Dodaj do listy

Obraz żyda w literaturze polskiej na przestrzeni wieków.

Historię Żydów poznajemy dzięki tekstom zawartym w Starym i Nowym Testamencie. Dowiadujemy się z nich, że Bóg szczególnie upodobał sobie naród izraelski spośród wszystkich, które istniały na ziemi, i to z niego wyszli najznamienitsi prorocy. Ich przywódcy pochodzą z namaszczenia boskiego. Podobnie rzecz się miała z Mojżeszem, któremu Bóg ukazawszy się pod postacią gorejącego krzaku nakazał mu wyprowadzenie swego narodu z Egiptu, domu niewoli. Spotkało się to, oczywiście, ze sprzeciwem faraona, który ani myślał pozbywać się swoich niewolników, jednakże po szeregu klątw, jakie spadły na jego kraj, szczególnie zaś ostatniej, gdy w Egipcie umarł każdy pierwotny syn tej rodziny, która nie należała do narodu izraelskiego, zdecydował się ich wypuścić. Po jakimś czasie odmieniło się jednak jego serce i zdecydował, że należy z powrotem zakuć Żydów w kajdany, dlatego też stanął na czele swych wojsk i udał się w pościg za uchodzącymi Izraelitami. Pan jednakże nie odwrócił swojej twarzy od swego ludu. Podczas przeprawy przez Morze Morze część oceanu posiadająca odrębną nazwę. Niekiedy morzem nazywane są także jeziora, np. Morze Kaspijskie i Martwe.
· Niszczące działanie morza abrazja · Budujące działanie morza: Na...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
Czerwone, które rozstąpiło się przed Żydami, faraon i jego żołnierze potonęli w jego odmętach.

Żydzi dostają obietnicę, że Mojżesz zaprowadzi ich do Ziemi Obiecanej, krainy, w której wszystkiego będą mieli pod dostatkiem. Nim jednak wypełniły się słowa obietnicy Jahwe, Izraelici błąkali się po pustyni czterdzieści lat. W tym czasie Bóg dbał o swój lud, zsyłał mu manę z nieba, a także zawarł z nim na górze Synaj przymierze. Mojżesz otrzymał na niej od Jahwe kamienne tablice, na których wyryto Dziesięcioro Przykazań, to według nich powinni Żydzi kształtować swoje życie, jeśli chcą być mil swemu Bogu. Po zejście z góry Mojżesz zauważył, że jego naród odwrócił się od swego Boga i zaczął czcić złotego cielca. Wpadłszy więc w wielki gniew roztrzaskał tablice, które otrzymał od Boga, na szczęście jednak Bóg wybaczył swemu narodowi.

W końcu Żydzi dotarli do Ziemi Obiecanej lecz wprowadził ich do niej nie Mojżesz, który zmarł, ale Jozue. Mijały wieki, losy narodu żydowskiego były zmienne, ale pamięć o tej wędrówce wciąż była pośród niego żywa. W końcu Maryja powiła Jezusa, który przyszedł na świat, aby go zbawić. Żydzi nie uznali go i wciąż czekają na przyjście Mesjasza, ci zaś z nich, którzy weń uwierzyli rozpierzchli się po świecie głosząc dobrą nowinę, ale również ci, którzy pozostali przy wierze przodków, musieli opuścić daną im przez Boga ziemię obiecaną.

Pierwsi Żydzi przybyli do Polski już w średniowieczu. To Kazimierz Wielki otworzył przed nimi bramy polskich miast, gdy w Europie cierpieli oni prześladowania. Od tego czasu przyjęliśmy wiele fal emigracji żydowskiej, która zwykle napływała do nas po pogromach, jakie ich spotykały gdzie indziej. Wielu z nich wtopiło się w polskie społeczeństwo przyjmując jego język, tradycje i obyczaje, ale większość pozostała przy wierze swych przodków i kultywowaniu własnej kultury. Wspólne życie w jednym domu układało się nam różnie - raz gorzej, raz lepiej.

