zryw zakończył się fiaskiem, Katz nie mogąc znieść tej porażki odebrał sobie życie, a Ignacy pogrążył się w wielkim żalu i ubolewaniu. Był rozgoryczony i zawiedziony takim obrotem rzeczy. Kiedy otrząsnął się z osobistej porażki, postanowił wdrożyć swoje szczytne ideały w młodego Wokulskiego, którego uważał za dziedzica swoich wewnętrznych poglądów i odczuć.

Kiedy Stanisław Wokulski podejmuje udział w spisku przygotowującym narodowy zryw, Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny także wchodzi w kolejną fazę walki o swoją odebraną niepodległość. Jej apogeum Apogeum punkt na orbicie Księżyca znajdujący się najdalej od Ziemi. Jest to odległość równa około 407 tys. km.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
stanowi powstanie styczniowe, w którym aktywnie uczestniczy Wokulski. Jednak na skutek ostatecznej porażki i popowstaniowych represji aktywiści styczniowi zostali wydaleni z Polski, zesłani na Syberię. Po tym upadku Polska również przeistacza się diametralnie, odmienia się mentalność ludzi, ich sposób odczuwania i przyjmowania romantycznych doktryn. Rozgoryczeni kolejnym niefortunnym zrywem, nie chcą podejmować więcej takich prób, pogrążają się w swoich własnych problemach, troszczą się o siebie i swoją rodzinę. Nie chętnie wspominają i rozmawiają na temat powstań, nie chcą by historia znowu się powtórzyła. Zatracają się w pogoni za pieniądzem, przenoszą cały swój witalizm na codzienność, powszechność, urządzenie się w otaczającym świecie. Przestają wybiegać daleko w przyszłość, nie frapują się w ogóle kwestiami narodowymi. Jednak Wokulski, któremu po upadku powstania udało się zbić wielki majątek na trafionych interesach, mający wiele trafnych pomysłów na usprawnienie polskiej gospodarki i przemysłu, w żadnym ze środowisk nie czuł się, jak wśród swoich. Nigdzie nie był do końca akceptowany, podchodzono do niego z ostrożnością i dystansem. Nie cieszył się odpowiednią opinią wśród kupców i mieszczan, a i arystokracja Arystokracja B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; Prus bardzo celnie przedstawia tą grupę społeczną: "Cała ta ludność, między którą ostrożnie przesuwali się wygalonowani lokaje, damy do towarzystwa, ubogie kuzynki... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum nie traktowała go jak równego sobie, najwyżej jako trafnego dorobkiewicza, któremu w szybki i podejrzany sposób udało się zdobyć sporą fortunę. Stanisław statecznie przegrywa na wszystkich płaszczyznach. Zaprzepaścił swój potencjał pozytywistyczny nie wpisując się w realizację idei pracy organicznej i pracy u podstaw, ale również poniósł klęskę na gruncie romantycznym, nie potrafiąc zjednać sobie miłości swej oblubienicy.

Najrozleglej odmalowane zostało w powieści środowisko arystokracji. Prus najpełniej ukazuje jego odrębność i specyficzność na przykładzie rodziny Łęckich. Rzeczywistość panny Łęckiej, to przestrzeń wypełniona samymi przyjemnościami, nieustannymi amorami i ciągłym przybieraniem określonej pozy, maski wykorzystywanej w bujnym, szeroko rozbudowanym życiu towarzyskim. Jednak tak naprawdę Izabela nie wykazywała żadnych ludzkich odruchów, nie była zdolna do okazywania żadnych uczuć. Jej maska Maska podobizna twarzy ludzkiej lub pyska zwierzęcego, zakładana przez uczestników obrzędu, widowiska. Maska należała do stałego wyposażenia aktora w teatrze greckim i rzymskim. Różne typy masek odpowiadały... Czytaj dalej Słownik terminów literackich stała się rzeczywistą osobowością: sztuczną, wyzbytą człowieczeństwa jak u plastikowej laleczki, szmacianej marionetki, kukiełki.

Natomiast Tomasz Tomasz A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; przywódca młodzieży filomackiej, uczestnik zebrania w celi Konrada. Rozwiewa optymizm Żegoty, wierzącego w rychłe uwolnienie. Wyjaśnia ich sytuację,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Łęcki to typowy arystokrata, robiący dobrą minę w sytuacji skrajnego bankructwa, noszący się z przesadną godnością i wywyższający się ponad przeciętnych obywateli z racji swojego statusu i szlacheckiego urodzenia. Inteligentniejszego od siebie Stanisława uważa za człowieka niższej kategorii, nie kryje się z pogardą wobec jego osoby a w jego towarzystwie wykonuje protekcjonalne gesty, jak choćby pobłażliwe, kumoterskie klepanie go. Gdy chce wykorzystać jego pieniądze udaje najbardziej oddanego przyjaciela Wokulskiego, ale kiedy tylko Staś opuszcza progi jego domu wyraża się o nim z ironią i sarkazmem, określając go mianem "kupczyka".

