Dodaj do listy

Bunt w literaturze.

Bunt jest najczęściej określany jako sprzeciw, protest lub wystąpienie przeciwko określonym osobom bądź prawom. Powstaje wskutek wielkiej niemożności zniesienia "kogoś" lub "czegoś" i wyraża konkretne poglądy osoby czy grupy, która zdecydowała się zbuntować. Może pojawić się w różnych sytuacjach, najczęściej ma charakter religijny, społeczny, państwowy lub polityczny. W opiniach badaczy, których interesują stosunki międzyludzkie, bunt wpisuje się w naturę człowieka i nic nie wskazuje na to, aby kiedykolwiek doszło do jego zaniku w kulturze.

W literaturze możemy odnaleźć liczne przykłady szeroko rozumianego pojęcia buntu. Chciałabym zwrócić uwagę na kilka z nich.

Albert Camus (Dżuma) stwierdził któregoś dnia, że: Aby istnieć człowiek musi się buntować (...). Uważam, że jego słowa są niezwykle trafne. Zawartą w nich prawdę o charakterze człowieka, zdają się potwierdzać już postawy bohaterów utworów antycznych. Biblijni Adam i Ewa nie poddali się nakazom Stwórcy i mimo przestrogi z jego strony zdecydowali się zjeść owoc z drzewa poznania. Za swój występek zostali srogo ukarani: pozbawieni nieśmiertelności i wypędzeni z raju. Odtąd byli narażeni na liczne niebezpieczeństwa, wyczuleni na chłód i podatni na rozmaite choroby.

W mitologii greckiej spotykamy się z buntem Prometeusza wobec władców Olimpu. Młody tytan Tytan [gr. Titan] człowiek silny fizycznie i moralnie, mit. każdy z olbrzymów, dzieci Uranosa i Gai, którzy stoczyli z Zeusem walkę o panowanie nad światem i zostali strąceni do Tartaru, chem. pierwiastek... Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych bardzo kochał ludzi i nie mógł dłużej znieść ich krzywdy. Postanowił ukraść mądrość Atenie, a także ogień Hefajstosowi i zanieść je na Ziemię. Swój plan szybko wcielił w życie i wytłumaczył człowiekowi jak ma korzystać z otrzymanych darów. Kiedy Zeus dowiedział się o działaniach Prometeusza wpadł w wielki gniew. Rozkazał przykuć młodzieńca do zbocza największej z gór Kaukazu. Na miejsce kary codziennie przylatywał olbrzymi sęp i po kawałku wydziobywał skazańcowi wątrobę. Męka dobroczyńcy ludzkości trwała bardzo długo, aż do momentu, kiedy uratował go Herakles.

