Dodaj do listy

Oświecenie-ściąga

1. Oświecenie w Europie.

Nowo ukształtowane myśli filozoficzne rozchodziły się na Europę z Francji, Anglii i Holandii. Rozwój ich przypada na XVIII w. Pierwszym uczonym był Kartezjusz, który w swym utworze, pt.: "Rozważania o metodzie" napisał, że najważniejszym narzędziem poznania jest rozum i wszystko, co jest niezgodne z rozumem krytykował, zgodnie z sentencją: "cogito ergo sum", co oznacza dosłownie: myślę, więc jestem. Nową epokę nazwano oświeceniem, ponieważ główną wagę przywiązywano do potęgi rozumu, który miał być niczym światło rozjaśniające mroczne tajemnice świata. Ponieważ tak silnie ceniono rozum zaczęto zabiegać o rozwój szkolnictwa powszechną edukację społeczeństwa. Najpopularniejszymi kierunkami były racjonalizm i deizm. Deizm Deizm kierunek filozoficzny odrzucający wiarę w boską ingerencję w sprawy ludzi i świata oraz cuda i objawienie, ale uznający Boga za stwórcę i prawodawcę. Deistami było wielu wybitnych przedstawicieli... Czytaj dalej Słownik historyczny odrzucał pogląd mówiący o istnieniu Boga i jego ingerencję w sprawy ludzkie.

Podstawowe idee oświeceniowe to krytycyzm i utylitaryzm, czyli użyteczność. Role wychowania i nauczania społeczeństwa przejęła literatura.

Franciszek Bacon jest twórcą empiryzmu, poznanie przez doświadczenie. Głównymi kontynuatorami jego myśli byli Wolter ("Kandyd", "Zadyg"), Denis Diderot ("Kubuś Fatalista i jego Pan") i Jan Jakub Jakub A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; jeden z więźniów o krótkim stażu: dziwi się, słysząc żartujących kolegów, że można przywyknąć do "kozy"; MŁODZIEŻ POLSKA WIĘZIONA... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Russeau ("Julia czyli Nowa Heloiza"), a także Daniel Daniel ssak łowny z rodziny jeleniowatych, brązowawy w białe cętki, o łopatowatym porożu u samców, pochodzący z Azji Mniejszej, występujący w Europie i Afryce.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
Defoe ("Przypadki Robinsona Cruzoe") oraz Jonathan Swifth ("Podróże Guliwera").

2. Oświecenie w Polsce.

Oświecenie w Polsce rozpoczęło się w 1740, albowiem w tym czasie powstało Collegium Nobilum. Natomiast rozkwit epoki przypadał na lata 1764-1795. W 1747 roku magnaci z rodu Załuskich założyli pierwszą bibliotekę publiczną. W 1749 Stanisław Leszczyński wydał swoje dzieło, pt. "Głos wolny wolność ubezpieczający", które dotyczyło liberum veto, poprawy życia ludzi oraz wzmocnienia administracji. Stanisław Konarski napisał w tym czasie wielki utwór, pt.: "O skutecznym rad sposobie", w którym dokonuje przemyśleń na temat Sejmu. Chciał usunięcia liberum veto i wprowadzenia zasady przyjmowania uchwał większością głosów. W roku 1765 powstał pierwszy Teatr Publiczny w Warszawie oraz Szkoła Rycerska, która miała przygotować młodych ludzi z rodów szlacheckich oraz magnackich do służby ojczyźnie. Absolwentami tej szkoły byli później, m.in.: J. Jasiński, T. Kościuszko, J. U. Niemcewicz. Szkołą zarządzał książę Adam Czartoryski, który również w tym czasie odgrywał ogromną rolę w wychodzącym w tym czasie "Monitorze", którego redaktorami oprócz Czartoryskiego byli także Krasicki i Bohomolec. Czasopiśmiennictwo odgrywało ogromne znaczenie w życiu ludzi w epoce oświecania. Popularne stało się też pismo pt. "Zabawy przyjemne i pożyteczne", w którym swoje utwory publikowali, m.in.: Krasicki, Naruszewicz i Zabłocki.

