Dodaj do listy

Oświecenie - pojęcia

Bajka jest gatunkiem epicko-lirycznym. To alegoryczna opowieść, której bohaterami są zwierzęta, ludzie, przedmioty, które są pomocne w wyrażeniu pewnej nauki moralnej mającej charakter ogólny i powszechny. Czasami prawda ta jest przekazana bezpośrednio w postaci pointy, a czasami wyjawiona jest już na początku utworu lub autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum ją tylko sugeruje w treści. Prawda to inaczej morał. Za maską zwierzęca kryją się określone charaktery. Postacie mają charakterystyczne, jednoznaczne cechy, na przykład lis - przebiegły, chytry; wilk - zły; lew - odważny; sowa - mądra.

Rodzaje bajek:

- epigramatyczna (zwięzła i krótka, podobna w formie do noweli)

- narracyjna (zwykle czterowersowa)

Cechy bajki:

- zwięzłość,

- prosty język,

- pointa o charakterze moralizatorskim, ujęta anaforycznie.

Budowa bajki:

- wprowadzenie

- opis zdarzenia

- katastrofa

Twórcy bajek: I. Krasicki, S. Trembecki, A. Naruszewicz, J. U. Niemcewicz.

Satyra

Historia tego gatunku sięga do starożytności. Zajmowali się nią tacy wielcy twórcy, jak Arystofanes, Mennippos z Gadany. W literaturze rzymskiej był to rodzaj wierszowanego wiersza, który ma pouczać, z czasem przybrał formę dialogu, który miał na celu nawiązanie bezpośredniego kontaktu z czytelnikiem.

To utwór literacki, który krytykuje i ośmiesza różne zjawiska, np. wady ludzkie, obyczaje i stosunki społeczne, postawy światopoglądowe, itp. Satyra tylko neguje i nie daje pozytywnych wzorców. Rodzi się z potrzeby zlikwidowania wszelkich nieprawidłowości społecznych.

Satyra zwykle wyolbrzymia wszystko, przedstawia w krzywym zwierciadle, albo też pomniejszana, wykorzystując głównie karykaturę i groteskę.

Rodzaje satyr:

- społeczno-obyczajowa

- polityczna

- osobista

- literacka

- konkretna

- abstrakcyjna

Przykład: I. Krasicki "Pijaństwo", "Żona modna".

Pamflet

Utwór publicystyczny, zazwyczaj nie podpisany, który ma na celu ośmieszenie i zdemaskowanie jakiejś znanej osoby, środowiska społecznego lub instytucji państwowej. Cechy:

- ekspresywno - retoryczna stylistyka,

- hiperbolizacje,

- satyryczne nacechowanie wypowiedzi.

- wymierzona jest przeciwko urzędom oraz stronnictwom politycznym, krytykuje negatywne zjawiska obyczajowe, kulturalne lub społeczne. Twórcy: D. Defoe, J. Swift, Wolter.

Paszkwil

Utwór anonimowy, który często jest podpisany pseudonimem, krytykuje konkretną osobę, stosuje sarkazm, insynuacje, aby skompromitować ją w oczach innych ludzi w sposób złośliwy i obelżywy. Uznaje się, iż nazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwiska rzymskiego szewca, Pasqino, który w XVI wieku znany był ze zjadliwych i szyderczych wierszyków skierowanych do znanych ludzi państwie. Jest jednym z narzędzi, które wykorzystywano, aby wpływać na społeczeństwo.

Poemat heroikomiczny

Gatunek, który wprowadził do literatury polskiej Paweł Zaborowski w XVI wieku. Naśladował on poemat heroiczny, jednocześnie rozśmieszając czytelnika, co było wynikiem zastosowanego kontrastu pomiędzy wyniosłą formą, typowa dla epiki heroicznej, a banalną treścią, na przykład I. Krasicki "Myszeis", czyli wojna myszy i kotów oraz "Monachomachia" - bitwa pomiędzy zakonnikami.

Poemat pisany był oktawą i zwykle były to relacje z jakiś wojen lub bitew, wybuchających z błahych powodów, a urastające do rangi histerycznego wydarzenia.

