Dodaj do listy

Motyw przyjaźni w wybranych utworach literatury polskiej

Każdy człowiek chce mieć przyjaciół, choćby jednego przyjaciela, tego najlepszego. Większości z nas udaje się doświadczyć tej wspaniałej więzi i uczucia, jakie łączy jednego człowieka z drugim, uczucia czystego i bezinteresownego. Każdy człowiek ma własną definicję przyjaźni, każdy inaczej ją pojmuje. Definicja przyjaźni obecna jest także w Słowniku języka polskiego, zaś mówi ona, że przyjaźń to "bliskie, serdeczne stosunki z kimś oparte na wzajemnej życzliwości , szczerości, zaufaniu, możliwości liczenia na kogoś w każdej sytuacji."

Proponuję w tym miejscu na chwilę się zatrzymać i zastanowić na najczęściej używanymi, wobec pojęcia przyjaźni, określeniami, takimi jak przyjaźń "dozgonna", "bezinteresowna", "szczera", "uczciwa", a także tymi negatywnymi, jak "nieszczera", fałszywa", "chwilowa". Czasami zwyczajny przymiotnik może całkowicie zmienić znaczenie tego słowa, nadać mu nowy wymiar. Przymiotniki te umożliwiają nam doprecyzowanie tego, co czujemy do drugiej osoby. Kiedy w odniesieniu do przyjaźni używamy określenia "szczera", to mamy na myśli z pewnością taką przyjaźń, która jest uczciwa i bezinteresowna, która daje nam satysfakcję. Kiedy zaś używamy określenia "fałszywa", dajemy tym samym do zrozumienia, że jest to przyjaźń "na niby", która ciąży nam i jest dla nas nieprzyjemna, którą chcielibyśmy zakończyć.

Literatura opisuje rozmaite postacie tego uczucia, rozmaite jego oblicza. Niektórzy pisarze piszą o przyjaźni takiej "do grobowej deski", inni opisują problemy, jakie niesie ze sobą przyjaźń fałszywa, inni opisują potęgę przyjaźni, pokazując, jak wiele może ona przezwyciężyć. W mojej pracy skoncentruję się na przeciwstawnych pojęciach przyjaźni szczerej i nieszczerej, przedstawiając, jak obydwa te modele są przedstawiane w różnych, wybranych dziełach literackich poruszających między innymi właśnie te tematy. Z osobistych doświadczeń wiem, jak bardzo ważne jest to, by w naszym życiu był ktoś, do kogo zawsze, z każdym problemem możemy się zwrócić, bez względu na miejsce i bez względu na czas, ktoś, kto zawsze nas wysłucha, pomoże lub będzie nam towarzyszył. W takich chwilach poparcie takiego człowieka jest dla as niezwykle istotne. Częstokroć przyjaciel, mając na uwadze nasze dobro, powie nam prawdę, lub udzieli rady, która bywa niezgodna z naszymi odczuciami, powie nam coś, czego nie chcemy, choć musimy usłyszeć. Prawdziwy przyjaciel jest powiernikiem, do którego mamy najwyższe zaufanie. Na poparcie tych słów przytaczam cytat z Goethego, który rzekł: "Nawet gdybyś dał człowiekowi wszystkie wspaniałości świata, nic mu nie pomoże, jeśli nie ma przyjaciela, któremu mógłby o tym powiedzieć".