W 1773 r. utworzono ministerstwo oświatowe, czyli Komisje Edukacji Narodowej. KEN powstała w wyniku likwidacji zakonu jezuitów i dokonało kilku zmian, m.in. prawo do nauki miały wszystkie dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum bez względu na pochodzenie. Przeprowadzono reformę Uniwersytetu w Wilnie i w Krakowie. Jednak największym działaczem i zwolennikiem przemian był król Stanisław Poniatowski. W znacznym stopniu przyczynił się do rozwoju kultury, nauki i sztuki, skupiając wokół siebie wielu ludzi światłych, literatów i malarzy, których objął mecenatem a także zapraszał na słynne już obiady czwartkowe.

W literaturze dominowały trzy kierunki: klasycyzm, nawiązujący do literatury antycznej, sięgał do motywów mitologicznych, promował tragedię i epos, używał zrozumiałego dla wszystkich języka; sentymentalizm, który opisywał emocje, ludzkie uczucia, aby lepiej wpłynąć na odbiorcę; oraz rokoko, czyli styl odrzucający dydaktyzm, tworząc tylko dla przyjemności. najwięcej śladów w sztuce pozostawił klasycyzm, który dominował w twórczości Canaletta i Bacciarellego.

Najwięksi przedstawiciele polskiego Oświecenia to: Ignacy Krasicki, Adam Naruszewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Stanisław Trembecki, Franciszek Franciszek F. Kafka Proces, bohater epizodyczny; STRAŻNICY
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Dionizy Kniaźnin

3. Dydaktyczny charakter bajek Krasickiego.

Podobnie jak Kochanowski pisał fraszki, tak Krasickiego upodobał sobie bajki. Miały one zazwyczaj dydaktyczny charakter. Wyśmiewał w nich Krasicki przywary ludzi, do których należały: pycha i głupota. Posłużył się w tym celu zwierzętami, które były maskami, za którymi kryły się określone charaktery i zachowania ludzkie. Swoje przesłanie artystyczne zaprezentował w bajce zatytułowanej "Wstęp do bajek". Utwory te są jak najbardziej szczere i prawdziwe, a tematy do nich czerpał poeta z życia, z obserwacji ludzi i starał się pokazać te charakterystyczne postawy, aby pokazać całą prawdę o nich. W utworze, pt.: "Szczur i kot" przedstawione zostały dwa typy ludzkie: pyszność, wyniosłość oraz spryt. Szczur został złapany przez kota, ponieważ był zarozumiały i uważał, że nie ma przed nim żadnego niebezpieczeństwa. Wiersz pt. "Ptaszki w klatce" opisują życie dwóch ptaków. Jeden żył od zawsze na wolności i teraz w niewoli nie umie funkcjonować i za wszelką cenę chce się wyrwać stąd. Drugi natomiast nie rozumie odczuć pierwszego, gdyż on urodził się w niewoli i to jest dla niego dom. Morał: wszyscy chcą wolności. Utwór jest aluzją do sytuacji Polski pod rozbiorami.

Bohaterem utworu pt. "Filozof" jest człowiek, który nie wierzy w Boga, ale kiedy zachorował szybko zmienił zdanie i zaczął uwielbiać Boga. Człowiek jest zmienny a ludzie ułomni.

W bajce, pt.: "Jagnię i wilcy" autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum mówi i przewadze i sile. Mocniejsze wilki zjadają jagnięta zupełnie bez powodu, które symbolizują tu kruchość i czystość. Natomiast wilki są uosobieniem człowieka silnego i okrutnego. Jest to aluzja do Polski, która była tym jagnięciem dla zaborców.

W utworze zatytułowanym "Dewotka" Krasicki pisze o obłudnej i powierzchownej wierze. Twierdzi, że trzeba mieć zasady i według nich żyć i wierzyć.

Bajka "Kruk i lis" prezentuje dwie postacie ludzkie, które są znaczące. Lis symbolizuje człowieka chytrego, skąpego i przebiegłego, a kruk uosabia głupotę i nadmierną ufność. Utwór "Malarze" opowiada o zakłamanym przedstawianiu świata. Wszystkie bajki są ponadczasowe i dydaktyczne, czyli bawiąc, uczą. Posiadają dużo pouczeń i zasad, które sprawdzają się nawet dzisiaj. Ludzie są istotami zmiennymi. Siła, pycha i głupota zdominowały świat i to zmusza człowieka nad zastanowieniem się nad sowim życiem i całym światem.

