Dodaj do listy

Motywy morskie w literaturze i malarstwie

Marynistyka to dziedzina twórczości, w której kręgu zainteresowania znajduje się wszystko, co związane jest z morzem.

Krajobrazem morskim od zawsze interesowali się poeci i artyści. Morze Morze część oceanu posiadająca odrębną nazwę. Niekiedy morzem nazywane są także jeziora, np. Morze Kaspijskie i Martwe.
· Niszczące działanie morza abrazja · Budujące działanie morza: Na...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
było przedstawiane jako jeden z żywiołów - było niebezpieczne, nieposkromione, ale jednocześnie pociągające i wyzywające. Miało w sobie coś, co sprawiało, że pomimo niebezpieczeństwa kusiło marynarzy. Obok samego morza częstym motywem były też katastrofy, które byłe inspiracją szczególnie w czasach romantyzmu. Często morze miało wymiar metafizyczny - symbolizowało przeznaczenie, tajemnicę. Odpływający statek kojarzył się z odchodzeniem duszy po śmierci, z podróżą na inny niż ten świat. Wielu było pisarzy, dla których morze było jedyną inspiracją obszarem poszukiwań twórczych, terenem działań ich bohaterów. Warty odnotowania jest też fakt, iż terminy związane z morzem na stałe pisały się do terminologii literackiej. Ich pojawianie się, a także przenikanie motywów marynistycznych do każdej dziedziny sztuki nie powinno nas dziwić. Literatura od samego początku jest związana z morzem.

Przykładem na taką syntezę jest jeden z "Sonetów krymskich" zatytułowany "Burza". Sonet ten to przepiękny opis morskiego krajobrazu poddanego żywiołowi burzy. Jest to jeden z trzech sonetów opisujących kolejno morską wędrówkę Pielgrzyma. Po momencie ciszy na morzu, po opisie spokojnej żeglugi i spokojnej beztroskiej podróży, rozszalała się burza. Spokojna podróż zostaje przerwana przez żywioł. W pierwszej strofie Mickiewicz opisuje stan statku oraz ludzi, których zaskoczyła burza. Następnie opis obejmuje samą burzę - jej okrucieństwo, szaleństwo. Żywioł atakuje statek osamotniony w swej walce z burzą, drze żagle. Oszalałe fale rzucają statkiem na wszystkie strony. Majtkowie wypuszczają liny, a przerażeni pasażerowie nie widzą gdzie się podziać. To wszystko odbywa się przy akompaniamencie "ryków wód", "szumów zawiei", "pomp złowieszczych jęków" i "głosów trwożnej gromady". Przy zachodzie słońca, na tle krwistoczerwonego nieba i zachodzącego słońca panuje chaos. Na malutkim stateczku toczy się gra o życie - walka z żywiołem przyrody. Z siłami natury. Przyroda tryumfuje nad człowiekiem. Pokazuje swoją groźną twarz. Gwałtowność morskich fal łączy się z ich przerażającą wysokością. Wydaje się jakby burza przypominała nadchodzący koniec świata.

Opisany przez żywioł to zapadający głęboko w pamięć straszliwy, ale zarazem piękny obraz. Zachwyca odbiorcę swoją malarskością i poetyckością. Ogromna dynamika Dynamika 1. siła, zdolność działania, ruch, energia, fiz. dział mechaniki, nauka o ruchu ciał pod wpływem działających na nie sił, muz. siła, natężenie dźwięku. Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych sonetu dostosowana jest do tempa rosnącego pierwszych siłę żywiołu. Dzięki temu zabiegowi jesteśmy w stanie przewidzieć, jakie uczucia targają ludźmi znajdującymi się na okręcie. Dzięki użytym środkom dźwiękonaśladowczym możemy także niemalże usłyszeć odgłosy burzy - ryk, rozdzierające się żagle, szum, jęki czy wycie. Mimo, ze ograniczony do krótkiej formy, jaką jest sonet Mickiewicz świetnie oddal nastrój burzy i uczucia jej towarzyszące. Podmiot liryczny zachwyca się burza jako żywiołem i jako świadectwem potęgi natury. Objawia się to poprzez patetyczne zwroty oraz wyszukane porównania fal morskich do legendarnych istot czy tez do nieprzyjaciela wroga walczącego patetycznych nieprzyjacielem.