Powiastka filozoficzna

Narracyjny utwór pisany prozą, napisany w celu zilustrowania jawnego określonej idei światopoglądowej lub moralnej. Powstała w oświeceniu, i był jednym ze sposobów rozpowszechniania ważnych filozofii oświeceniowych, formą krytyki i satyry społeczno - obyczajowej oraz instytucji politycznych. Sięga do dawnych gatunków prozy, takich jak: romans awanturniczy, opowieść egzotyczna. Posiada ona wspólne cechy z tymi gatunkami, takie jak epizodyczna fabuła (zbudowana wokół wątku podróży), uproszczony schemat bohaterów i brak konsekwencji w działaniu oraz motywacji. Postacie i konflikty, opisywane zdarzenia są zwykle traktowane w żartobliwy sposób, z ironicznym dystansem, co powodowało, że czytelnik Czytelnik odbiorca dzieła literackiego. Termin może oznaczać fikcyjnego adresata, przywołanego w tekście, np. w Beniowskim J. Słowackiego czy Szkicach węglem H. Sienkiewicza lub częściej odbiorcę zewnątrztekstowego,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich wiedział, iż przedstawiane zdarzenia mają znaczenie drugoplanowe, są tylko pretekstem, zaś najważniejsze stają się ukryte za nimi przesłania moralizatorskie i filozoficzne. Powiastka była gatunkiem o charakterze historycznym, ściśle związana z ideologią oświeceniową, dlatego wszelkie późniejsze powroty do niej sprawiały wrażenie stylizacji literackiej.

Przykłady: "Kandyd" Woltera, "Kubuś fatalista i jego pan" D. Diderot.

Powieść jest jednym z głównych gatunków nowożytnej epiki. Odznacza się dużym rozmiarem, dużą ilością wątków i opisywanych wydarzeń oraz postaci. Posiada narratora, który opowiada o tym, co się dzieje w świecie przedstawionym i jest wszechwiedzący oraz zdystansowany do tego, co ma miejsce. Wydarzenia oraz bohaterowie są nierealni, wymyśleni oraz mocno zindywidualizowane, konkretne. Opisy bogate są w szczegóły. Np. "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki", "Pan Podstoli" - Krasicki; "Dwaj panowie Sieciechowie" - J.U. Niemcewicz.

Retoryka

Sztuka przemawiania, która ukształtowała się w starożytnej Grecji i Rzymie; jest to umiejętność poprawnego przemawiania przed publiką.

Komedia

Gatunek dramatu, który miał pogodny nastrój, wypełniony był optymizmem, zaś intryga Intryga w utworze fabularnym, epickim, dramatycznym lub filmowym, skryte i umyślne działanie postaci, zmierzające do pokrzyżowania zamiarów innych postaci, zaskoczenia ich, wprowadzenia w błąd. Intryga... Czytaj dalej Słownik terminów literackich zawsze kończyła się pomyślnie dla bohaterów. Operuje wieloma rodzajami komizmu: sytuacyjnym, charakterologicznym, językowym, karykaturalnie przejaskrawia rzeczy i zjawiska, stosuje groteskę i satyrę.

W XVI - XVII wieku powstały dwa typy komedii: romantyczna, wyrosła z tradycji dramatu elżbietańskiego i dramatu hiszpańskiego, oraz molierowska (realistyczna komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny sytuacyjna, obyczajowa).

W XVIII wieku dramat mieszczański zabrał wiele cech komedii.

Sielanka

Pochodzi także z tradycji starożytnej (wybitnym jej twórcą był w Grecji Teokryt, a w Rzymie Wergiliusz). Nazywana była także idyllą, bukoliką, a w poezji staropolskiej: skotopaską, wilanoską, pasterką czy pastuszką. Była gatunkiem z pogranicza epiki i liryki, która tworzyła konwencjonalny, wyidealizowany świat wiejski. Najbardziej rzeczywisty obraz wsi ukazywała sielanka realistyczna (np. "Żeńcy" Szymonowica).

Sielanka sentymentalna była specjalnością twórczości F. Karpińskiego (np. "Laura i Filon"), który doskonale łączył prostą fabułę z monologami przepełnionymi emocjami i wzruszeniem. Wprowadziła do literatury oświeceniowej bohatera plebejskiego. W sielance sentymentalnej wieś prezentowana jest jako kraina pełna piękna i uroku, realistyczna, gdzie ludzie nie znają kłopotów, noszą wyszukane imiona i zachowują się tak, jakby należeli do najwyższych sfer społecznych, a ich jedynym zmartwieniem są flirty i zawody miłosne.