4. Satyry Krasickiego jako krytyka wad ludzkich.

Ignacy Krasicki pisze, że "satyra prawdę mówi, względów się wyrzeka, wielbi urząd, czci króla, lecz sądzi człowieka". W jednej z nich o tytule "Do króla" autor tych słów zastosował ironię. Utwór jest tak napisany, ze sugeruje, iż będzie to krytyka króla, ale nie jest tak, bo okazuje się on być atakiem na szlachtę sarmacką. Krasicki chwali króla Stanisława Augusta Poniatowskiego za to, ze jest młody, jest Polakiem, że troszczy się o losy Polski, o kulturę i dba o swoich poddanych. Oskarżenia są zatem skierowane przeciwko szlachcie, która jest przeszkodą dla króla w kierowaniu państwem.

W utworze, pt. "Świat zepsuty" Krasicki rozżala się nad zachowaniem ludzi mu współczesnych. Dla kontrastu zestawia je z postępowaniem i obyczajami przodków, którzy szanowali prawo, dbali o cnotę, dobrą sławę. A teraz jest odwrotnie. Panuje nierząd, lenistwo, egoizm, wszyscy zapatrzeni są w obce w, lubują się w ucztach i pijaństwie. A tymczasem Polska spada na dno i dlatego poeta wzywa wszystkich, aby ją ratowali.

Satyra, pt. "Pijaństwo" jest krytyką największej wady polskiego społeczeństwa, czyli alkoholizmu, który częściowo wiąże się ze źle pojętą gościnnością. Alkoholicy często popadają w długi finansowe, a ludzie trzeźwi są zdrowi i szczęśliwi. Pijak porównany jest do zwierzęcia, ale ono i tak jest mądrzejsze, bo nigdy nie piło. Tylko trzeźwość może dać radość i dostatek.

W satyrze, pt.: "Żona modna" potępia autor marnowanie pieniędzy na uciechy życia, podróży oraz interesowne zawieranie małżeństw. Jest to najlepsza droga do upadku szlachty i dołka finansowego.

5. Krytyka życia zakonnego w "Monachomachii" Krasickiego

"Monachomachia" opisuje wojnę mnichów. Akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny toczy się w nieznanym mieście, w którym są "trzy karczmy, bram cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich ułomki, klasztorów dziewięć i gdzieniegdzie domki". Zakonnicy nazwani są przez autora "wielebnym głupstwem" i śmieje się z ich wad i głupoty. Komiczny charakter "Monachomachii" polega na tym, że ma on kształt poematu, ale bardzo przyziemną tematykę. Poemat heroiczny pisze się na cześć sławnych bohaterów, chwali się czyny, opisuje niezwykłe wydarzenia, najczęściej dotyczy spraw wojennych. Dzieło Krasickiego natomiast zajmuje się wojną, ale między duchownymi, a w dodatku robi to zupełnie inaczej niż w poemacie heroicznym. Cała kłótnia ma komiczny charakter, bo zwykły puchar vitrium gloriosum napełniony winem powodował, ze nagle zapanowała zgoda.

Krasicki był wielkim moralistą, dlatego i tu załączył myśl dydaktyczną: "I śmiech niekiedy może być nauką, Kiedy się z przywar nie z osób natrząsa", i według zasady: "Prawdziwa cnota krytyk się nie boi" zachęcał: "Szanujmy mądrych, przykładnych, chwalebnych, Śmiejmy się z głupich, choć i przewielebnych".

6. ."Kandyd" Woltera - krytyczny obraz "najlepszego ze światów"

