Dodaj do listy

Motyw apokalipsy Apokaliptyczne wizje w wybranych utworach literackich. Apokalipsa w wybranych utworach literackich

Jednym z popularniejszych motywów literackich jest zagadnienie związane z apokalipsą, zagładą świata i ludzkości. Temat ten jest zadomowiony w kulturze już od dawna ( opowieść o potopie, występująca w piśmiennictwie wielu narodów). Duch zagłady pojawiał się wielokrotnie w literaturze polskiej. W średniowieczu znany był wszystkim chrześcijanom hymn ,,Dies irae" ( łac. Dzień gniewu), który obrazował ponurą wizję zagłady świata. Chrystus powtarzał: "Uważajcie, czuwajcie, bo nie wiecie, kiedy czas ten nadejdzie.".

  • Apokalipsa świętego Jana jest ostatnią księgą Nowego Testamentu. Jest wizją ostatecznej walki dobra ze złem, obrazem sądu ostatecznego nad ludzkością. W Apokalipsie występuje sporo niejasnych i tajemniczych symboli: Baranek Baranek E. Nesbit Pięcioro dzieci i coś, bohater główny i tytułowy; najmłodszy z rodzeństwa, ma dwa latka, jest ulubieńcem wszystkich bohaterów. Jego imiona: Hilary Maur Devereux.
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
    (ofiara Chrystusa), bestia i siedmiogłowy smok (szatan), cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich zwierzęta ( ewangeliści), kobieta Kobieta Z. Nałkowska Medaliony - Kobieta cmentarna, bohaterka autentyczna; prosta, niewykształcona kobieta, opiekująca się grobami. Niedaleko cmentarza znajduje się getto żydowskie, otoczone murem. Wedle... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum w słonecznej szacie ( zwycięska Matka Matka B. Schulz Sklepy cynamonowe, bohaterka epizodyczna; jest w opowieści prawie nieobecna. Narrator nie zwraca na nią uwagi, nie dba o nią. Notuje jedynie, że wciąż się czesała lub leżała w salonie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Boska ). W Księdze spotykamy wiele obrazów zagłady pod postacią między innymi ognia i szarańczy. Istotna jest również symbolika liczb: siódemka jako cyfra boska (siedem trąb, pieczęci, aniołów), a liczba 666 oznacza bestię (szatana). Apokalipsa zapowiada ludzkości totalną zagładę świata i jego późniejsze odrodzenie.

- EPOKA Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny ROMANTYZMU (Apokalipsa interpretowana wymiarze całościowym jako kataklizm, a jego następstwem będzie zupełnie inny świat)

  • Juliusz Słowacki - ,,Uspokojenie". Wizja apokalipsy w kontekście historycznym narodu. Pojawia się motyw rewolucji jako nagłej i wielkiej siły, która zabije wiele istot, poczyni ogromne spustoszenie. Po zniszczeniu jednak odrodzi się nowy i lepszy świat. Postęp bowiem dokonuje się zawsze poprzez zniszczenie starej formy.
  • Adam Mickiewicz - ,,Dziady" cześć III : ,,Wielka Improwizacja", ,,Widzenie księdza Piotra". Wymowa apokaliptyczno-profetyczna utworu.
  • Zygmunt Krasiński - ,,Nie-Boska komedia". Starcie dwóch obozów: arystokracji z ludem. Nie jest to konflikt dobra i zła, ponieważ oba ugrupowania pozostają pod wpływem zła, szatana. Co ważne, Bóg nie traci kontroli nad tym, co robią, zjawi się, gdy będą oni odgrywać ,,nieboską komedię" (szatańską) i wówczas ich osądzi. Kataklizm pełni więc tutaj funkcję przejściowego etapu do nowego życia. On to bowiem zniszczy stary świat. "I zdało się młodzieńcowi, że widzi naród cały zamordowany, pływający w morzu niebieskiej jasności (...) z bólu zmartwychwstaje duch (...) z chaosu rozwinie się świat nowy z myśli Galilejczyka". Na ruinach okopów Świętej Trójcy Pankracy krzyczy: "Galilejczyku, zwyciężyłeś!". Stary, zepsuty świat przepadnie, a powstanie nowy poprzez tryumf chrześcijaństwa, analogicznie do wizji z ostatniej księgi Nowego Testamentu.