Przedstawiciele: Kochanowski, Zimorowic, Szymonowic, Karpiński, Kniaźnin

Esej

Pochodzi od francuskiego słowa assai = próba. Jest to wypowiedź podejmująca tematykę literacką, publicystyczną lub filozoficzną. Charakteryzuje się swobodnym, luźnym style, gra skojarzeń, subiektywizmem oraz dbałością o formę. Od wypowiedzi naukowej lub filozoficznej różni ją to, że nie stara się wyczerpać problemu, tematu i ma bardziej elastyczną formę, co sprawia, ze może posługiwać się środkami literackimi (np. metaforą, obrazem, luźną kompozycją, tokiem skojarzeniowym). Zazwyczaj wyraża emocje i refleksje autora i tylko stwarza pozory szczerości. Brak syntetycznego podsumowania

Przedstawiciele: Bacon, Montaigne, Milton, Locke

Felieton

Pochodzi od francuskiego słowa feuilleton = zeszycik, powieść w odcinku. Jest gatunkiem publicystycznym, który podejmuje aktualną tematykę, opisuje bieżące wydarzenia w swobodny, impresyjny, sposób. Tu również istnieje możliwość posługiwania się metaforą i skojarzeniem, a nawet fikcją literacką. Felieton ma wzbudzić ciekawość czytelnika, czemu służy atrakcyjna forma, która łączy lekki styl, często żartobliwy z satyrą. Temat główny jest traktowany dygresyjnie, wyraża subiektywne opinie i cale nie musi być jednorodny stylistycznie, a uogólnienia są raczej hipotetyczne.

Traktat - obszerna rozprawa podejmująca tematykę z różnych dziedzin i ma charakter filozoficzny.

Przykład: "Traktat teologiczno-polityczny" B. Spinoza

Parodia - nieudolne naśladowanie określonego stylu mówienia, zachowania, używania środków artystycznych, które ma służyć ośmieszeniu. Jest to karykatura tekstów, twórców, kierunków artystycznych.

Komizm - właściwość charakterystyczna dla literatury, która powoduje u odbiorcy śmiech, eliminując wszelkie negatywne emocje.

Ironia - właściwość stylistyczna, która polega na sprzeczności pomiędzy znaczeniem dosłownym treści a jej znaczeniem właściwym, które jest ukryte świadomie przez autora, ale odbiorca może to bez problemu dostrzec. W zależności od sytuacji, jest to forma drwiny, szyderstwa i sarkazmu, często służy jako satyra bądź jakąś forma dowcipu, charakterystycznego dla parodii.

Racjonalizm

Jego twórcą jest Kartezjusz, autor sentencji "Cogito ergo sum" - "myślę więc jestem". Według niego najważniejszym celem jest myślenie, za pomocą którego człowiek może poznać prawdę o świecie. Odrzucał wiarę w przesądy uważając, ze prawdziwe jest tylko to, co można wytłumaczy rozumowo.

Deizm

Pogląd filozoficzno-teologiczny, który wierzy w istnienie Boga, ale tylko jako stwórcy świata oraz praw, według których miał funkcjonować, który nie ingeruje w jego istnienie oraz w życie człowieka.

Ateizm

Odrzucał istnienie Boga. Ateiści nie wierzyli w żadne zasady religijne i uznawali kult materii. Nie liczyły się dla nich wartości duchowe. Źródeł ateizmu upatrywać można w racjonalizmie. Łączy się to z desakralizacja Desakralizacja proces pozbawiania czegoś cech świętości.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
życia ludzkiego.

Empiryzm

empiria-doświadczenie); Ojcem jest Franciszek Franciszek F. Kafka Proces, bohater epizodyczny; STRAŻNICY
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Bacon, który uznawał za prawdziwe tylko to, co można sprawdzić doświadczalnie, a wszystko pozostałe odrzucał:

"tyle mamy władzy, ile wiedzy; celem nauki jest, by przez nią życie ludzkie obdarzone zostało nowymi wynalazkami, bogactwami; jedyna przeto nadzieja w rzetelnej indukcji".

Teoretykiem empiryzmu był J. Locke, który jest autorem teorii człowieka, jako "czystej karty" (tabula rasa), która doświadczenie życiowe zapisuje. Cała wiedza pochodzi z doświadczenia zmysłowego i refleksji.