Polska w trakcie drugiej wojny światowej straciła kilka milionów swych obywateli pochodzenia żydowskiego. Był to wynik ludobójczej polityki okupanta niemieckiego.

Po wojnie, gdy do władzy doszli komuniści, wydawało się, że upiory antysemityzmu polskiego zostały pogrzebane na zawsze, ale okazało się to tylko pobożnym życzeniem, czego dowodem są wydarzenia roku 1968.

Po odzyskaniu przez Polskę pełnej suwerenności nasze stosunki z państwem Izrael Izrael Biblia; patriarcha Jakub, zwany Izraelem, gdyż był ojcem narodu. Z postacią Jakuba łączy się opowieść o śnie, w którym patriarcha ujrzał drabinę, łączącą niebo z ziemią, po której tam... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum uległy pełnej normalizacji, jakkolwiek do dziś dnia pełno w naszym kraju osobników, którzy wszędzie wietrzą Żydów i spiski jakoby przez nich zawiązywane na zgubę naszego narodu.

Nic zatem dziwnego, że w literaturze polskiej po tylu wiekach wspólnej historii bez trudu znajdziemy wiele postaci Żydów.

Pierwszym przykładem jest, oczywiście, Jankiel, jeden z bohaterów epopei narodowej Adama Mickiewicza zatytułowanej "Pan Tadeusz". Trudno o nim, co prawda powiedzieć, że jest tułaczem, gdyż zbyt jest już związany z kultura polską, z życiem naszego narodu, ale nie zmienia to faktu, że jeśli nie on, to jego przodkowie przybyli na Litwę, kończąc swą "wieczną tułaczkę". O tym jak bardzo jest wrośnięty w Polskość świadczy koncert, jaki daje na swych cymbałach, który zdaje się odzwierciedla tysiącletnie dzieje naszej ojczyzny. Nasz Żyd para się pracą karczmarza, a to ja wygląda budynek, który stanowi jego gospodę, wiele mówi charakterze jego właściciela: "Z przodu jak karczma" "Z tyłu jak świątynia", "...z daleka karczma chwiejąca się, krzywa, podobna do Żyda, gdy się modląc kiwa".

Zupełnie odmienny obraz Żyda przynosi nam dramat Zygmunta Krasińskiego zatytułowany "Nie - boska komedia". Żydzi, a właściwie Przechrzty jak ich określa peta, są tu pokazani jako członkowie obozu rewolucjonistów. Nie wyróżniają się oni niczym lepszym pośród tego zdegenerowanego tłumu, a może są nawet gorsi, gdyż chcą wykorzystać chwalebne hasła, pod którymi walczą rewolucjoniści, do własnych celów, a mianowicie do stworzenia na ziemiach polskich państwa Izrael. Widać wyraźnie, że jeśli Krasińskie nie był antysemitą, to niewiele mu do tego brakowało.

W dziewiętnastym wieku zaborcy dość często wyzyskiwali kwestię tlącego się w Polakach antysemityzmu do poróżnienia nas z naszym współobywatelami, co później było stawiało naród polski w niedobrym świetle na arenie międzynarodowej i powodowało, że dość niechętnie odnoszono się do idei wskrzeszenia wolnej Polski. Na ten fakt zwracali uwagę najznamienitsi pisarze Polscy, jak choćby Izabela Orzeszkowa w swym szkicu zatytułowanym "O Żydach i kwestii żydowskiej".