- MŁODA POLSKA (interpretacja Apokalipsy jedynie w wymiarze katastroficznym):

  • Jan Kasprowicz - hymn ,,Dies irae" (dzień gniewu). Temat wizji apokaliptycznej Sądu Ostatecznego fascynował modernistów, czego dowodem były katastroficzne wyobrażenia losów istot ludzkich. Kasprowicz w swoim hymnie zaprezentował wizję końca świata i sądu ostatecznego w sposób ekspresjonistyczny. Zgodnie z zapowiedzią biblijnych proroków, na głos trąb wzywających na sąd ostateczny, rozstąpi się ziemia, a z jej szczelin wypełzną siły zła: żmije, pijawki, jaszczurki. Na świecie szaleje niszczący wszystko ogień, słychać szum wichru niosącego zagładę. Trąby wzywają na sąd zarówno żywych, jak i umarłych. Temu katastroficznemu widowisku przygląda się zimny, bezlitosny Bóg. Poeta wyraża swój sprzeciw wobec Boga.
  • Jan Kasprowicz - ,,Święty Boże, święty mocny". Obraz ostatniej chwil istnienia ludzkości. Dominują barwy ekspresji: czerwień pożarów, czerń chmur. Świat zapada się w nicość. Z ogromnym hukiem pęka niebo, znikają góry, lasy. Na tle tych hiperbolicznych obrazów rozgrywa się bitwa pomiędzy archaniołem Michałem (dobro) i szatanem (złem).

- XX LECIE MIĘDZYWOJENNE (obraz nadciągającej zagłady)

  • Czesław Miłosz - ,,Roki". Tytułowe ,,roki" to coroczne posiedzenia sądu. Wszystko już minęło, zapomniano winy. Poeta podkreśla, iż po zagładzie człowiek nie powinien pozostać bierny, gdyż zawsze jest coś warte odratowania. Podczas katastrofy wszystko diametralnie się zmienia ,, I nienawidzić pora co kochałeś, i kochać to, co znienawidziłeś, i twarze deptać tych, którzy milczącą piękność wybrali." Wiersz ten obfituje w podstawowe dla apokaliptycznego pejzażu obrazy: "Wszystko minione, wszystko zapomniane, tylko na ziemi dym, umarłe chmury, i nad rzekami z popiołu tlejące skrzydła i cofa się zatrute słońca a potępienia brzask wychodzi z mórz.".
  • Józef Czechowicz - ,,Żal" W nastroju przeczucia nieuchronnego kresu. Wszyscy jesteśmy skazani na zagładę. Powtarza się obrazowanie przypominające biblijną apokalipsę: huk, blask, płomienie, świergot jaskółek, płacz, krzyk, a właściwie ryk głodnych ludzi, który doprowadzi świat do zagłady. Katastrofę, która nadejdzie wyraża metafora: roztrzaskane szyby synagog. Katastrofa, która nadciąga będzie egzaminem z człowieczeństwa. Zostanie wywołana przez ludzi.
  • Antoni Słonimski -,,Niemcom". Wiersz ten, będący obrazem zwycięstwa siły, zbrodni nad nauką i mądrością poeta dedykował Niemcom. W roku 1935, kiedy to powstał utwór, w Niemczech z rozmachem działali już hitlerowcy, którzy niszczyli swoich wrogów nie tylko fizycznie, ale i duchowo. Płonęły książki uznane przez nazistów za nieprawomyślne, a ich autorzy ginęli w obozach koncentracyjnych, albo zmuszeni byli emigrować. Ginął dorobek kulturalny twórców żydowskiego pochodzenia. Słonimski starał się w swym wierszu pokazać pewne analogie między zachowaniem rzymskiego żołnierza, a postępowaniem faszystów, wskazujących przecież na swe rzymskie korzenie. Wymowa wiersz jest pesymistyczna i pełna grozy. Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum prorokuje, iż Niemcy Niemcy Republika Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny mogą w przyszłości zagrozić innym narodom i zniszczyć dorobek intelektualny wielu pokoleń.
  • Władysław Broniewski - "Krzyk ostateczny" - To zapowiedź nadciągającej wojny (dominuje czas przyszły: będzie głód, pożoga i mór, spłoną miasta i laboratoria). Obrazowanie nawiązuje do motywów biblijnych (ogień, woda, noc, śmierć jako niewiasta przybrana w szkarłat) oraz drzeworytu Dürera "Czterej jeźdźcy Apokalipsy" (pędzą czterej na zachód i wschód! Biada).
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz - ,,Szewcy". Świat podąża do katastrofy, o czym świadczy język, zachowanie ludzi i technokracja.