Utylitaryzm

Nazwa pochodzi z łacińskiego słowa utilitas - korzyść, pożytek i narodziła się w Anglii w XVII w. i jako koncepcja etyczna przetrwała aż do XIX wieku. Według tego poglądu tylko takie działania, które jest pożyteczne moralnie, zaspokaja potrzeby ludzkie, służy ogółowi, jest dobre. Utylitaryści wierzyli, ze interes prywatny da się pogodzić z interesem powszechnym, a nawet jeśli są jakieś sprzeczności, to zawsze można dojść do porozumienia. Celem działań jednostki musi być dobro jak największej liczby osób.

Przedstawiciele utylitaryzmu: B. de Mandeville, J. Bentham, A.C. Helvetius, J.S. Mill. Obecnie utylitaryzm jest rozumiany, jako ocena działania z punktu widzenia jego pożyteczności.

Wolterianizm - poglądy Woltera:

- wszystkie czyny człowieka zależne są od rozumu

- błędy w rozumowaniu powodują, że postępujemy źle

- optymizm, i skłonności do idealizowania, czasem popadanie w pesymizm

Teizm

Religia, która wierzy w istnienie Boga, Stwórcy, Prawodawcy i Opiekuna świata; pogląd uznający tylko jednego Boga, który jest ponad przyrodą, rządzi światem.

Libertynizm

Wolnomyślicielstwo, laickie i sceptyczne podejście do religii. Pogląd rozwinął się we Francji w XVII wieku, wymierzony był w tradycyjną obyczajowość, katolicko-feudalnemu sposobowi życia oraz scholastyce. Błędnie kojarzono go z rozpusta i upadłością moralną, ale to tylko dlatego, ze markiz de Sade kreował w swych utworach bohaterów amoralnych, a będących libertynami.

Sensualizm

Ponieważ wrażenia zmysłowe są odbiciem rzeczywistości, dlatego tylko one pomogą człowiekowi poznać sens istnienia. Słowami można wszystko nazwać i określić. Sensualizm wywodzi się od postaci E.B. de Condillaca, który w eksperymencie zwanym posągiem Condillaca, chciał udowodnić, że człowiek nie potrzebuje wrodzonej wiedzy, ponieważ może życie duchowe zbudować za pomocą wrażeń.

Dydaktyzm

Dydaktyzm w sztuce oznaczał wysuniecie na plan pierwszy celu wychowawczego, co wiązało się z odsunięciem z kolei funkcji artystycznej dzieła lub wykorzystywanie ich wyłącznie dla wzmocnienia pouczenia moralnego. Sztuka dydaktyczna miała propagować zasady molarne, prawdy, pouczać i udzielać wskazówek, prezentować ideały postaw patriotycznych, osobowych wzorców, idealnych urzędników, itp. Takie spojrzenie na sztukę utrzymało się aż do XIX w., choć przejawy dydaktyzmu widać było jeszcze pod koniec XIX wieku u Lwa Tołstoja. J. Ruskin uważał, ze malarz ma takie same zadania jak kaznodzieja. Przeciwko takiemu poglądowi na sztukę wystąpił nowy kierunek, narodzony w XIX wieku, czyli estetyzm. Głosił on hasło "sztuka dla sztuki" i skupiał się wyłącznie na wartościach czysto artystycznych, nie biorąc pod uwagę jakichkolwiek funkcji utylitarnych.

Sztuka dydaktyczna, jako samodzielny nurt pojawiła się w XIX w., kiedy uznano wartość estetyczną sztuki oraz jej suwerenność. Ponieważ wcześniej nie znano tych pojęć, przypisywano dziełom sztuki utylitarne cele, traktując ją jak narzędzie dla polepszenia moralności społeczeństwa. Termin sztuka dydaktyczna jest ciężki do odróżnienia od innych form, np. od sztuki propagandowej czy patriotycznej, agitacji politycznej, homiletyki czy tzw. literatury tendencyjnej. Poza tym dydaktyzm ujawnia się także w różnych gatunkach literackich, (np. w bajce, moralitecie, poemacie dydaktycznym, powiastce filozoficznej, powieści z tezą, przypowieści), czy nawet w malarstwie historycznym (np. u A. Grottgera czy J. Matejki), rzeźbie, rysunku satyrycznym i grafice użytkowej (plakat) i łączy ich ta sama funkcja wychowawcza, ale w każdym z nich o innym stopniu nasilenia.