Wolter był jednym z najważniejszych filozofów epoki oświecenia, autorem wielu dzieł literackich, m.in. "Kandyda". "Kandyd czyli optymizm" jest utworem, w którym autor zaznacza już w tytule, ze jest z Niemiec, doktor Doktor A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; w sc.8 rozmawia z Senatorem o śledztwie. Jest to typowy pochlebca, podlizuje się Nowosilcowowi, przytakuje, zmieniając nawet zdanie. Wygłasza opinię,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Ralf. Wszystko to wiązało się z ówczesną cenzurą, ponieważ nie chciano wydawać książek Woltera, i nawet jeden egzemplarz został spalony, aby pokazać, że jest niedozwolony dla ludzi. "Kandyd" jest utworem polemizującym z filozofią oświeceniową. Jest krytyką filozofii G. W. Leibniza, który cały świat widział jako budowlę stworzoną z tzw. Monad, czyli struktur, które tworzą większe całości, uporządkowane i zamierzone w planach Boga. Historia Kandyda pokazuje, że filozofia ta jest nieprawdziwa. Kandyd Kandyd Wolter Kandyd, bohater główny i tytułowy; jest to młody człowiek o okrągłej, szczerej twarzy, prostoduszny, naiwny, łatwowierny. Wpada w liczne tarapaty, bo nie zna życia i zbyt ufa ludziom. Zawierzył... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum w czasie podróży po świecie dochodzi do wniosku, że wszędzie panuje zło, niezgoda, gwałty, oszustwa i nietolerancja. Widzi teraz, że filozofia mistrza Panglossa okazała się złudna i nierealna. Neguje ją w całości i uznaje za wyidealizowaną. Utwór zawiera w sobie wielkie przesłanie zawarte w słowach: "Należy uprawiać własny ogródek", co oznacza, ze pomimo licznych przeszkód trzeba realizować swoje cele i nie zważać na przeciwności losu. To jest filozofia Kandyda, który postanawia kupić folwark Folwark duże gospodarstwo rolne lub rolno-hodowlane należące do szlachcica (niekiedy stanowiło wydzieloną część z większego majątku ziemskiego), zazwyczaj liczyło do 20 łanów powierzchni. Był gospodarstwem... Czytaj dalej Słownik historyczny i rozpocząć uprawę ziemi. Okazuje się, ze przyniosło to dobry skutek. Kandyd teraz już wie, ze tylko uczciwa pracą można pokonać zło na świecie i osiągnąć szczęście.

7. "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki"

Ignacy Krasicki jest twórcą pierwszej polskiej powieść w dziejach literatury nowożytnej zatytułowanej: "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki". Krasicki połączył tu elementy z trzech typów powieści: cechy utworu satyryczno - obyczajowego (I księga), cechy powieści przygodowo - awanturniczego (II księga) oraz cechy powieści utopijnej (III księga). Utwór ma formę pamiętnika. Krasicki pisząc go, chciał zabić czas pożytecznie. Utwór ten nie tylko bawi i uczy, ale również wychowuje. Jest to autobiograficzna opowieść o życiu ówczesnego Polaka, przeciętnego szlachcica żyjącego w połowie XVIII wieku.

DZIEJE BOHATERA

Opis dzieciństwa i młodości młodego szlachcica Mikołaja Doświadczyńskiego. Mieszkał on ze swoimi rodzicami, którzy byli wielkimi i szczerymi patriotami. Ojciec nie był wykształcony i całe swoje życie poświecił na zjazdach sejmików, jest Sarmata. Natomiast matka raczej przebywała w domu cały czas i doglądała majątku. Rodzice raczej nie przejmowali się wykształceniem syna. Wynajmowali wielu guwernerów, jednak nie przynosiło to skutku. Potem zapisali go do szkoły, ale nie skończył jej. Wreszcie zjawił się kolejny nauczyciel, który okazał się oszustem i nauczył Mikołaja wielu złych rzeczy. Pewnego dnia uciekł obrazem z guwernerem z domu i grając w karty stracił wszystko, co miał narobił sobie mnóstwo długów. Wtedy wyjechał do Paryża, ale tam również popadł w hazard i ścigany przez wierzycieli znowu wyjechał. Dotarł do Amsterdamu, gdzie zaciągnął się na statek, jako majtek, ale statek rozbił się i fale wyrzuciły Mikołaja na wyspę Nipu. Była to utopijna kraina, gdzie nie znano kłamstwa i zła. Mikołaj spotkał tam mędrca o imieniu Xaoo, który nauczył go wielu zasad obowiązujących w państwie. Kiedy Mikołaj powrócił do ojczyzny osiadł na wsi, odziedziczonej po rodzicach i stał się ziemianinem - filozofem. Jego gospodarstwo funkcjonowało na takich samych zasadach jak państwo Nipu.

8. "Chudy literat"- satyra Adama Naruszewicza na ciemnotę szlachty.

Satyra została wydana w 1773r oku. Jej autor Adam Naruszewicz to duchowny, tłumacz, historyk i pisarz. Najbardziej fascynował się historią Polski, co zawarł w niektórych swoich utworach. Był również redaktorem czasopisma "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne". "Chudy literat" należy do najbardziej znanych jego dzieł. Ma on formę dialogu. Satyra powstała w okresie, kiedy rodziła się Komisja Edukacji Narodowej. Traktuje o nieuctwie i zacofaniu szlachty na prowincji, dla której zupełnie nie liczyła się literatura i książki i wystarczały im jedynie kalendarze. Naruszewicz zaprezentował tu postać dynamicznego narratora - literata, który zastanawia się nad przyczyną małej ilości publiki literackiej. W rozmowie ze sprzedawcą warszawskim na ulicy Świętojańskiej, dyskutuje o "wendeńskim podstolim". Zawarte w tym dialogu są dygresje na temat pasożytnictwa szlachty i duchowieństwa oraz ciężka praca zwykłych ludzi: "Chłopi tylko a kupcy są obywatele". Wiersz rozpoczyna motto: "Któż się nad tym zadziwi, że wiek jeszcze głupi? Rzadko kto czyta księgi, rzadko je kto kupi."