Brak przyjaciela bardzo negatywnie odbija się na naszej psychice i samopoczuciu, rani nasze serce Serce narząd mięśniowy, którego praca umożliwia krążenie krwi. S. pełni rolę pompy tłoczącej, poruszającej krew w naczyniach krwionośnych.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
i na dłuższą metę niezwykle utrudnia, o ile nie uniemożliwia życia. Czasami potrzeba posiadania przyjaciela jest tak ogromna, że jego substytutem może stać się każdy przedmiot, z którym człowiek ma emocjonalny związek, na przykład książka. Czasami takie przeniesienie uczuć z ludzi na przedmioty ma miejsce wtedy, kiedy człowiek bardzo się boi zawodu i rozczarowania w relacjach z drugim człowiekiem. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum tacy na ogół bardzo silnie się zamykają w sobie, budują wokół siebie mur nie do przebicia. Przyjaciel "przedmiotowy" nie może natomiast człowieka rozczarować, zawieść. Zacytuję słowa Jaques'a Vellee des Barreaux "Książka to przyjaciel, który nigdy nie zawiedzie". Taki przyjaciel jest "bezpieczniejszy", gdyż z jego strony nie musimy się bać rozczarowania i zawodu. Łatwiej jest obdarzyć uczuciem coś, co jest od początku do końca określone, pozbawione pierwiastka nieobliczalności, która może przynieść rozczarowanie, jak w przypadku przyjaciela normalnego, żywego.

Człowiekiem, który bez wątpienia bardzo wiele słusznych słów na temat przyjaźni napisał, człowiekiem, który pokazał, co oznacza przyjaźń szczera i idealna, jest Michale de Montaigne. Według Montaigne'a perfekcyjna przyjaźń jest całkowicie niepodzielna, co oznacza, że człowiek swojemu przyjacielowi oddaje całego siebie tak bardzo, że nie starcza mu już miejsca na bliższe związki z innymi ludźmi. Przyjaciel to odbicie nas samych, ktoś, kto ma podobne marzenia, ktoś, kto żywi takie same pragnienia, ktoś, kto od razu potrafi rozszyfrować nasz nastrój, z kim rozumiemy się bez słów. Uważam to za bardzo piękną, idealistyczną definicję, choć z pewnością prawie trudną do zrealizowania. Prawda jest jednak taka, ze nie powinniśmy rezygnować z dążenia do ideału.

Do ideału przyjaźni, przedstawionego przez Montaigne'a z pewnością zbliżają się relacje bohaterów "Kamieni na szaniec" Aleksandra Kamińskiego. Książka ta obrazuje piękną przyjaźń łączącą trzech bohaterskich, młodych harcerzy - żołnierzy: Alka (Aleksandra Dawidowskiego), Zośkę (Tadeusza Zawadzkiego) i Rudego (Jana Bytnara). Ci młodzi ludzie są ze sobą bardzo zżyci, ufają sobie całkowicie, są gotowi oddać za siebie życie, zgodnie z zasadą "jeden za wszystkich, wszyscy za jednego". Akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny powieści ma miejsce w okupowanej prze hitlerowców Warszawie, zaś bohaterowie zajmują się działalnością partyzancką i działalnością dywersyjno - propagandową. Ich udziałem są różne dramatyczne przygody, jednakże zawsze, niezależnie od sytuacji, w której się znajdują, pozostają względem siebie lojalni, pomagają sobie, ratują się z opresji, zaś zdrada ani na chwilę nie przychodzi im na myśl. Są ze sobą, wspierają się i pocieszają w tych trudnych i najtrudniejszych chwilach. Nawet śmierć nie jest im straszna, gdyż zawsze są przy sobie, zawsze mają przy sobie zaufane, bliskie im osoby. Najbardziej zapada w pamięć ten fragment książki, kiedy Zośka i Alek planują odbicie Rudego z rąk gestapo. Choć wszyscy mówią im, że akcja jest beznadziejna, że nie ma żadnych szans powodzenia, że nie warto ryzykować życia dla kogoś, kto i tak już zapewne nie żyje, trwają oni w swoim postanowieniu i po brawurowej akcji uwalniają swego przyjaciela. Akcja zakończyła się sukcesem, i choć Rudy wkrótce zmarł wskutek obrażeń, jakie odniósł podczas bestialskich przesłuchań, to jednak odszedł w spokoju ducha, otoczony przez przyjaciół, którzy ryzykowali dla niego życie, dając dowód siły swego uczucia wobec niego.