Pisarz przedstawia tą warstwę społeczną z niekrytą sceptycznością. Jej przedstawiciele są skrajnymi egoistami, pozbawionymi wyższych ideałów i moralności, ograniczonymi jednostkami zapatrzonymi w siebie, nieliczącymi się z nikim, kto nie posiada wspaniałej genealogii rodowej i tytułów. To towarzystwo hermetycznie zamknięte, głuche na jakiekolwiek głosy rozsądku, niewpuszczające w swoich kręgów "nowych" członków i nietolerujące żadnych przemian, które mogłyby zburzyć ich dotychczasowy porządek i ład. Wśród przedstawicieli tej klasy Prus umieścił wiele różnorodnych postaci, jak choćby sylwetki księcia czy prezes Prezes J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny; obok Księdza przywódca spisku koronacyjnego, gaszący zapał młodych i nie podsuwający im efektywniejszych sposobów działania i rozwiązań
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Zasławskiej.

Książe uważa siebie za wielkiego działacza, demokratę, który całe swoje życie i wysiłek poświęca dla dobra państwa. Są to jednak tylko jego opowieści niczym nieuzasadnione, ponieważ w rzeczywistości nie czynił nic, co mogłoby być świadectwem jego patriotyzmu i służby krajowi. Jego poświęcenie dla ojczyzny ujawniało się tylko w czczym gadaniu, nie miało żadnego poparcia w czynach. Świadczył o tym chociażby fakt, że kiedy Stanisław zrezygnował ze spółki, książe postąpił tak samo, nie dlatego, że tak mógłby przysłużyć się ojczyźnie, ale dlatego, że obawiał się własnych strat i potencjału żydowskich działaczy.

Natomiast pani Zasławska to pozytywny przykład arystokratki, która - w przeciwieństwie do księcia - naprawdę wiele swojego czasu i swoich środków finansowych poświęca na filantropię, na faktyczną pomoc pokrzywdzonym przez los. Jako jedna z nielicznych docenia Stanisława jako człowieka, widzi jego inteligencję, podziwia umiejętność rzetelnej pracy. Sądzi, że większa ilość takich ludzi, jak on, miałaby szansę odmienić wygląd arystokracji, "naprawy" jej szeregów.

Natomiast grupa mieszczańska scharakteryzowana zostaje w powieści przez pryzmat różnorakich ruchów rewolucyjnych, przemian politycznych i społecznych. Reprezentanci tej warstwy społecznej stoją na stanowisku, że najwłaściwsze i najrozsądniejsze jest niespieszne zdobywanie majątku, sumienne pracowanie na swoją pozycję i szacunek innych, bez pochopnych inwestycji, spontanicznych decyzji, które mogłyby nieść ze sobą jakiekolwiek ryzyko. To wyjaśnia bardzo sceptyczny stosunek mieszczan do postaci Wokulskiego, który był dla nich pewnego rodzaju niebezpieczeństwem, przepowiadał nieuchronne zmiany, jakie wcześniej, czy później mogą dokonać się na rynku. Nie jest to jednak grupa tak zdegenerowana jak arystokracja. Sami potępiają postępowanie najbogatszych, dlatego nie rozumieją dążeń Wokulskiego, który tak usilnie starał się wejść w ich szeregi. Opinia na jego temat była w tej kaście podzielona, jedni go akceptowali, zazdrościli sukcesu a inni nie rozumieli, dlatego odrzucali.

Autor powieści nie zapomina także o najuboższych i odmalowuje obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich mieszkańców warszawskiego Powiśla, takich jak: Węgiełek, Wysocy czy Magdalenka. Ich otoczenie Prus przedstawia wykorzystując techniki naturalistyczne, opisując przekonywująco wszechobecny brud, syf i ubóstwo, rozprzestrzeniające się ciągle infekcje, wywołujące coraz to nowsze schorzenia, na których leczenie ci ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum nie mieli pieniędzy. Ich egzystencja w tych niehumanitarnych warunkach, to nie życie, na jakie zasługuje człowiek, ale przerażająca wegetacja, która polega na przetrwaniu kolejnego dnia.

B. Prus w "Lalce" obszernie obrazuje konserwatywnie podzielone społeczeństwo, z ostro zarysowanymi granicami pomiędzy poszczególnymi warstwami, szczególnie kontrastowo przedstawiając warstwę najwyższą i najniższą. Prus zdawał sobie sprawę, że taki układ społeczny nie dawał możliwości jakichkolwiek zmian, pójścia z postępem, ku lepszemu, nowemu porządkowi. Przekreślał nawet możliwości postulatów pracy organicznej i pracy u podstaw, niemających szans wyleczenia ogromnego raka toczącego społeczeństwo.