Dodaj do listy

Słownik terminów teatralnych.

  1. Afisz: ogłoszenie, zapowiadające występ teatralny, rozklejane na tablicach lub na słupach.
  2. Akt: część utworu dramatycznego lub przedstawienia teatralnego, stanowiąca względnie zamknięty i spójny odcinek jego akcji.
  3. Aktor: osoba, grająca jakąś rolę w teatrze, artysta tworzący postaci sceniczne.
  4. Aktor charakterystyczny: specjalizuje się w rolach charakterystycznych czyli takich, które podkreślają cechy właściwe danemu typowi psychicznemu.
  5. Aktor komiczny: specjalizuje się w odtwarzaniu bohaterów w komediach lub postaci komicznych.
  6. Aktor tragiczny: specjalizuje się w odtwarzaniu bohaterów w tragediach lub postaci tragicznych.
  7. Amfiteatr: w starożytnej architekturze rzymskiej otwarta budowla widowiskowa, zbudowana na planie elipsy, z areną pośrodku i schodkową widownią. Współcześnie - widownia lub jej część, wznosząca się koliście lub półkoliście ku górze. Budowla posiadająca tego typu widownię, także nazywana jest amfiteatrem.
  8. Animacja: dokonywanie serii pojedynczych zdjęć rysunków, kukiełek, wycinanek itp. W różnych fazach ruchu. Zdjęcia wyświetlane na ekranie jedno za drugim, nadają obrazowi efekt ruchu.
  9. Animacja teatralna: uruchamianie lalek w teatrze lalkowym.
  10. Antrakt: przerwa w spektaklu.
  11. Budka suflera: pomieszczenie na przedzie sceny teatralnej, osłonięte przed widzami, przeznaczone dla osoby podpowiadającej tekst Tekst każda wypowiedź, utrwalona na piśmie, ale także ustna, stanowiąca skończoną i zamkniętą, z punktu widzenia treści, całość. Różne rodzaje tekstów bada lingwistyka i poetyka, dążąc do... Czytaj dalej Słownik terminów literackich aktorom.
  12. Balkon: piętro widowni teatralnej.
  13. Charakteryzator: pracownik teatru, trudniący się zmienianiem wyglądu zewnętrznego człowieka (aktora) za pomocą odpowiednich środków (np. kosmetyków, ubioru).
  14. Charakteryzatornia: pomieszczenie w teatrze, gdzie dokonuje się charakteryzacji.
  15. Charakteryzacja: zmiana wyglądu aktora.
  16. Cenzura: oficjalna kontrola publikacji, widowisk, filmów i audycji, dokonywana przez specjalnego urzędnika, oceniającego je pod względem politycznym, religijnym, obyczajowym i moralnym.
  17. Lornetka teatralna: służy do oglądania spektaklu z odległych miejsc w teatrze.
  18. Loża: wydzielona, reprezentacyjna część sali widowiskowej, wyposażona w miejsca siedzące dla kilku osób, zwykle w formie niewielkiego balkonu lub wnęki z balustradą.
  19. Kostium: specjalnie projektowany przez scenografa strój aktorski, charakteryzujący graną przez aktora postać i będący istotnym elementem widowiska teatralnego.
  20. Scena: część budowli teatralnej usytuowana wyżej od widowni i oddzielona od niej kurtyną, odpowiednio wyposażona pod względem technicznym, stanowi miejsce gry aktorów.
  21. Scena otwarta: bez kurtyny lub z rozsuniętą bądź podniesiona kurtyną.
  22. Scena obrotowa: obrotowa tarcza Tarcza Tarcza symbolizuje bóstwo, cnotę, zbawienie, wiarę, cnoty, rycerskość, broń obronną, zwycięstwo, prawdę, śmiałość, zaufanie, wierność.
    Starożytność Biblia, Stary Testament TARCZA...
    Czytaj dalej Słownik symboli literackich
    - fragment podłogi scenicznej, ułatwia szybkie zmiany dekoracji, wykorzystywana też w celu uzyskania efektów scenicznych.
  23. Scena elżbietańska: wielopoziomowa, składa się z przestronnego podium w kształcie prostokąta lub trapezu, wysuniętego ku widowni oraz przylegającego do niego z tyłu, piętrowego budynku scenicznego z galeryjką, wykorzystywana jako scena górna.