Przyjaźń w trudnych warunkach życiowych, przy ciągłym zagrożeniu śmiercią, opisywał także Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Herling - Grudziński w swojej książce "Inny świat", opowiadającej historię jego pobytu w łagrze sowieckim. Zawieranie bliskich znajomości w radzieckich obozach pracy było niemal niemożliwe, ze względu na wyjątkowo trudne warunki życia, a także szerzące się donosicielstwo i nieufność wszystkich względem wszystkich. Przymus katorżniczej pracy w uwłaczających godności warunkach, choroby, fizyczne i psychiczne wyniszczenie spowodowane ciągłym zagrożeniem i bez przerwy doskwierającym głodem sprawiały, że ludzie raczej izolowali się od siebie, zatracali uczucia wyższe, a nie nawiązywali przyjaźnie. W świecie, gdzie donosi się na drugiego człowieka, skazując go na śmierć po to, aby otrzyma dodatkową rację chleba, trudno znaleźć przyjaciół. Grudziński pokazuje jednakże, że jest to możliwe, że nawet w tak nieludzkim miejscu potrzeba, by mieć towarzysza i powiernika jest silniejsza niż strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
i upodlenie. Za przykład może służyć historia przyjaźni autora "Innego świata" z profesorem N. Ich wzajemna serdeczność wzięła się głównie ze wspólnych zainteresowań, które dzielili, a które chcieli rozwijać, mimo trudnych warunków. Zarówno Grudziński, jak i profesor, byli pasjonatami literatury, zaś rozmowy o niej, jakie między sobą prowadzili, stanowiły dla nich najlepszą okazję do ucieczki od odrażającej, brudnej i podłej rzeczywistości łagru. Przyjaźń ta nie miała okazji się rozwinąć i trwać długo, gdyż profesor, zachorowawszy po trzech miesiącach, został przeniesiony do innego łagru. Jednakże nawet taka krótka, serdeczna znajomość, według Grudzińskiego, pomogła mu uratować cześć swego człowieczeństwa, nie pozwoliła, by stracił on ludzki odruch Odruch automatyczna reakcja organizmu na bodźce przy udziale układu nerwowego. Jest podstawową jednostką czynnościową ukł. nerwowego, która umożliwia połączenie za pośrednictwem neuronów receptora... Czytaj dalej Słownik biologiczny zainteresowania drugim człowiekiem, potrzeby kontaktu z drugim człowiekiem. Wiedząc, jak bardzo przyjaźń ocala w warunkach iście piekielnych, starał się rozwijać kolejne znajomości z innymi, wartościowymi ludźmi, których w obozie nie brakowało. Przyjaźń to nie tylko umiejętność wysłuchania i doradzenia drugiemu człowiekowi, to nie tylko zaufanie, to także zdolność poznawania człowieka, zdolność rozumienia jego istoty. Przyjaźniąc się z kimś, uczymy się rozpoznawać jego stany emocjonalne, poznawać, czy jest wesoły czy smutny i z jakiego powodu., potrafimy dostrzec, kiedy rozpiera kogoś energia, a kiedy potrzebuje jej od nas, kiedy potrzebuje naszej rady, a kiedy chce tylko współuczestnictwa w swych uczuciach i emocjach. O tym pisał w swej książce pod tytułem "Mały książę" Antoine de Saint- Exupery. Tytułowy bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
pobierał u lisa nauki na temat przyjaźni. Ten tłumaczył mu, że wpierw, aby nawiązać z kimś przyjaźń, trzeba się z nim "oswoić", stworzyć nić porozumienia. Kolejnym etapem jest poznawanie drugiej osoby, poznawanie na tyle, aby wiedzieć, kiedy można jej powiedzieć przykrą prawdę, kiedy coś zrobi źle, a kiedy pochwalić, kiedy uczyni coś dobrego. Dzięki takiej nauce wiemy, w jaki sposób okazywać troskę o drugiego człowieka. Zrozumienie natury naszego przyjaciela utrudnia natomiast egoizm a także zazdrość i zawiść, prowadzące nieuchronnie do konfliktów. Dlatego uważam, że "uczenie się naszych przyjaciół" jest warunkiem koniecznym dla rozwoju tej przyjaźni.

