Dodaj do listy

Neologizmy - pojęcie, podział, przykłady

  • Neologizm - to wyraz, zwrot, forma, znaczenie nowo utworzone, nowo powstałe w języku. Wzbogacają system językowy, tworzone są głównie w celach użytkowych, praktycznych, np. dla nazwania nowych przedmiotów, miejsc, pojęć, mogą mieć również charakter lingwistycznej zabawy. Często używane w poezji, np. w wierszach Bolesława Leśmiana. Na ich powstawanie wpływa przede konieczność nazywania nowych zjawisk i przedmiotów oraz tendencja Tendencja idea, sformułowana zazwyczaj wprost, której podporządkowany jest świat przedstawiony utworu. powieść tendencyjna.
    Czytaj dalej Słownik terminów literackich
    do skrótowości, ekonomii języka.

Wiele spośród neologizmów upowszechnia się i współtworzy język (neologizmy uzasadnione). Dawniej neologizmem było nazwanie globusem głowy, dziś jest to powszechnie znane przenośne znaczenie wyrazu.

Podział neologizmów:

  • neologizmy obiegowe -występują przede wszystkim wymowie potocznej, wypowiedziach ustnych, mają anonimowych autorów, np. nazwanie miotły (narzędzie do sprzątania) - ulicznicą (znamy inne znaczenie wyrazu, wykorzystaliśmy nowe ze względu na teren pracy). Nazywają, przekazują informacje, a jednocześnie wzbogacają rozmowę (szczególnie neologizmy środowiskowe - uczniowskie, studenckie)
  • neologizmy artystyczne - środki wyrazu, obecne w danym tekście literackim (np. w "Kopciuszku", "Przemianach", "Balladzie dziadowskiej" Bolesława Leśmiana). Wzbogacają one wypowiedź literacką, podkreślają indywidualny styl artysty. Poza Bolesławem Leśmianem, neologizmy wykorzystywali chętnie np. Cyprian Kamil Norwid i Miron Miron M. Białoszewski Pamiętnik z powstania warszawskiego, bohater główny i narrator; można go utożsamiać z autorem
    Wygląd: brak informacji w utworze
    Życiorys: Ma 20 lat, mieszka razem z matką...
    Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
    Białoszewski.

Rodzaje neologizmów:

  • słowotwórcze - tworzone od wyrazów istniejących za pomocą formantów (przedrostków, przyrostków), np. "dresiarz" - od dres (za pomocą przyrostka -arz utworzono wyraz oznaczający nazwę osoby chodzącej w dresach i wzbudzającej swoim grupowym zachowaniem negatywne emocje (stąd pejoratywne znaczenie wyrazu)
  • znaczeniowe (neosemantyzmy) - wykorzystywanie istniejących wyrazów w nowych sytuacjach, co prowadzi do powstawania nowych znaczeń, np. "złoto", "srebro", "brąz" - jako nazwy medali olimpijskich
  • frazeologiczne - nowe połączenia wyrazów, np. "pójść na kuroniówkę" (pobierać zasiłek dla bezrobotnych), "dusić inflację" (zmniejszać, zwalczać inflację)
  • zapożyczone - wyrazy przeniesione z języków obcych, w dosłownym lub spolszczonym brzmieniu i pisowni, np. "hit", "peeling", "wizażystka"
  • artystyczne - obecne w tekstach literackich dla nazwania elementów wykreowanego świata, wzbogacenia języka, czasem - zabawy poetyckiej, np. "zjesieniałość", "barwno", "piórno" w wierszu "Dżananda" Bolesława Leśmiana

Wyróżniamy również neologizmy dziecięce, prasowe, obiegowe. Do ich rozwoju przyczyniają się językoznawcy, którzy w komisjach tworzą nowe rodzime wyrazy dla zastąpienia zapożyczeń elementami własnego języka.

Wiele zapożyczeń z czasem i tak przechodzi do zasobu języka, np. makaronizmy (wtręty łacińskie w "Pamiętnikach" Jana Chryzostoma Paska).