Kwestie antysemityzmu polskiego porusza również w swym opowiadaniu zatytułowanym "Mendel Gdański" Maria Maria A. Malczewski Maria, bohaterka główna i tytułowa; córka Miecznika. Wcześnie straciła matkę, bardzo kocha ojca. Zakochana z wzajemnością w Wacławie, jest wierną i cierpliwą żoną. Bardzo tęskni,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Konopnicka. Jej główny bohater, żyd, który uczciwie pracuje w swym warsztacie i czuje się związany z kultura i narodem polski, staje się niemalże ofiarą pogromu, gdy pijana nienawiścią tłuszcza zaczyna wybijać mu okna. Na szczęście byli tacy, którzy potrafili się wstawić za nieszczęśnikiem. To wydarzenie powoduj, że stary żyd traci wszelkie uczucie do miast, w którym mieszkał i do ludzi, których uważał za swych rodaków. Być może jeszcze jego wędrówka na tym świecie się jesz nie skończyła.

Także w powieści Bolesława Prusa zatytułowanej "Laka" możemy odnaleźć kilka portretów Żydów. Dominuje w nich poczucie odtrącenia przez społeczność, w które przyszło im żyć lub tez są przedstawiani jako bezwzględni ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum interesu, nie wahający się użyć podstępu i oszustwa, jeśli zaszła taka potrzeba. Szuman był żydem, który odciął się od swych korzeni, chcąc ożenić się z dziewczyna Dziewczyna B. Prus Na wakacjach, bohaterka pierwszoplanowa; ryzykując własnym życiem wyniosła niemowlę z płonącej chałupy; posiada zdolność "dzikiego zapału", porywów serca i współczucia. Zwracają... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum , która była chrześcijanka. Nic z tego jednak nie wyszło. Mimo to nadal się trzymał z daleka od członków swego narodu, jakkolwiek trudno byłoby powiedzieć, że Polacy przyjmowali go z otwartymi ramionami. Niewielkim zaufaniem darzy Polaków również Szlangbaum, który był jednym z uczestników Powstania styczniowego, ale nigdy nie został zaakceptowany w pełni przez nasze społeczeństwo. Dlatego też wraca dzielnicy zamieszkiwanej przez swych rodaków.

Żydzi nie tylko byli bohaterami polskich dzieł literackich, ale również sami je tworzyli. Znakomitym przykładem jest tu Bruno Schulz, którego opowiadania zebrane w tomach "Sklepy cynamonowe" oraz "Sanatorium pod klepsydrą" stanowią jedno z najdonioślejszych i najważniejszych osiągnięć prozy polskiej w dwudziestym wieku, a kto wie czy nie w ogóle. Pochodzenia żydowskiego byli również tak znakomici poeci, jak Bolesław Leśmian czy Julian Julian G. Zapolska Żabusia, bohater epizodyczny; narzeczony Marii, kochanek Żabusi.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Tuwim. Trudno sobie wyobrazić czym byłaby literatura polska dla dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum bez "Lokomotywy", którą każdy z nas, przynajmniej we fragmentach, potrafi zacytować.

Żydzi są zbiorowym bohaterem zbioru relacji z czasów okupacji, który zebrała w tomie "Medaliony" Zofia Nałkowska. Pośród z nich poznajemy historię Dwojry Zielonej. W czasie okupacji mieszkał wraz z mężem w getcie. On zginął w trakcie likwidowania go przez Niemców w roku 1943. Dwojra Dwojra Z. Nałkowska Medaliony - Dwojra Zielona, bohaterka autentyczna; Dwojra Zielona to imię i nazwisko trzydziestopięcioletniej Żydówki. Brak oka i zębów sprawia jednak, że wygląda na o wiele starszą.... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum zdołała się ukryć. Nie wychodziła z niej nieraz przez całe tygodnie, żywiąc się wyłącznie cebulą i niewielkimi ilościami krup. Jej oko zostało wybite przez zabawiających się w ten sposób niemieckich żołnierzy. Została ona doprowadzona do poziomu zwierzęcia, do czegoś, co nie jest warte nawet splunięcia. Tym, co ją trzymało przy życiu, była nadzieja, że kiedyś, gdy cały ten koszmar się skończy, będzie mogła opowiedzieć o tym, co ją spotkało, o tym, co uczyniono jej narodowi. Udało się jej, mogła dać świadectwo prawdzie. Jej relacja jest spokojna, wyważona, jak gdyby nie jej dotyczyła. Jedynym emocjonalnym gestem we wykonaniu Dwojry było przykładanie rozpostartych palców do twarzy, jak gdyby nie chciała na nowo oglądać tego wszystkiego, co doświadczyła, jeszcze raz, a jednocześnie jak gdyby nie mogła się powstrzymać.