Częstokroć nie uświadamiamy sobie znaczenia prawdziwej przyjaźni, ponieważ staje się ona mało istotna w czasach, kiedy największą wagę człowiek przykłada do szybkiej kariery, sukcesu, wymiernie liczonego zasobnością konta bankowego. Współczesne czasy nie sprzyjają przyjaźni. Literatura pokazuje także tę drugą, ciemną stronę "przyjaźni". To przyjaźń pełna fałszu, którą nazywa się także często przyjaźnią "na pokaz". Ludzie częstokroć zawierają takie znajomości, ponieważ uważają, że przyjaźń to relacja polegająca na tym, by uzyskać od drugiego człowieka jak najwięcej. Taka "przyjaźń" opiera się na braniu, a nie dawaniu niczego w zamian. Ludzie tacy z początku starają się omamić drugą osobę, efektownym gestem pokazać, ze jest dla nich ważna, jednocześnie wciąż czerpiąc z tej znajomości jakieś korzyści. Kiedy jednak to przyjaciel potrzebuje ich pomocy, odwracają się od niego i zostawiają. Opuszczają też swego przyjaciela, kiedy ten nie jest już im do niczego potrzebny, kiedy nie mogą już uzyskać od niego żadnej korzyści. Literatura opowiada nam często historie takich "przyjaźni". Tak jest na przykład w bajce autorstwa Ignacego Krasickiego, zatytułowanej "Przyjaciele". Bajka Bajka gatunek literatury dydaktycznej; utwór pisany prozą lub wierszem, którego bohaterami są najczęściej zwierzęta, ludzie bądź przed- mioty. Przedstawiona w bajce historia jest pretekstem do wypowiedzenia... Czytaj dalej Słownik terminów literackich opowiada historię zająca, który uciekał przed goniącymi go psami. Uciekając, starał się znaleźć pomoc u zwierząt, które uważał za swoich przyjaciół, jednakże od żadnego z nich nie otrzymał pomocy, każde znajdowało jakąś wymówkę i odsyłało go do kogoś innego. W ten sposób zajączek przekonał się, że jego przyjaciele przyjaciółmi byli tylko z nazwy, a tak naprawdę byli zupełnie obojętni na jego los i jego cierpienia. Przekonanie się o tym kosztowało go życie. Jak pisze ironicznie w puencie Krasicki, "wśród serdecznych przyjaciół psy zająca zjadły". Ukazana w bajce sytuacja jest alegorią międzyludzkich stosunków. Częstokroć człowiek okazuje się dzielić los zająca, który w chwili potrzeby bezskutecznie poszukuje pomocy u swych "przyjaciół". Wówczas okazuje się, że nie można na nich w ogóle liczyć, ze przyjaźń zostaje rozbita przez pierwszy poważniejszy problem. Ludzie tacy bardzo często tracą zdolność obdarzania zaufaniem innych, zamykają się w sobie, uważając, że w chwilach trudnych może liczyć jedynie na siebie. Przysłowie, że "prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie" ma czasami swoje przykre konsekwencje.