- LITERATURA WSPÓŁCZESNA ( wizja apokalipsy spełnionej):

  • Czesław Miłosz - ,,Piosenka o końcu świata" - Jest całkowitym zaprzeczeniem tradycyjnego wyobrażenia apokalipsy. Nie ma tu błyskawic, ani gromów, ani tajemniczych znaków i trąb archanielskich. Nastrój utworu jest pogodny i wszystko pozostaje zgodne z naszymi wyobrażeniami: pszczoły zbierają miód, rybak naprawia sieci, sprzedawcy nawołują kupujących. Mądrość życiową w wierszu uosabia staruszek, który wie, iż innego końca świata nie będzie, bo tak naprawdę świat się kończy każdego dnia, gdyż po trochu umieramy. Koniec świata następuje w momencie śmierci każdego człowieka. Wiersz uczy jak żyć godnie ze świadomością śmierci.
  • Krzysztof Krzysztof H. Balzak Ojciec Goriot, bohater epizodyczny; posługacz w pensjonacie pani Vauquer
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    Kamil Baczyński - *** (,,Których nam nikt nie wynagrodzisz...") -Władza nad wojującym światem jest w rękach Antychrysta, będącego symbolem Apokalipsy.
  • Krzysztof Kamil Baczyński - "Pokolenie" - z 1941 r. (,,Do palców przymarzły struny") oraz "Pokolenie" z 1943 r. (,,Wiatr drzewa spienia"). Apokaliptyczna wizja zagłady ludzi - pokolenia, o którym pisał: ,,tak się dorasta do trumny, jakeśmy w czasie dorośli". Środki obrazowania: rzeki ognia, krew tak nabiera w żyłach milczenia, ciągną korzenie krew, skręcone ciała, żywcem wtłoczone pod ciemny strop.
  • Zbigniew Herbert w wierszu - "U wrót doliny" . Jest to gorzkie i ironiczne sprawozdanie z miejsca, w którym ma odbyć się wydarzenie zamykające dzieje świata, sąd ostateczny. Jego przebieg nie przypomina w niczym dawnych wyobrażeń i ma niewiele wspólnego z dobrze pojętą sprawiedliwością. Dochodzące zewsząd krzyki i płacze, rozdzielanie bliskich sobie ludzi przez aniołów, którzy pełnią funkcję nadzorców, przywodzi na myśl raczej obraz obozu koncentracyjnego.

Obraz spełnionej apokalipsy pojawia się w wielu utworach:

Zofia Nałkowska -,,Medaliony"

Tadeusz Borowski - ,,Opowiadania",

Gustaw Herling-Grudziński - ,,Inny świat"

Hanna Krall - ,,Zdążyć przed Panem Bogiem"

Kazimierz Moczarski - ,,Rozmowy z katem"

Miron Miron M. Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego, bohater główny i narrator; można go utożsamiać z autorem
Wygląd: brak informacji w utworze
Życiorys: Ma 20 lat, mieszka razem z matką...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Białoszewski - ,,Pamiętnik z powstania warszawskiego"

  • Tadeusz Konwicki -, ,,Mała apokalipsa". Zapowiedź katastrofy świata, w którym dominuje totalitarny system. Konwicki w tym utworze pisze o małej, polskiej apokalipsie. To, co dzieje się w naszym kraju przedstawia w pesymistycznej scenerii. Opisuje wszechpanujący chaos, amoralnych, skorumpowanych i złych ludzi, brakuje cnotliwych istot, gdyż dla nich w takim świecie nie ma miejsca. Nastąpił upadek jakichkolwiek wartości, a w konsekwencji taki stan rzeczy zostaje zaakceptowany przez ludzkość, staje się normalnością. ,,Małą apokalipsę" można również interpretować w wymiarze jednostkowym, jako wewnętrzną, przeprowadzoną w prywatnym rozrachunku zagładę. Główna postać poprzez akt samospalenia pragnie zamanifestować swoje poglądy. To jest jej ,,własny koniec świata". Warto przytoczyć wymowne fragmenty ,,Małej apokalipsy":

* ,,Oto nadchodzi koniec świata (...). Koniec mojego osobistego świata. Ale zanim mój wszechświat rozpadnie się w gruzy, rozsypie się na atomy, (...) czeka mnie jeszcze ostatni kilometr mojej Golgoty..."

* ,,Mam wrażenie jakby ten kraj naprawdę umierał (...). Nasza nędza współczesna jest przezroczysta jak szkło i niewidzialna jak powietrze (...). Nasza nędza to łaska totalnego państwa, łaska, z której żyjemy".