Dodaj do listy

Pozytywizm. Ramy czasowe epoki i hasła pozytywizmu polskiego i europejskiego.

Pozytywizm to okres w literaturze polskiej, mający swój początek po klęsce powstania styczniowego (1864) , a koniec około roku 1890. Centrum polskiego pozytywizmu znajdowało się w Warszawie, tu działali czołowi polscy literaci i publicyści drugiej połowy XIX wieku. Nazwa pozytywizm Pozytywizm okres w literaturze polskiej, uformowany po r. 1864, trwający do około 1890, któremu charakter nadało pokolenie urodzone w latach 40. XIX w., zwłaszcza zaś wychowankowie warszawskiej Szkoły Głównej.... Czytaj dalej Słownik terminów literackich pochodzi od tytułu czołowego dzieła , zawierającego program epoki- Augusta Comte'a "Wykłady filozofii pozytywnej". Słowo "pozytywny" oznaczało w XIX wieku realny i symbolizowało ideologię epoki.

Ramy czasowe. Europa:

1860- realizm

1880- debiuty symbolistów

Polska

1864- 1880 Fazy:

  • faza przedpowstaniowa (przed 1864 r.)
  • faza literatury tendencyjnej (1864- 1875)
  • faza nowelistyki (1875- 1880)
  • faza dojrzałego realizmu
  • faza schyłkowa, równoległa z Młodą Polską.

Filozoficzne podstawy pozytywizmu.

August Comte- "Wykłady filozofii pozytywistycznej"

  • myśl ludzka ma służyć poprawie życia
  • nacisk na poznanie jednostki
  • filozofia ma sens praktyczny, "pozytywny" oznaczało realny, użyteczny, pewny.

Hipolit Taine- twórca determinizmu.

  • życie i działalność człowieka jest z góry określona
  • czynniki wpływające na osobowość człowieka to: rasa, środowisko, moment historyczny

Herbert Spencer- twórca ewolucjonizmu

  • cała rzeczywistość podlega ewolucji
  • ewolucyjna zmienność rzeczywistości

John Stuart Mill- twórca utylitaryzmu

  • to, co dobre, jest pożyteczne
  • postulat użyteczności wszystkich dzieł ludzkich, nawet literatury i sztuki
  • w swoim działaniu kierowanie się dobrem ogółu.

Fakty z historii:

Europa:

1867- powstanie monarchii Austro- Węgry

1870- wojna francusko- pruska

1871- komuna paryska

1881- zamach na cara Aleksandra II

1889- II Międzynarodówka

1893- Przymierze Prus i Rosji.

Polska:

1863- wybuch powstania styczniowego

1864- klęska powstania

1873- A. Świętochowski "Praca u podstaw", P. Chmielowski "Utylitaryzm w literaturze".

Pozytywizm rozwijał się stopniowo. To epoka prozy. Pozytywizm cechowały: wiara w naukę, postulaty scjentyzmu, reformy edukacji, postulaty stawiania i realizowania praktycznych celów. Pozytywiści walczyli o równouprawnienie kobiet i asymilację Żydów. Formułowano poglądy, opierając się na dwóch podstawowych postulatach: pracy organicznej i pracy u podstaw.

PRACA ORGANICZNA- postulat ten wywodzi się z teorii Herberta Spencera. Postulowano unowocześnienie przemysłu, rolnictwa, handlu i całej gospodarki kraju, bo tylko wtedy naród będzie mocny i odzyska niepodległość. Podstawy pracy organicznej zostały sformułowane między innymi w "Szkicu programu w warunkach obecnego rozwoju społeczeństwa" Bolesława Prusa.