Motyw buntu jest charakterystyczny w trzeciej części Dziadów, autorstwa Adama Mickiewicza. Tło historyczne utworu stanowią faktyczne zdarzenia, które miały miejsce w 1823 roku w Wilnie. Pisarz Pisarz literat.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
ukazał w poszczególnych scenach masowe aresztowania i internowanie studentów, uczestniczących w działalności organizacji filomackiej i filareckiej. Dzieło znakomicie oddaje nastrój grozy tamtych czasów, całość ma charakter martyrologiczny, zwraca uwagę na gotowość jednostek do poświęcenia i cierpienia dla narodu. Siły nadprzyrodzone decydują się wpłynąć na umysł głównego bohatera - Gustawa i rozbudzić w nim patriotyczne uczucia. Jak dotąd, młodzieniec był wyjątkowo nieczuły na losy własnej ojczyzny i społeczną krzywdę. Po ingerencji ze strony anioła, ulega wielkiej przemianie. Nie jest już apatyczny lecz pełen wiary we własne siły, postanawia jawnie głosić idee swobody, wolności i braterstwa. Odtąd będzie nosił imię Konrad Konrad A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater główny; romantyczny wieszcz, wybitna jednostka gotowa do najwyższych poświęceń dla dobra narodu
Wygląd: brak informacji w utworze
Życiorys: w Prologu...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
(symbolizuje osobowość silną i waleczną), jego największym pragnieniem staje się walka o poprawę sytuacji gnębionego przez zaborców narodu. Chciałby wzniecić bunt przeciwko władzom carskiej Rosji, jest przekonany o posiadaniu nadludzkiej mocy i gotowy zbuntować się wobec "wszystkiego" i "wszystkich" aby tylko osiągnąć zamierzone cele. Odzwierciedleniem idei Konrada jest Wielka Improwizacja. Fragment ukazuje czytelnikom bohatera, który postanawia "porozmawiać sobie" z Bogiem na temat warunków panujących w państwie polskim. Konrad czuje, że jest wieszczem narodu, którego funkcją jest przewodzenie ludowi i doprowadzenie go do zwycięstwa. Wypowiada słowa, które zdają się przewyższać rozumowanie przeciętnego człowieka i wykraczać poza granice jego poznania. Uważa, że jest w stanie ingerować w strukturę świata i zmieniać ją w zależności od włsanych potrzeb. Przedstawia siebie jako "mistrza", "twórcę" wszechświata niemalże równego Stwórcy: Ja mistrz Mistrz M. Bułhakow Mistrz i Małgorzata, bohater główny i tytułowy; ukochany Małgorzaty
Wygląd: Około trzydziestoośmioletni mężczyzna, ciemnowłosy, zadbany, uwagę zwracają jego przerażone oczy
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
wyciągam dłonie!
Wyciągam aż w niebiosa (...) To nagłym, to wolnym ruchem,Kręcę gwiazdy moim duchem.W pewnym momencie, wskutek niezwykle silnego przekonania o własnej wyjątkowości, młodzieniec staje się pyszny i postanawia wzniecić bunt przeciwko Najwyższemu. Gardzi nim, żywi niechęć również do cieszących się wielkim szacunkiem w świecie mędrców i proroków. Prezentuje się niczym demiurg (byt), istota najsilniejsza z najpotężniejszych. Żąda od Boga, aby zrzekł się dla niego władzy nad ludzkością: Ja czuję nieśmiertelność, nieśmiertelność tworzę,Cóż Ty większego mogłeś zrobić - Boże?Depce was, wszyscy poeci, Wszyscy mędrcy i proroki,Których wielbił świat szeroki. Daj mi rząd dusz!Chcę czuciem rządzić, które jest we mnie;Rządzić jak Ty wszystkim, zawsze i tajemnie (...)Ja chcę mieć władzę, jaką Ty posiadasz. Zaczyna nawet grozić światu : Co ja zechcę niech (...) Spełnią, tym się uszczęśliwią,A jeżeli się sprzeciwią, Niechaj cierpią i przepadną. Bóg zdaje się być głuchy na jego słowa. Nie odpowiada mu, ani nie daje żadnego innego znaku, że dotarł do niego głos bohatera. Kompletny brak reakcji ze strony Stwórcy powoduje, że Konrad zaczyna się miotać i rzucać bluźniercze okrzyki. Zwieńczeniem sceny jest zapowiedź otwartego buntu i heroicznej walki o dobro ojczyzny:Odezwij się - bo strzelę przeciw Twej naturze;Jeśli jej w gruzy nie zburzę, To wstrząsnę całym Państw Twoich obszarem (...). W kilku ostatnich wersach na plan pierwszy wysuwa się refleksja postaci, że tylko cierpienie w imię ludzkości i doświadczanie jej bólu umożliwia zrozumienie sensu istnienia: Teraz duszą jam w moję ojczyznę wcielony,Ciałem połknąłem jej duszę,Ja i ojczyzna to jedno.Nazywam się Milijon - bo za milijonyKocham i cierpię katusze.Mickiewiczowski Konrad jest według mnie jednym z najlepszych przykładów "buntu postaci literackiej". Bunt niewątpliwie znalazł swój wydźwięk w twórczości Bolesława Leśmiana. Pisarz ten tworzył w okresie dwudziestolecia międzywojennego, jednakże w jego poezji możemy odnaleźć liczne elementy charakterystyczne dla literatury baroku, romantyzmu i modernizmu polskiego. Wpływy romantyczne to głównie mistyczne, spirytualne i paranormalne treści, pozostające w istotnym