  24. Scena pudełkowa / szufladkowa: tworzy zamkniętą przestrzeń ograniczoną bocznymi i górnymi dekoracjami, w tylnym planie prospektem, oddzielona od widowni proscenium, kurtyną i kanałem dla orkiestry.
  25. Scena symultaniczna: charakterystyczna dla teatru średniowiecznego, składająca się z kilku mansjonów (domków) ustawionych na wycinku koła lub prostej, w których akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny dramatu rozgrywała się jednocześnie.
  26. Scena celkowa / terencjuszowska: proscenium było pomostem ustawionym na kołach, a jego zaplecze tworzyło kilka pawiloników - celek, każda celka tworzyła oddzielne miejsce gry.
  27. Kanał dla orkiestry: miejsce znajdujące się pomiędzy widownią a sceną, gdzie znajduje się orkiestra.
  28. Scenariusz: tekst rozpisany na sceny i dialogi, będący podstawą realizacji spektaklu.
  29. Scenarzysta: osoba, zajmująca się pisaniem scenariuszy.
  30. Sceneria: plastyczna oprawa wydarzeń, które rozgrywają się w przedstawieniu teatralnym.
  31. Scenograf: osoba, która zajmuje się plastycznym i architektonicznym ukształtowaniem przestrzeni scenicznej widowiska teatralnego, obejmującą dekoracje, kostiumy, rekwizyty, liternictwo. Charakteryzację, uczesanie aktorów.
  32. Scenografia: plastyczne i architektoniczne ukształtowanie przestrzeni scenicznej widowiska teatralnego.
  33. Kulisy: element perspektywicznej dekoracji teatralnej: płaskie ścianki dekoracyjne umieszczone symetrycznie po obu stronach sceny, kotary, przepierzenia, przesuwane w rowkach podłogi lub opuszczane z nadscenia, umożliwiające szybką zmianę dekoracji i oświetlenia. Także część teatru za sceną.
  34. Kurtyna: ruchoma (przenoszona lub rozsuwana) zasłona, najczęściej z tkaniny, oddzielająca w teatrze sceną pudełkową od widowni, albo zascenia, a także dzieląca scenę na części. Istnieją trzy rodzaje kurtyny: 1) podnoszona (włoska), 2) rozsuwana (niemiecka), 3) rozsuwana i podnoszona jednocześnie (francuska).
  35. Krytyk teatralny: osoba zajmująca się analizowaniem widowisk teatralnych.
  36. Maska teatralna: osłona twarzy, mająca kształt i formę twarzy ludzkiej, a także łba zwierzęcego, rośliny lub innej rzeczy. Element charakteryzacji wykorzystywany zwłaszcza w teatrze dell' arte. Maska Maska podobizna twarzy ludzkiej lub pyska zwierzęcego, zakładana przez uczestników obrzędu, widowiska. Maska należała do stałego wyposażenia aktora w teatrze greckim i rzymskim. Różne typy masek odpowiadały... Czytaj dalej Słownik terminów literackich komiczna, symbolizuje komiczną rolę, atrybut mitologicznej muzy Talii. Maska tragiczna, symbolizuje tragiczna postać, atrybut muzy Melpomene.
  37. Mim: aktor grający w widowisku pantomimicznym lub mimicznym.
  38. Widowisko mimiczne: gra za pomocą mimiki - ruchy mięśni twarzy.
  39. Monolog sceniczny: dłuższa wypowiedź jednego aktora.
  40. Monodram: utwór dramatyczny, w którym występuje tylko jeden monologujący bohater, zwracający swą wypowiedź do publiczności teatralnej.
  41. Koturn: obuwie na wysokich podeszwach używane przez aktorów podczas występów na scenie w teatrz antycznym w celu podwyższenia sylwetki.
  42. Dekoracja: tło plastyczne sceny teatralnej, zespół elementów architektonicznych, malarskich lub plastycznych, które wyznaczają miejsce akcji inscenizowanego dramatu, czy przedstawienia.
  43. Program / Repertuar: informacja dotycząca wystawianej sztuki.
  44. Inscenizacja: przygotowanie i wystawienie na scenie utworu dramatycznego, literackiego, muzycznego, baletowego, odpowiednie opracowanie dzieła, służące wystawieniu go jako sztuki teatralnej.
  45. Fabuła: treść utworu literackiego lub filmowego.
  46. Foyer: sala, inne obszerne pomieszczenie lub korytarz w budynku teatralnym, obok sali koncertowej, przeznaczone do tego aby publiczność przebywała tam podczas przerw w spektaklu.