Zresztą cały utwór nasycony jest licznymi i wyszukanymi środkami poetyckimi. Poza licznymi onomatopejami, które maja na celu uwiarygodnienie opisywanej burzy, Mickiewicz nagromadził epitety nacechowane złowrogo: "słońce krwawo zachodzi", "złowieszcze jęki". Nastrój dynamiki i żywiołu pogłębiają jeszcze liczne porównania dążące niekiedy aż do hiperboli: "fale niczym "mokre góry, / Wznoszące się piętrami z morskiego odmętu". Ważnym elementem jest tez zaczerpnięta z epoki baroku stylizacja Stylizacja zamierzone wprowadzenie do tekstu realizującego określony styl cech innego stylu, wyraźnie rozpoznawalnego jako cudzy. Zabieg stylizacyjny może polegać na naśladowaniu języka dawnych epok - archaizacja... Czytaj dalej Słownik terminów literackich na upersonifikowanie zjawisk przyrody czy rzeczy, dzięki którym Mickiewicz opisuje sytuację na tonącym okręcie: "pompy jęczą, woda ryczy, złośliwy wicher wyje tryumfalnie". Krótkie zdania, utrzymana prawie ze w formie równoważników potęgują dynamikę utwory oraz przyspieszają akcję, (co też jest wynikiem większego zrytmizowania wiersza).

Innym dziełem, które podejmuje ten sam temat jest "Tajfun" Josepha Conrada. Pisarze ten od urodzenia związany był z morzem. Dzięki temu zna jego każdą "twarz" oraz potrafi opisać je w sposób bardzo plastyczny i sugestywny. W "Tajfunie" zastosował on chwyt zwany narracją pośrednią polegający na opisywaniu jakiegoś zdarzenia czy rzeczy z kilku perspektyw czy tez przez kilka osób. W utworze tym chaos natury został przeciwstawiony zamieszaniu panującemu na statku. Gdy wielkie fale zaczęły kołysać okrętem ten zaczął chybotać się jak zwykły słaby człowiek przeciwstawiony zawodowemu bokserowi. To, co "słychać" w tym wierszu to szum padającego deszczu. Przeradza się on w burze i sztorm w bardzo krótkim czasie. Potężne fale zaczynają wdzierać się na okręt, który broni się jak może, aby uratować ludzi, którzy znajdują się na jego pokładzie. Niestety w tej walce burza jest silniejsza. Okrętem próbowano uderzać w fale, przez co mozolnie porusza się on do przodu. Burza, która nadciągnęła jest określana mianem Szatana. Samo morze zostało tutaj ukazane jako ogromne góry, przed którymi broni się atakowany okręt. Tragizm Tragizm podstawowa kategoria estetyczna sięgająca jeszcze dramatu antycznego, określająca nierozwiązywalność konfliktów, obecnych w życiu bohatera. Niemożność dokonania wyboru prowadzi postać do klęski... Czytaj dalej Słownik terminów literackich tego wydarzenia potęgują starannie dobrane środki poetyckie takie jak porównania i epitety doskonale oddające koleje etapy burzy. Utwór ten jest nowelą, o czym świadczą: prężna i wyrazista fabuła osnuta na jednym jedynym wątku, jakim jest walka z siłami przyrody. Poza tym utwór zbudowany jest na zasadzie rosnącego napięcia z uwypuklonym punktem kulminacyjnym oraz jednoznacznym zakończeniem - po pokonaniu burzy utwór szybko się kończy. Kolejna charakterystyczna cechą jest brak jakichkolwiek komentarzy odautorskich.