10. "Powrót posła" Juliana Ursyna Niemcewicza - komedia polityczna powstała w atmosferze Sejmu.

"Powrót posła" jest komedią polityczną, którą Niemcewicz napisał w okresie działalności Sejmu Czteroletniego, zaś często wystawiano go w przerwach obrad w Teatrze Narodowym. Niemcewicz chciał, aby ten utwór pomoże obozowi reform w zrealizowaniu programu. Przedstawiony tu został konflikt pomiędzy dwoma stronnictwami: oświeconą szlachtą, która tutaj reprezentują Walery i jego ojciec Podkomorzy (uosobienie cnót), a zacofaną grupą sarmatów, do których należą: starosta Gadulski, jego modna i głupia żona starościna Gadulska oraz największy fircyk Fircyk F. Zabłocki Fircyk w zalotach, bohater główny, tytułowy; modny kawaler, lekkoduch, bawidamek, kosmopolita, zapatrzony w cudzoziemskie wzory, trwoniący majątek, był postacią często występującą... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum i łowca posagów, czyli Szarmancki. Akcja komedii ściśle wiąże się z wydarzeniami politycznymi w tym czasie. Rozmowy bohaterów również zdominowane są programem reform: zniesienie liberum veto i wolnej elekcji, poprawie sytuacji chłopów. Wszystkie argumenty obozu postępowego są zestawione z argumentami konserwatystów, którzy nie dbają o losy Polski i negują wszelkie próby zmian, twierdząc, że: "tak jest najlepiej jak dawniej bywało". Gadulski z żalem wspomina okres swawoli szlacheckiej i wolności, kiedy mógł spokojnie zrywać sejm na rozkaz swego zleceniodawcy (bogatego magnata, który mu dużo zapłacił)i nikt mu nic nie mówił. Poseł Walery i jego ojciec Podkomorzy krytykują takie zachowanie i chcą takich właśnie ludzi przekonać do reform. Niemcewicz pochwala wszystkie propozycje stronnictwa postępowego, a to, co mówią pozostali jest ośmieszane i krytykowane. Jest tu wyjątkowo stronniczy.

"Powrót posła" ma szczęśliwe zakończenie i wzywa do pojednania w imię dobra kraju, ponieważ nigdy nie jest za późno na zgodę. Komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny cieszyła się ogromną popularnością wśród widzów i miała naprawdę duży wpływ na poglądy posłów, czego dowodem jest postawa posła Suchorzeskiego (przeciwnika reform)., który chciał zabronić wystawiania tej sztuki.

10. Charakterystyka Charakterystyka zestawienie cech charakterystycznych osoby lub rzeczy, analiza, interpretacja, oddanie (w dziele naukowym, artystycznym) cech zewnętrznych i wewnętrznych osoby, postaci literackiej, zjawiska itp.
...
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
Podkomorzego i Starosty Gadulskiego - bohaterów "Powrotu posła" J.U. Niemcewicza.

Ogólna charakterystyka:

Podkomorzy: patriota, wykształcony i światły człowiek, popiera reformy, interesuje się sytuacją w kraju, który stoi na granicy upadku; krytykuje przeszłość oraz zamiłowanie do francuszczyzny.

Starosta: zacofany i niewykształcony, nie interesuje go literatura i nie czyta książek ("Ja co nigdy nie czytam lub przynajmniej mało,..."), konserwatysta, który zabiega o utrzymanie starych obyczajów, zupełnie nie ma pojęcia o polityce i dlatego niechętnie o tym rozmawia.

Charakter bohaterów:

Podkomorzy: idealista, zatroskany o dom rodzinny, szczodry, kocha i szanuje najbliższych, spokojny, opanowany, tolerancyjny, szlachetny, bezkonfliktowy, przyjaźnie nastawiony, postępuje konsekwentnie. Starosta: głupiec, liczą się dla niego tylko pieniądze : "U waćpana maksymy w najpierwszym są względzie - co u mnie, to pieniądze"; skąpiec, interesowny w uczuciach, egoistyczny, konfliktowy, gaduła, uparty.