Także w "Opowiadaniach" Tadeusz Borowskiego opisujących życie za drutami obozu koncentracyjnego znajdziemy, co zresztą nie dziwi, wiele portretów żydów. Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
pokazał jak człowiek, który poza drutami, była normalna osobą, zamieniała się tu w jednostkę pozbawioną wszelkich skrupułów, pragnącą przetrwać za wszelką cenę, nawet jeśli by miało się to odbyć kosztem innych. Przykładem takiego odhumanizowania jest choćby żyd, który dla rozrywki wynalazł zupełnie inny niż dotychczas sposób spopielania zwłok ludzkich, bądź też inny, który uważał, że skoro posłał własnego syna na śmierć "Mój syn kradł, to go ci zabiłem", to może równi dobrze innym zgotować podobny los. Ale są te portrety pozytywne. Jak choćby tej żydówki , która dobrowolnie zgłosiła się do obozu, gdyż pragnęła umrzeć wraz ze swa rodziną ("Pożegnaniu z Marią").

Z kolei wiersz Czesława Miłosza zatytułowany "Campo di Fiori" jest bardziej portretem Polaków niż Żydów, ale i tu może co nieco dowiedzieć o nich. Żydzi są tu ludźmi, którzy chwycili za broń w chwili zbliżania się ostatecznej zagłady (likwidacja gett warszawskiego wiosną 1943 roku), a zatem potrafili również walczyć, a nie jedynie biernie oczekiwać na swój los. Jednakże ich ból i poświęcenie nie dociera do Polaków bawiących się w najlepsze po drugiej stronie muru oddzielającego getto od strony aryjskiej. Poeta przypuszcza, że podobnie obojętnie zachowywał się rzymski tłum na placu Campo di Fiori, gdy palono w roku 1600 Giordano Bruno.

O cierpieniu, jakie spotkało Żydów podczas ostatniej wojny światowej, opowiada również w rozmowie z Hanną Krall Marek Marek S. Szmaglewska Czarne Stopy, bohater główny.
Wygląd: Marek był niskim, niepozornym chłopcem, nie wyróżniał się spośród rówieśników niczym szczególnym.
Życiorys: Kilkunastoletni...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Edelman, ostatni dowódca powstania w getcie warszawskim. Nosi on tytuł "Zdążyć przed Panem Bogiem". Opowiada on o tym, jak Niemcy oszukiwali żydów z getta, że zostaną wywiezieni do pracy w innej części Polski. By uwiarygodnić swoje relacje dawali im dodatkowe przydziały jedzenia. Oczywiście, wszystko to było oszustwem, gdyż nie chodziło o żadną pracę, ale eksterminację w obozie koncentracyjnym. Ludziom wmawia się, że jeśli w jakiś sposób wykażą swą przydatność dla Trzeciej Rzeszy, to przeżyją, że będą mogli wieść względnie normalne życie. Sam przebieg walk w getcie opisuje Edelman spokojnie, bez zbytniej emfazy. Powstańcy byli świadomi, że nie mają szans z niemiecką machiną wojenną, ale nie walczyli po to, aby zwyciężyć, ale po ty, by zachować resztki godności, resztki szacunku dla siebie. Wielkie wrażenie na czytelniku robią opisy jak zaciekle młodzi żydzi walczyli o każdą ulicę, o każdy budynek i plac, jak ginęli z własnych rąk, gdyż nie chcieli wpaść w ręce nazistów, zresztą jeszcze przed wybuchem powstania wiele rodzin żydowskich ni wierząc w niemieckie zapewnienia, że pojadą na roboty, wybrało podobne rozwiązanie. Edelman przeżywszy wojnę został lekarzem, w ten sposób chciał się zmierzyć ze śmiercią, z którą w trakcie swego życia spotkał się zbyt wiele razy.