Problem fałszywej przyjaźni podejmuje także w swym wierszu "Przyjaciele" Adam Mickiewicz. Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum opowiada w nim historię dwóch ludzi, Leszka i Mieszka, którzy uważani byli powszechnie za nierozłącznych, idealnych przyjaciół. Wszyscy uważali, że nic nie jest w stanie zniszczyć tej przyjaźni, że przetrwa ona wszystkie próby. Tymczasem, szybko okazało się, że pozory mylą. Przyjaźń Leszka i Mieszka runęła jak domek z kart jednego dnia, gdy wybrawszy się na przechadzkę, napotkali na swej drodze niedźwiedzia. Widząc drapieżnika, przerażony Leszek Leszek J. I. Kraszewski Stara baśń, bohater epizodyczny; imię rodowe Pepełka, jego synów, stryjów: Miłosza, Mściwoja i Zaboja, ale także imię jednostkowe syna Miłosza, pięknego, jasnowłosego dwudziestolatka,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum ratował się ucieczką na drzewo, swego przyjaciela pozostawiając na pastwę niedźwiedziej łaski lub niełaski. Mieszka przed śmiercią w paszczy niedźwiedzia uratowało jedynie to, że zemdlał ze strachu, po czym wyglądał jak zupełnie martwy. Jak widać na tym przykładzie, prawdziwa wartość przyjaźni zostaje pokazana dopiero wtedy, gdy zostanie ona poddana próbie. Każda serdeczna relacja rozwija się pomyślnie, jeśli nie zakłócają jej żadne problemy, żadne zmartwienia czy niebezpieczeństwa. Dopiero, kiedy na drodze przyjaźni stają jakieś problemy, wtedy można się przekonać, ile jest naprawdę warta. Znane przysłowie mówi, że aby nazwać kogoś swym przyjacielem, trzeba zjeść z nim beczkę soli. Nie sposób odmówić racji temu powiedzeniu. To niebezpieczeństwa i problemy są najlepszym sposobem na zweryfikowanie jakości przyjaźni. Ta fałszywa rozpadnie się pod ich wpływem, ta prawdziwa, szczera, umocni jeszcze bardziej.

Jak widać, różni autorzy rozmaicie przedstawiają w swych utworach zagadnienie przyjaźni. Niektórzy pokazują nam idealne przyjaźnie, łączące ludzi w trudnych warunkach, sprzyjających raczej izolacji niż rozwijaniu pozytywnych uczuć, jak na przykład Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Kamiński w "Kamieniach na szaniec". Musimy koniecznie wziąć pod uwagę, w jakich warunkach funkcjonowała przyjaźń Rudego, Zośki i Alka. Tym, co pozwoliło ich przyjaźni przetrwać, było bezgraniczne zaufanie, które niezwykle szanowali i pielęgnowali, robiąc wszystko, by go nie zawieść. Podobnie przyjaźń sportretował Gustaw Herling - Grudziński w "Innym świecie". Pisarz Pisarz literat.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
sportretował przyjaźnie w trudnych, okrutnych warunkach rzeczywistości sowieckiego łagru, gdzie dominowała wszechobecna nieufność, gdzie trzeba było mieć oczy dookoła głowy, gdzie można było zostać zamordowanym za dodatkową rację pokarmu. Trudna była przyjaźń, jedno z najbardziej ludzkich uczuć w miejscu, które całkowicie wyzbywało z człowieczeństwa przebywających tam więźniów. Pomimo tak skrajnie trudnych i nieprzyjaznych warunków, kiedy ludzie byli dla siebie jak wściekłe zwierzęta, przyjaźnie były możliwe, niosąc ocalenie ludzkiej godności. O przyjaźni opowiada też Antoine de Saint- Exupery w książce "Mały Książę". Opisuje on naukę przyjaźni, naukę trudną, ale i piękną, oraz potrzebną. Uczenie się przyjaźni z innymi nie jest proste, ale tylko dzięki temu potrafimy rozumieć drugiego człowieka i czerpać satysfakcję z obcowania z nim, czerpać szczęście z jego szczęścia. Zaś Michaela de Montaigne pokazuje nam w swym dziele wzorcowy model przyjaźni, który choć trudny do zrealizowania, jest piękny i warty tego, by doń dążyć. Montaigne ukazuje, że przyjaciel jest dopełnieniem naszej osoby, najprawdziwsze uzupełnienie. Uważał, ze przyjaciele nie są różnymi ludźmi, ale stanowią całość, jeden organizm. Wielu twórców pokazywało też ciemne strony fałszywej przyjaźni, jak na przykład Adam Mickiewicz i Ignacy Krasicki. Obydwaj, pisząc utwory ironicznie zatytułowane "przyjaciele", pokazywali, jak łatwo jest się nabrać na piękne deklaracje i jak nietrwała może być "przyjaźń" w obliczu pierwszego lepszego zagrożenia, kiedy dowiadujemy się, że nie możemy liczyć na ludzi, którym wcześniej tak bardzo ufaliśmy.