Stosunek do ojczyzny i poglądy polityczne:

Podkomorzy: oddany niezmiernie krajowi, wielki patriota: "Niech każdy ma szczęśliwość powszechną w pamięci i miłość własną - kraju miłości poświęci"; rozumie położenie ojczyzny i widzi konieczność przeprowadzenia reform; akceptuje: zlikwidowanie liberum veto, uwłaszczenie chłopów, powiększenie armii. Starosta: zupełnie nie docenia postępu, tęskni za swawola w czasach saskich, sprzeciwia się reformom (opłakuje projekt zniesienia liberum veto), nie chce znieść pańszczyzny, chce zawiązania sojuszu z innymi państwami, nie dopuszcza mysi o zmianie formy Sejmu.

Ogólna ocena postaci.

Obaj reprezentują kontrastowe zachowania i charaktery. Różnią się bardzo w swoich poglądach. Podkomorzy to człowiek uczciwy i szlachetny. Jest wzorem dla innych ludzi. Starosta natomiast to osoba nieuczciwa, zacofana, która reprezentuje tych wszystkich, którzy przyczynili się do utraty wolności przez Polskę.

11. Program społeczno-polityczny zawarty w "Powrocie posła".

Treść podporządkowana jest programowi sejmu w zakresie reform. Zaprezentowane są dwa stronnictwa polityczne: Podkomorzy, Podkomorzyna, Dobrójscy, ich syn Walery (poseł na sejm) i Teresa ( córka starosty Gadulskiego) tworzą stronnictwo patriotyczne, które chce odnowy kraju, walczy z moda zagraniczną i sarmatyzmem. Proponują:

- usunięcie liberum veto

- dziedziczność tronu

- zawarcie przymierza z Prusami przeciwko Rosji

- poprawienie stosunków między chłopami i szlachtą

Drugi obóz, stronnictwo konserwatywne, wsteczne pełne jest egoistów, którymi autor gardzi. Należą do niego: Starosta i Starościna oraz fircyk Szarmancki. Są warchołami, lekkoduchami zakochanymi we francuszczyźnie. Szarmancki jest "łowcą posagów" zakochanym w Teresie. Gadulski bardzo chce wydać za niego swoją córkę, jednak dopiero mniejsze straty finansowe powodują, ze godzi się ją oddać Waleremu (rezygnuje posagu). Walery wraz z Teresą dają przykład i uwłaszczają swoich oddanych chłopów.

12. Poglądy społeczno-polityczne zawarte w pracach Stanisława Staszica.

Stanisław Staszic wywodził się z rodziny mieszczańskiej, jego ojciec był burmistrzem. jako mieszczanin miał niewiele dróg, więc został księdzem, co umożliwiło mu zdobycie wpływów na życie publiczne kraju. Był badaczem Karpat, członkiem, a w rezultacie prezesem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Przysłużył się znacznie do zreformowania szkolnictwa i górnictwa w Polsce. Swoje poglądy przedstawił w dwóch wielkich dziełach, pt.: "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego" oraz "Przestrogi dla Polski". Jego myśl i poglądy na sprawy społeczno-polityczne wywodzą się z wielkiego patriotyzmu i troski o dobro kraju, z obawy o możliwość utraty niepodległości. Chciał również polepszyć warunki życia mieszczaństwa i chłopów. Dla Staszica ogromne znaczenie ma wykształcenie młodzieży, którą trzeba wychowywać na patriotów, gotowych się poświęcić dla dobra ojczyzny. Znamienne są tu jego słowa: "końcem edukacji krajowej być powinna użyteczność obywatela". Popiera w nauczaniu metody, które umożliwiają logiczne myślenie oraz łączenie teorii z praktyką, nauczanie historii Polski, matematyki, fizyki i chemii. Domagał się, aby odebrano Kościołowi władze nad oświatą, czego chcieli wszyscy zwolennicy reform. Zajął się w swych utworach także prawodawstwem i ustrojem. Chciał zlikwidować liberum veto ("szczęśliwość większej części obywateli jest dobrem publicznym"), dać sejmowi władzę wykonawczą, przedstawiciele mieszczaństwa powinni zasiadać w sejmie obok szlachty i mieć prawo decydowania o swoim losie, domagał się zniesienia pańszczyzny. Sprzeciwiał się wolnej elekcji, domagając się dziedziczności tronu. Pisał o utworzeniu i lepszym uzbrojeniu armii, którą miałaby utrzymywać szlachta. Szczególnie mocno przejął się dolą chłopów, chcąc znieść feudalizm i zastąpić pańszczyznę czynszem, aby pan nie mógł wyrzucić chłopa z ziemi, aby zlikwidować tzw. sądy patrymonialne. Chciał większych praw dla mieszczan i możliwości swobodnego rozwoju miast w celu lepszego uprzemysłowienia kraju. Nie mało miejsca poświęca też krytyce magnaterii, którą obarcza winą za wszystkie złe rzeczy, które spotkały kraj: "Z samych panów zguba Polaków".