Umowa społeczna jest teorią prawno - polityczną, która dotyczy praw natury, która mówi o tym, że społeczeństwo i państwo narodziło się w wyniku połączenia jednostek, które wcześniej żyły w tak zwanej "naturalnej" wolności a zjednoczyły się w wyniku porozumienia się (umowy).

Umowa społeczna decyduje o autorytecie władzy państwowej, która w ten sposób nie jest zależna od zmieniających się rządów. Niektóre źródła traktują umowę społeczną jak fakt historyczny (np. H. Grotius) albo konstrukcję myślową, według której powstają konkretne ustroje polityczne.

Wszystkie zasady umowy społecznej połączone są tezą, że władza polityczna jest skutkiem woli jednostek, i nie jest w żaden sposób związana z autorytetem prawa Boskiego.

Umowy społeczne stosowano już w czasach starożytnych, m.in. Platon, Cyceron, św. Augustyn.

Zbliżone podejście można było w średniowieczu odnaleźć u Manegolda z Lautenbach, Marsyliusza z Padwy, Mikołaja z Kuzy. XVI wiek rozpoczął natomiast okres rozkwitu teorii umowy społecznej, co wynikało z licznych ruchów społecznych, politycznych i religijnych.

H. Grotius, B. Spinoza, Th. Hobbes, S. Pufendorf, J. Locke, J.J. Rousseau i inni encyklopedyści francuscy, tacy jak J.G. Fichte, I. Kant, A.N. Radiszczew, W Polsce H. Kołłątaj byli twórcami nowej formy umowy społecznej w czasach nowożytnych.

Rousseau twierdził, że demokratyczna umowa społeczna to inaczej łączenie się jednostek, które tworzą "wole powszechną" (volonté générale), absolutną i nieomylną. To właśnie jego ideologia uzasadniała walkę z feudalizmem, który hamuje suwerenność narodu ( walki w czasie rewolucji francuskiej (1789-1799) i amerykańskiej (1775-1783). Obecnie teoria ta nie cieszy się większa popularnością i odsunięta jest w zapomnienie.

Oświecenie jest pierwszą epoką w nowożytności, która jest w pełni świadomą swego istnienia. Określano ją jako: "wieku rozumu" (w Anglii), "wieku filozofów" (we Francji) lub wiek "oświecony". Szczególną wagę przywiązywano do potęgi rozumu, które jest światłem rozjaśniającym drogę poznania prawdy. Zarówno pod kątem społecznym jak i politycznym krytykowano istniejąca rzeczywistość i wyrażano ogromna wolę wyzwolenia człowieka z feudalizmu, krępującego jego myśli, hamującego rozwój nauki i oświaty. Filozofowie oświeceniowi zmierzali do stworzenia warunków dla harmonijnego rozwoju człowieka. chcieli, aby miał on stałe i niezmienne cechy, a literatura miałaby cały czas opisywać konflikty wewnętrzne, spory między rozumem a uczuciami i sercem, między natura a cywilizacją i kulturą. Przedstawiciele myślicieli epoki to m.in.: Wolter, Ch. L. de Montesquieu, J.J. Rousseau, J. d'Alembert, C.A. Helvetius, D. Diderot, B. de Condillac.

Ogromne znaczenie mieli w tej epoce tak zwani encyklopedyści, którzy stworzyli pierwsza na świecie Wielką Encyklopedię Francuską (1751-1780). Pomocne w szerzeniu idei oświeceniowych były również czasopisma, a w szczególności angielski "Spektator" oraz polski "Monitor".

Z czasem zasady klasycystyczne były zastępowane wchodzącym stopniowo preromantyzmem.

Ulubione gatunki literackie epoki: oda, bajka, satyra, sielanka, epigramat, poemat heroikomiczny, tragedia, esej, felieton literacki, powieść (np. epistolarna, psychologiczna), romans.

Najwięksi pisarze epoki: w Anglii - A. Pope, L. Sterne, J. Dryden, J. Swift, S. Johnson, w Niemczech - J.G. von Herder, J.J. Winckelmann, G.E. Lessing, Ch. Wolff, J.Ch. Gottsched, w Rosji - M.W. Łomonosow, A.N. Radiszczew, we Francji: L.S. Mercier, J.F. Marmontel, J.B. Dubos, P.A.C. de Beaumarchais.