związku z naturą i działalnością Boga. To również ukazywanie buntowania się postaci literackiej przeciwko okrutnemu światu. Leśmian tworzył utwory niezwykle metaforyczne, w wielkim stopniu oddziałujące na intuicję czytelnika. Podejmował trudną problematykę relacji między człowiekiem i otaczającą go rzeczywistością oraz częstego konfliktu z Bogiem. Wykorzystywał elementy z folkloru oraz sztuki ludycznej. W poezji Leśmiana rzucają się w oczy dwie ścieżki: antropologiczna i egzystencjalna. Pierwsza wiąże się z polskimi baśniami, podaniami i legendami, druga koncentruje się na ukazaniu w możliwie najwyraźniejszy sposób kontrastu pomiędzy ziemskim życiem a metafizyką i fantastyka świata przyrody. Bóg w twórczości pisarza jawi się jako istota wroga dla człowieka, wspólne relacje są pełne tragizmu. W niektórych wierszach wyraźnie zarysowuje się sprzeciw wobec boskich wyroków, przedstawiają się one jako niebywała apoteoza wolności i autentyzmu. Moim zdaniem warty podkreślenia jest fakt, że Bolesław Leśmian buntował się także w życiu codziennym. Był twórcą niedocenianym w ówczesnym społeczeństwie, z czasem zdecydował się na prowadzenie samotnej egzystencji. Zerwał kontakty z przyjaciółmi, a podczas niespodziewanych spotkań zachowywał się wobec nich bardzo agresywnie. Sprzeciwiał się obowiązującym konwenansom i obyczajowości. Opublikował dramatyczny zbiór wierszy pt. Oddaleńcy, w którym wyraził swój bunt przeciwko jałowości mieszczańskiego życia oraz manifest Manifest uroczysta odezwa lub deklaracja publiczna władcy lub organizacji politycznej czy społecznej do narodu, zawierająca ich program działania lub wyrażająca ich stanowisko w ważnych sprawach.
Czytaj dalej Słownik historyczny
indywidualizmu jednostki. W utworze pod tytułem Dusiołek, poeta występuje przeciwko szerzeniu się zła na świecie. Ma wielki żal do Boga, że z niewiadomych przyczyn zdecydował się powołać do istnienia beznadziejnie anonimowe siły ciemności, które nieustannie dręczą człowieka. Zarzuca Stwórcy brak rozsądku podczas "aktu tworzenia" i wrogość wobec istoty ludzkiej. Postacią pierwszoplanową Dusiołka jest wiejski gawędziarz - Bajdała. Jest to człowiek nie posiadający własnego miejsca w świecie i stabilizacji życiowej. Włóczy się po okolicy z całym swoim dobytkiem, jego najbliższymi przyjaciółmi i jednocześnie współtowarzyszami niedoli są: wół oraz stara, wychudzona szkapa. Dni upływają mu na ciągłej wędrówce i opowiadaniu rozlicznych historii przygodnie napotkanym osobom. Któregoś razu, bardzo zmęczony upałem, decyduje się zdrzemnąć pod samotnym drzewem. Kiedy śpi, nieoczekiwanie pojawia się złośliwy chochlik Chochlik J. Słowacki Balladyna, bohater epizodyczny, fantastyczny; elf, sługa Goplany.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
- Dusiołek: Jak półbabek z łoża (...)Pysk miał z żabia ślimaczy a zad tyli, co kwoka (...).Niezwykle psotny duch, wskakuje na klatkę piersiową Bajdały i zaczyna silnie ją ugniatać w celu podduszenia mężczyzny: Siadł Bajdale na piersi (...) Póty dusił i dusił, aż coś warkło w chłopie.Bohater Leśmiana budzi się przerażony i zaczyna wykrzykiwać gniewnie do Boga: Nie dość ci, żeś potworzył mnie, szkapę i wołka, Jeszcześ musiał takiego zmajstrować Dusiołka?!?Pisarz koncentrował się w swoich utworach na przedstawieniu trudnej sytuacji człowieka w świecie i niemożności zrozumienia przez niego tajemnicy istnienia. Bohaterowie wierszy Bolesława Leśmiana są potwornie samotni, nie mają również dość siły, aby poradzić sobie z ciągle piętrzącymi się na życiowej drodze problemami. Ani przez chwile nie mogą czuć się bezpiecznie, ich spokój jest nieustannie zakłócany przez niezwykłe i zupełnie niespodziewane wypadki. W ten sposób ludzka egzystencja jawi się jako "przypadkowa i względna". Na koniec chciałabym odwołać się do wiersza Trupięgi. Tytuł jest określeniem butów, które niegdyś wyrabiano z łyka. Najczęściej nosili je najbiedniejsi z wiejskich gospodarzy. Podmiot mówiący występuje w roli obserwatora ludzkiej krzywdy i postanawia dłużej nie godzić się z takim stanem rzeczy. Przekonany, że winny całej sytuacji jest Bóg, obiecuje sobie, że gdy stanie przed jego obliczem jawnie wyrazi swój sprzeciw: W trupięgach pobiegnę do Boga!

I będę się chełpliwie przechadzał w zaświecie,

Właśnie tam i z powrotem po obłoków grzbiecie,

I raz jeszcze - i nieraz - do trzeciego razu,

Nie szczędząc oczom Boga moich stóp pokazu!

A jeśli Bóg, cudaczną urażony pychą,

Wzgardzi mną, jak nicością, obutą zbyt licho,

Ja - gniewny, nim się duch mój z prochem utożsami,

Będę tupał na Niego tymi trupięgami!

Mam nadzieję, że omówione w mojej rozprawie postawy niektórych bohaterów literackich okażą się interesujące.