13. Hugo Kołłątaj - przedstawiciel obozu postępu i reform.

Hugo Kołłątaj należał tak jak Staszic do obozu postępowego. Pochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej. Studiował na Akademii Krakowskiej i uzyskał doktorat z filozofii. Brał udział w pracach Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych i współpracował z KEN- em. W czasie obrad Sejmu Czteroletniego całkowicie poświęcił się pracy na rzecz kraju. Napisał utwór, pt.: "Do Stanisława Małachowskiego... Anonima listów kilka", w którym przedstawił program reform, który przyczynił się do uchwalenia Konstytucji 3 maja. Stworzył grupę o nazwie Kuźnica Kołłątajowską, złożoną z radykalnych pisarzy. Podczas powstania kościuszkowskiego wchodził w skład Rady Najwyższej Narodowej. Został aresztowany przez Austriaków i uwięziony, Kiedy wrócił do Polski zajął się pisaniem dzieł z historii, filozofii. Do najważniejszych z nich należą: "Do Stanisława Małachowskiego, referendarza koronnego, o przyszłym sejmie Anonima listów kilka" oraz "Prawo polityczne narodu polskiego" z apelem "Do Prześwietnej Deputacji". On również domagał się dziedziczności tronu, zniesienia liberum veto, większych praw dla mieszczan i polepszenia doli chłopów. Chciał oddać władze wykonawczą w ręce ministrów, a nie sejmu, który miałby się składać z dwóch izb: dla szlachty i dla mieszczan. Sprzeciwia się pańszczyźnie, chce wolności osobistej chłopów.

14. Rozważania o stanie państwa Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Salezego Jezierskiego.

F. S. Jezierski należał do członków Kuźnicy Kołłątajowskiej i cieszył się dużym szacunkiem jako najdzielniejszy wśród całej ekipy organizacji, która liczyła dwanaście osób. Żył w latach 1740-1791. miał przydomek "wulkanu gromów kuźnicy". Napisał wiele utworów, z których największym było dzieło zatytułowane "Katechizm o tajemnicach rządu polskiego...". Autor pisze tu o tym, że Polska jest nietypowym krajem, jakby królestwem, jednak nie ma nikogo, który byłby posłuszny królowi, a rządy ma szlachta, która kierowana jest przez inne osoby. Jezierski twierdził, że Rzeczpospolitą tworzą przywileje szlacheckie i anarchia. W innym wierszu pt.: "Wezwanie rządu polskiego", który ma kształt modlitwy, autor krytykuje szlachtę, obarcza ją wina za osłabienie kraju. Jezierski dość ostro atakuje formy rządzenia magnaterii. Ma jednak nadzieję, że wszystko można naprawić i kiedyś Polska przejdzie wielką przemianę i przeobrazi się w cudowny kraj ze wspaniałym rządem.

15. Poezja Legionowa.

Józef Wybicki jest autorem słów "Pieśń legionów polskich we Włoszech", które napisał w 1797roku. Obecnie nazywa się ją "Mazurkiem Dąbrowskiego" i jest uznana za hymn Polski. Opisuje zmiany, jakie nastąpiły w historii kraju, walki narodowowyzwoleńcze.

Cyprian Godebski napisał wiersz, pt.: "Wiersz legionów polskich". Wyraża on bardzo krytyczny stosunek do legionów. Utwór zawiera mnóstwo, smutku, goryczy i żalu. Opłakuje autor ludzi, którzy oddali życie za ojczyznę. Ma nadzieję, ze przyszłe pokolenia docenią to, co zrobili i pamięć o nich przetrwa wieki.