PRACA U PODSTAW- postulat kładł nacisk na edukację, wykształcenie wszystkich grup społecznych, zwłaszcza tych najniższych. Inteligencja Inteligencja B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; warstwa ludzi wykształconych, którzy intelektualnymi umiejętnościami próbują zarobić na swoje utrzymanie. Niestety, zdolności i rzetelna wiedza nie mogą tego zapewnić:... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum miałaby uczyć chłopów organizowania się w ramach kółek rolniczych i samorządów gminnych. Postulowano walkę z analfabetyzmem, z czym wiązała się budowa szkół, dbanie o poprawę warunków życiowych ludzi żyjących w biedzie. Takie postulaty przedstawił czołowy programo- twórca polskiego pozytywizmu- Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Świętochowski w "Pracy u podstaw" ("Przegląd Tygodniowy" 1873 ok.).

Głównym ośrodkiem kształtowania się myśli ideologicznej pozytywizmu była Warszawa, jej twórcami byli: A. Świętochowski, B. Prus, P. Chmielowski, J. Ochorowicz, K. Kraushar. Pozytywizm przejawił się w myśli polityczno- społecznej, a zwłaszcza w publicystyce i literaturze, decydująco wpłynął na rozwój publicystyki, tworząc nowoczesne formy polemiki społeczno- politycznej, krytyki literackiej i eseistyki. Pozytywizm przyniósł rozkwit polskiej powieści i noweli.

LITERATURA POZYTYWISTYCZNA. PODZIAŁ.

PUBLICYSTYKA:

  • dzienniki ( Gazeta Polska, Gazeta Warszawska, Kurier Codzienny, Kurier Warszawski)
  • tygodniki ( Bluszcz, Głos, Przegląd Tygodniowy, Tygodnik Ilustrowany)
  • dwutygodniki (Niwa)
  • miesięczniki (Ateneum).

Najważniejsi felietoniści pozytywizmu to: Jan Lam, A. Świętochowski, B. Prus, H. Sienkiewicz. Reprezentanci idei pozytywizmu: E. Orzeszkowa, B. Prus, H. Sienkiewicz, J. Lam, M. Konopnicka, M. Bałucki, A. Dygasiński.

Publicystyka odegrała ważną rolę, propagowano na łamach pism programy i problemy społeczeństwa polskiego.

Aleksander Świętochowski "Praca u podstaw" fragment

"Każdy kto zmierzy te pozycje w ich odległości dzisiejszej i przed laty choćby tylko piętnastu, otrzyma olbrzymią różnicę. Tam kmieć jest półniewolnikiem w pracy, w życiu, w majątku, zależnym od dziedzica, tu znowu jest istotą swobodną, ma swoją własność , swoje prawa, swoją nawet zupełną autonomię. (..) Ta wielka przemiana odbywa się szybko przed naszymi oczyma przez reformę państwa. (...) Obywatele ziemscy, tak jak i wieśniacy, znaleźli się wobec nagłej przemiany stosunków zupełnie nieprzygotowani. I tu, i tam zbyt spóźniona niedojrzałość przeszkodziła w osiągnięciu należytej sumy zysków. Jakże się głównie objawiała ta niedojrzałość wśród obywateli ? Niskim wykształceniem i anachronicznymi pojęciami. Na jałowym gruncie szlacheckiej tradycji wyrósł spróchniały przesąd, że poddaństwo chłopa jest normalnym jego stanem, że pańszczyzna jest tak słusznym czynszem dla pana, jak pogarda i ucisk zapłatą dla poddanego (...) W sprawie tej cały ciężar obowiązków złożonym być musi na element oświeceńszy, tj. na obywateli ziemskich. Zadanie ich przedstawia się w takim kształcie: dla dobra ogółu, kmieci i własnego winni oni środkami ustawą nie wzbronionymi zdobyć wpływ na sprawy ludu i jego życiowy rozwój, nawiązać pomiędzy nim a sobą pasmo ścisłych spójni. Naturalnie, mówimy tu przede wszystkim o wpływach moralnych, a nie zwierzchniczych." "Przegląd Tygodniowy" 1873, nr 10.