W Polsce inaczej niż we Francji, nie dominowało mieszczaństwo, lecz szlachta. Powoli upadały miasta a gospodarka znajdowała się w bardzo złym stanie. Rozpadały się organizacje państwowe. Renoma i znaczenie Rzeczpospolitej na świecie znacznie spadło. Polska zależna stała się od państw, które dokonały rozbioru. Wtedy to dopiero król Stanisław August Poniatowski rozpoczął walkę z sarmatyzmem. Według niego to ona stała za upadkiem kraju i dlatego władca starał się całymi siłami walczyć z konserwatyzmem.

Wiek oświecenia to czas, kiedy w Polsce sarmackie rządy doprowadziły do upadku gospodarki, do ruiny politycznej i stała się w związku z tym łatwiejsza do zdobycia dla krajów ościennych, które podzieliły jej terytorium między siebie. Ale jest to znakomity czas dla rozwoju kultury, sztuki i oświaty.

Najpopularniejsza i najbardziej lubiane były następujące rodzaje i gatunki literackie: publicystyka, dramat (np.: S. Konarski, F. Bohomolec, F. Zabłocki, J.U. Niemcewicz), oda (A. Naruszewicz, S. Trembecki), poemat heroikomiczny Heroikomiczny lit. przedstawiający błahe zdarzenia podniosłym stylem.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
(J. Krasicki, K. Węgierski, J. Jasiński), satyra (A. Naruszewicz, J. Krasicki), powieść (J. Krasicki, F.S. Jezierski). Literatura była bardzo pomocna w okresie obrad Sejmu Czteroletniego.

Literatura była pod silnym wpływem klasycyzmu i miała na celu wyczyszczenie języka narodowego z makaronizmów oraz odnowienie go i ulepszenie. Teoretycy literatury, tacy jak: F.N. Golański, F. Karpiński, F.K. Dmochowski żądali ścisłego trzymania się reguł klasycyzmu, a także eksponowania emocji.

Jakobini byli stronnictwem politycznym powstałym we Francji w 1789, a jego prawdziwa nazwa brzmiała następująco: Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji. Spotykali się oni w Paryżu w klasztorze Św. Jakuba (stąd pochodzi nazwa) i po 1791 wchodzili w skład mniejszości sejmowej w Zgromadzeniu Prawodawczym. Kiedy Ludwik XVI wypowiedział wojnę Austrii (1792) spowodowało to wzrost zagrożenia dla stolicy, zdradę króla i stąd zaczęły się rodzić nastroje rewolucyjne.

Ta kiepską sytuacje w państwie wykorzystali jakobini, aby zrealizować swój program polityczny:

- obalenie monarchii,

- wprowadzenie republiki i powszechnego prawa wyborczego.

W Paryżu powstał nowy samorząd miejski pod nazwą Komuna Paryska, którą w większości tworzyli jakobini. Rozgniewany naród zaatakował zamek królewski w Tuileries i wybrał nową władzę, co spowodowało zabicie króla przez nowo wybrany Konwent Narodowy.

Jakobini chcieli objąć władze we Francji i samodzielnie rządzić krajem. Jednak utrzymali się u władzy tylko trzynaście miesięcy po ty, jak Konwent przyznał nieograniczona władzę Komitetowi Ocalenia Publicznego, którym dowodził jakobin M. Robespierre. Nowa milionowa armia pokonała wojska austriackie i zdobyła Belgię. W całej Francji panował terror i wykonywano wyroki śmierci bez większego uzasadnienia prawnego. Trybunał Rewolucyjny wydawał bezapelacyjne wyroki. Robiono listy osób podejrzanych, zwalczano Kościół i sprawdzano obywateli a także zagarniano wszystkie ich dobra prywatne.

Nauka stała się w pełni świecka i wprowadzono ceny maksymalne, aby nie doprowadzić do chwiejności cen. Każdy obywatel płci męskiej miał obowiązek odbyć służbę wojskową. Nie pozwalano na manifestacje i wszystkie bunty szybko tłumiono. Jednak ludność wkrótce zbuntowała się i doszło do wybuchu spisku thermidoriańskiego, który doprowadził do aresztowani i zabicia Robespierre'a (1794). W ten sposób upadły rządy jakobińskie i wszelkie próby ponownego jej przejęcia nie powiodły się.