  47. Dramat: jeden z trzech (obok liryki i epiki) rodzajów literackich, obejmujący utwory przeznaczone do wystawiania na scenie, które maja charakter fabularny. Dominuje w nich dialog.
  48. Reżyseria: ogół czynności związanych z artystycznym kształtowaniem przedstawienia teatralnego.
  49. Lalka: figurka przedstawiająca jednego z bohaterów widowiska w teatrze animacji. Rodzaje lalek: 1) kukiełka: umieszczona na patyku lub długim kiju, 2) pacynka: zbudowana na bazie rękawicy, 3) marionetka: poruszana jest za pomocą krzyża, do przywiązane są sznurki drugim końcem umocowane na rękach i nogach lalki. 4) jawajka: zbudowana na bazie obręczy.
  50. Pantomima: widowisko Widowisko przedstawienie, spektakl. Jest złożone z kilku elementów: tekst sztuki, reżyseria, gra aktorska, muzyka, scenografia, choreografia (ruch sceniczny, elementy tańca), oświetlenie. Efekt ostateczny zależy... Czytaj dalej Słownik terminów literackich teatralne, w którym zdarzenia przekazywane są przez aktorów wyłącznie za pomocą ruchów ciała, gestów, mimiki.
  51. Premiera: pierwsze przedstawienie utworu, dramatu, widowiska teatralnego.
  52. Prapremiera: pierwsza w świecie lub w danym kraju publiczna prezentacja spektaklu teatralnego.
  53. Rekwizyt: przedmiot dekoracji scenicznej, dodatkowy drobiazg potrzebny przy wystawianiu sztuki, związany z jej akcją.
  54. Parter: najniższy poziom miejsc dla widzów w sali widowiskowej w teatrze lub publiczność, która zajmuje miejsca na tym poziomie.
  55. Rampa: rząd lamp oświetlających scenę teatralną od przodu.
  56. Sufler: osoba podpowiadająca w teatrze aktorom tekst roli w sposób niewidoczny dla widza (obecnie za kulisami, dawniej w budce suflera).
  57. Komedia: gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny dramatu obejmujący utwory o wesołym i pogodnym nastroju, lekkiej i pogodnej tematyce, charakteryzujące się humorem, dowcipem, wesołością i pomyślnym zakończeniem.
  58. Proscenium: w teatrze nowożytnym: osłonięta część sceny przed kurtyną, wysunięta w kierunku widowni. W starożytnym teatrze greckim: przylegające do budynku scenicznego podium, na którym toczyła się akcja wystawianego dramatu. W starożytnym teatrze rzymskim: miejsca siedzące tuż przed sceną, przeznaczone dla osób uprzywilejowanych.
  59. Zascenie: pomieszczenie znajdujące się za sceną, służące jako skład dekoracji, garderoby itp.
  60. Nadscenie: zespół teatralnych urządzeń technicznych mieszczący się nad sceną.
  61. Teatr: gałąź sztuki widowiskowej, polegająca na przedstawianiu scenicznym utworów literackich, obejmująca takie gatunki jak: tragedia, komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny i dramat, balet, pantomima, opera, rewia. Także budynek przystosowany do wystawiania utworów scenicznych.
  62. Balet: rodzaj Rodzaj jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji roślin i zwierząt, wyższa od gatunku, a niższa od rodziny, np. rodzaj szczur obejmuje gatunki: szczur śniady, szczur wędrowny; rodzaj... Czytaj dalej Słownik biologiczny widowiska teatralnego, w którym głównym środkiem wyrazu jest taniec Taniec Taniec symbolizuje kosmogonię, kult słońca, odrodzenie się z chaosu, przemianę, życie, deszcz, wyzwolenie, poświęcenie, modlitwę, życie bogów, ideę, opowieść, radość, rytuał kultowy, poświęcenie,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich wykonywany przez tancerzy według scenariusza, z towarzyszeniem muzyki, na tle odpowiedniej scenografii.
  63. Rewia: widowisko rozrywkowe skomponowane z krótkich scenek, skeczów, numerów estradowych, piosenek i tańców.

64. Opera: utwór muzyczny o charakterze dramatycznym, przeznaczony do wystawiania na scenie, składający się z partii wokalnych i instrumentalnych, czasami także mówionych i baletowych.

* Napisano na podstawie Praktycznego słownika współczesnej polszczyzny, pod red. H. Zgółkowej.