Opisując wydarzenia, które miały miejsce na burzliwym morzu Conrad opisał wydarzenia mu znane, które być morze wiele razy mógł oglądać na własne oczy. Ta konkretna zaś faula została oparta o usłyszaną na Wschodzie opowieść marynarzy, która Conrad nie tylko udokumentował, ale przekształcił w pełną niespodzianek historię. Pomimo tego, ze przestrzeń morska wokół wydarzeń jest bardzo rozległa to tak naprawdę główny watek ograniczony został do tego jednego statku walczącego z tajfunem. Toczą oni samotna walkę z żywiołem, jakim jest burza i morze. Na tym małym skrawku okrętu rozgrywają się prawdziwe ludzkie dramaty.

Niewielu jest pisarzy tak bardzo obeznanych z tematyka morsa jak Conrad. Dla niego morska przestrzeń nie jest tylko tłem dal rozgrywających się wydarzeń - wręcz przeciwnie. To morze jako "bohater" wysuwa się na pierwszy plan. To ono dyktuje warunki, od niego wszystko zależy. Morze piętrzy przed człowiekiem szereg trudności, które musi on pokonać, aby móc nazwać się bohaterem czy tez po prostu człowiekiem. Ich walka, samotna i nierówna często jest najważniejszym wydarzeniem utworu. To ukazanie nadludzkiego wysiłku w walce z nieprzejednanym żywiołem. Warunkiem człowieczeństwa nie są wtedy dobre czy złe uczynki, ale zachowanie człowieka w tej nierównej walce. Bo ona jest wyczerpująca i pochłania wszelkie siły. Trzeba być upartym i silnym, aby mieć w niej jakiekolwiek szanse. Dzięki niej człowiek może sprawdzić samego siebie. Człowiek zmuszony jest to obrony własnej godności oraz człowieczeństwa w warunkach walki o samo życie, kiedy ciężko skoncentrować się na czymś więcej niż tylko na przetrwaniu. Jednak, jeśli ktoś wychodzi z takiej walki zwycięsko to obroni wartości wartościami ma pewność, że jest wartościami stanie to zrobić wartościami każdych, nawet najbardziej niesprzyjających warunkach.

Teraz z kręgu literatury przenieśmy się do kina. Filmowcem, który na ekrany kin zdecydował się przenieść opowieść o prawdziwym sztormie był Wolfgang Petersen. Zadanie, którego się podjął było trudne, musiał bowiem stworzyć film, w którym przekona potencjalnego widza iż walka z żywiołem jakim jest morze czy ocean jest naprawdę bardzo trudna. Przedstawił on wydarzenia, które naprawdę miały miejsce. Dzień w którym rozgrywa się główna akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny filmu to dzień, w którym nałożyły się na siebie trzy prądy morskie co doprowadziło w konsekwencji do potężnego sztormu. Cale to zdarzenie Zdarzenie motyw stanowiący elementarny składnik fabuły. Zdarzenia w obrębie fabuły układają się w wątki dotyczące jednej lub kilku postaci. Zdarzenie zmienia sytuację w świecie przedstawionym utworu.
...
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
odbyło się tak szybko, ze Urząd Meteorologiczny nie miał czasu ustalić oficjalnej nazwy dla tego zjawiska stad sztorm ten jest znany nieoficjalnie jako "Sztorm Halloween". Jak wynika z nazwy miał miejsce w nocy 1 listopada.

W filmie możemy obserwować cały kalejdoskop uczuć ludzkich - przerażenie, obawa czy zachwyt nad mimo wszystko pięknem zjawiskiem przyrody. Reżyser stworzył dzieło na miarę prawdziwego arcydzieła. Dzięki tak popularnym w dzisiejszych czasach efektom specjalnym sztorm na Atlantyku zapiera dech w piersiach. Rozmach scen obrazujących żywioł wzbudza podziw. Miliony ton wody, ogromne fale sięgające kilkudziesięciu metrów, a na tle tego wszystkiego maleńki jak łupinka okręt, na którym sześcioro ludzi toczy dramatyczna walkę o życie. Uczucia targające ludźmi to przerażenie ale także po trochu wielki podziw dla przeogromnych sił natury. Oprócz niesamowitych obrazów burzy ważne są tez dźwięku i odgłosy przez nią wydawane. Ryk fal, świst wiatru czy grzmoty zostały wiernie oddane w filmie. W zasadzie widz oglądający ten film przez chwile może poczuć się w centrum tego sztormu (dzięki najnowszej technologii zastosowanej do odtwarzania dźwięków). Wraz ze wzrostem siły sztormu następuje pogłośnienie odgłosów, tak samo jak dodaje się coraz to nowe bardziej przerażające odgłosy. Gwałtowność wiatru, mroczne morze pełne pienistych bałwanów, porozrywane żagle… to wszystko udało się z wielka autentycznością osiągnąć reżyserowi.