Także Andrzej Andrzej T. Borowski Proszę państwa do gazu..., bohater główny; marynarz z Sewastopola. Brutalnie ciągnie za włosy na ciężarówkę kobietę, która wyrzekła się własnego dziecka
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Szczypiorski w swym dziele "Początek" przedstawia kilka żydowskich losów. Henryczek Füchelbuom, uciekinier z getta warszawskiego, wędruje po ulicach Warszawy nadaremnie szukając pomocy ze strony "aryjczyków". W końcu uświadamia sobie, że jest martwym za życia. Z kolei Irma zupełnie nie wyglądała na żydówkę, dlatego też postanowiła nie przeprowadzać się do getta, mimo iż za coś takiego groziła żydowi śmierć. Podczas swego pobytu po aryjskiej stronie kilkakrotnie zmienia miejsce swego zamieszkiwania, zmienia także dokumenty - teraz jest Martą Magdaleną Gostomską. Jej jedynym zajęciem jest porządkowanie dokumentów, które zostawił po sobie jej zmarły małżonek. Na swe nieszczęście którego dnia spotyka szmalcownika Blutmana, który ją prowadzi do siedziby gestapo na Alei Szucha. Udaj się jej jednak wyjść bez szwanku z tej kabały dzięki pomocy, jakiej jej udzielili przyjaciele. Przyrzeka sobie wtedy, że jej noga nigdy już nie stanie w tym budynku. Okazało się jednak, że po skończonej wojnie musiała tu wrócić, co prawda nie jako więźniarka, ale jako osoba pracująca w nim. W roku 1968 została jednak zmuszona do Polski, gdy w naszym kraju rozpętała się nagonka antysemicka wywołana przez Kazimierza Moczara i jego ludzi. Popierał ją również Władysław Gomułka. Znalazła ona swoje miejsce w Paryżu, a co do Polski to "miała żal do kraju, któremu przecież tak wiele poświęciła".

Także w Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Herling -Gruziński przedstawia kilku żydów w swym "Innym świecie". Jeden dostał się do obozu, gdyż nie chciał wykonywać pracy ta jak mu polecono, ponieważ oznaczałoby to fuszerkę, a na to godziłoby w jego etos pracy. Uznano go z jednostkę sabotującą produkcję i skazano na pobyt w łagrze. Tym, co go tu utrzymywało przy życiu, był syn, lotnik w szeregach Armii Czerwonej. Tego człowieka zniszczono sugerując, że taki sabotażysta jak on nie może mieć syna w armii. Innym żydem, którego dane było poznać Grudzińskiemu był jeden z przedstawicieli tego narodu pochodzący z Witebska. Po wonie spotkał się z pisarzem w Rzymie, mając nadzieje, że ten rozgrzeszy go z tego, co uczynił za drutami obozu. Otóż, złożył on fałszywy donoś na kilku komunistów niemieckich, co było równoznaczne z wydaniem na nich wyroku śmierci, a uczynił to dlatego, że bał się o własne życie. Grudziński nie "udzielił mu rozgrzeszenia".

Jak zatem widzimy mieliśmy niemal od zawsze z naszej literaturze do czynienia z żydami. Było oni portretowani bardzo różnie, co często wiązało się z antysemickimi poglądami pisarzy, na szczęście istnieje wiele literackich przykładów ich pozytywnych wizerunków. Cóż, obecnie w naszym kraju nie ma już żydów, chociaż niektórzy widzą ich wszędzie, zapewne zatem znikną oni wkrótce zupełnie z kart naszej literatury, co jest rzczą niezwykle smutną.