Na koniec chciałabym sięgnąć do jeszcze innej dziedziny sztuki jaka było malarstwo. Jeden z malarzy - William Tuner - stworzył przepiękny obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich zacytowany "Parowiec w czasie burzy śnieżnej". Tuner był malarzem żywiołów. Jak nikt inny potrafił odtworzyć grozę sztormu poprzez uplastycznienie skłębionych fal morskich i przytłumionego światła wraz z buchającymi płomieniami. Umiał gwałtowność obrazie wyrazić pasję romantycznej natury, gwałtowność techniki jakie stosował podczas malowania uczyniły gwałtowność niego najbardziej cenionego pejzażystę jego epoki. Jego twórczość to wyzwanie rzucone naturze. Malarstwo Tunera jest wyzwaniem rzuconym rzeczywistości. Umiał on namalować to, co trudne do oddania na płótnie bo nieuchwytne i lekkie. Malował światła i barwy, dynamikę i ruch. Szukał inspiracji w obserwowaniu poszczególnych żywiołów - ziemi, ognia, wody i powietrza. Ulubiona tematyka w jego twórczości to wlanie marynistyka czyli wszystko co związane z morzem. Od łagodnych i nastrojowych wschodów i zachodów słońca po pełne pasji i chaosu obrazu morskich sztormów. W kolorystyce swoich obrazów posługuje się barwami chromatycznymi (czerń i biel) oraz przejrzystymi kolorami. Na jego obrazach dużą rolę odgrywa kolor biały. Świat przez niego wykreowany jest jakby projekcja wyobraźni autora oraz świadectwem niezwykłego talentu malarza. Kompozycje jego obrazów dają świadectwo niesłychanych możliwością jakie niesie ze sobą nie tylko malarstwo ale i ogólnie sztuka. John Constable tak skomentował jego obrazy: "wyglądają jakby malował je kolorową par"

Ostatni obraz, który chciałam tutaj opisać to dzieło Wilhelma van de Velde noszący tytuł "Okręty w czasie burzy". Kolory dominujące na obrzeżach obrazu to czernie i szarości. Symbolizują one lęk oraz ogromna przestrzeń jaka jest powierzchnia morza, szczególnie w nocy. Im bliżej do środka dzieła tym silniej zarysowuje się kontrast bowiem na środku obraz malowany jest w ciepłych jasnych kolorach symbolizujących oczekiwane zakończenie burzy. N obrazie znajdują się także statki walczące z potężnym żywiołem. Jak możemy zauważyć w dużej mierze są one bezradne wobec gwałtownego sztormu. Wzburzone fale, majaczące w oddali skały - to wszystko niechybnie wróży tragedię. Małe łódeczki statków są rzucane po morzu, mogą zostać rzucona na skały, o które się rozbija. Kontrast kolorów na obrazie można interpretować dwojako - jako zbliżającą się nieuchronnie śmierć lub światełko nadziei na końcu tunelu.

Morze, sztorm, burza - to wszystko interesuje poetów, pisarzy zjawiskiem wszelkich artystów. Staje się dla nich inspiracja. Wszak już zjawiskiem starożytności Homer opisał w "Odysei" morska wędrówkę Odyseusza. Burza jest to przejawem gniewu Matki Natury, który od zarania literatury stanowi inspiracje dla wszystkich pokoleń twórców.