Dodaj do listy

Motyw śmierci w literaturze.

Konspekt:

Wstęp:

  1. określenie problematyki,
  2. definicja pojęcia śmierci,
  3. wskazanie na częste występowanie tego tematu w literaturze

Rozwinięcie

  1. Określenie pochodzenia śmierci (według Biblii) -odwołanie do Księgi Rodzaju
  2. Średniowieczny motyw śmierci- dance macabre, ars moriendi, memento mori; realizacja tego motywu w " Rozmowie Mistrza Polikarpa ze śmiercią" i w "Pieśni o Rolandzie"
  3. Występowanie motywu śmierci w baroku ( Józef Baka " uwagi o śmierci niechybnej")
  4. Śmierć jako naturalna konsekwencja życia człowieka, różne rodzaje śmierci : fizyczna/ duchowa
  5. Śmierć kwestia wyboru ( " Antygona" Sofoklesa- konsekwencja wyborów życiowych, " Cierpienia młodego Wertera" Goethego- próba uwolnienia się od cierpienia, romantyczny gest)
  6. Śmierć - narzędzie zbrodni i terroru ( " Opowiadanie" Borowskiego)
  7. Śmierć - jako zabawa, uatrakcyjnienie fabuły ( współczesne filmy, powieści kryminalne np. J. Chmielowskiej, A. Christe)

Zakończenie

Podsumowanie rozważań- wskazanie na ważność tego tematu w życiu każdego człowieka, na różne wizerunki śmierci w epokach. Odwołanie do współczesności ( eutanazja, aborcja).

Cytaty do pracy ( mogĄ być wykorzystane):

Definicja encyklopedyczna:

" ŚMIERĆ: biologiczna, medycznie: kres życia osobnika żywego, ostateczne następstwo nieodwracalnego zachwiania równowagi funkcjonalnej i załamania wewnętrznych organizacji ustroju, czyli jego nieodwracalnej dezintegracji. Rozróżnia się: śmierć fizjologiczną, czyli naturalną, zwykle związaną z podeszłym wiekiem, wywołaną procesami głównie wewnętrznymi, do której doprowadzają stopniowo ilościowe i jakościowe zmiany komórkowe i narządowe, zahamowanie podstawowych procesów metabolicznych ustroju oraz śmierć patologiczną, przedwczesną, spowodowaną procesami chorobowymi ustroju, i nieodwracalnym uszkodzeniem i zaburzeniami czynności ważnych dla życia narządów (mózg, serce, płuca, wątroba, nerki); śmierć może być powolna (agonia do kilku dni) lub nagła, gwałtowna - w ciągu kilku sekund lub minut, najczęściej w następstwie ciężkich uszkodzeń urazowych."

Fragmenty biblijne:

Tylko stwórca obdarzony jest nieśmiertelnością (1 Tym 1,17; 6,16).

Człowiek jako istota niedoskonała i grzeszna jest podległy władaniu śmierci (1 Mjż 3,19; Ijob 28,13; Ps 9,21; 10,18, Iz 51,12).

Egzystencja człowieka na ziemi jest zakończona śmiercią (Rz 6,23).

Po śmierci;

  • ciało ulega rozkładowi i zamienia się w proch (1 Mjż 3,19);
  • duch powraca do swego Stwórcy (Iz 42,5; Hiob. 27,3; Ps 31,6; Kazn.Sal. 12,7; DzAp 17,25-28; Łk 23,46);
  • wraz z odejściem duszy z ciała zanikają wszelkie myśli, uczucie i samoświadomość (Ps 146,4; Kazn.Sal. 9,5-6; 9,10)
  • wraz z powtórnym przyjściem Chrystusa na ziemię, nastąpi zbawienie ludzi ufających Panu ( J 14,1-3; 1 Kor 15,20-23, 50-55).

"Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią"

" Przyrodzenia niewieściego,

Obraza wielmi skaradego,

Łoktuszą (biała chustą) przepasanego.

Chuda, blada, żółte lice

Łszczy (błyszczy) się jako miednica;

Upadł ci jej koniec nosa,

Z oczu płynie krwawa rosa;"

"Ma kosa wisz (sitowie, szuwar), trawę siecze,

Przed nią nikt nie uciecze."

"Toć me nawiętsze wiesiele,

Gdy mam morzyć żywych wiele:

Gdy się imę z kosą plęsać,

Chcę ich tysiąc[e] pokęsać..."

J. Baka "Uwagi o śmierci niechybnej" (fragment) :

" Tobie w głowie skoki , tany,

charty, żarty na przemiany;

śmierć kroczy,

utoczy,

jak ptaszka, nie fraszka (...)

Łasyś zbytnie na cukierki,

Jabłka, gruszki i węgierki-

Śmierć jawna,

Niestrawna,

Połyka

Młodzika."

E. Stachura: "Życie to nie teatr" (fragment) :

" Życie to nie teatr, ja ci na to odpowiadam;

Życie to nie tylko kolorowa maskarada;

Życie jest straszniejsze i piękniejsze jeszcze jest;

Wszystko przy nim blednie, blednie nawet sama śmierć!"

Bibliografia:

Teksty:

  1. Biblia;
  2. Sofokles, Antygona;
  3. Pieśń o Rolandzie;
  4. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią;
  5. J. Baka, Poezje;
  6. J.V. Goethe, Cierpienia młodego Wertera;
  7. T. Borowski, Opowiadania.

Literatura przedmiotu:

  1. Literatura polska do początku XIX wieku, red. H. Budzykowa, Warszawa 1972.
  2. Literatura polska okresu romantyzmu, red. H. Starzec, Warszawa 1977.
  3. Słownik współczesnego języka polskiego, red. B. Dunaj, Warszawa 1999.
  4. Szkolny słownik motywów literackich, red. T. Szretter, Warszawa 1998.
  5. Encyklopedia PWN.
  6. Cholewianka, Józef Baka; Online. Dostępny w: http//:www.literatura.net.pl

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Realizacja tematu:

Śmierć- to słowo dręczy każdego człowieka. Jest naturalnym bowiem kresem każdego istnienia. Wszyscy , jako istoty śmiertelne i skończone podlegamy jej mocy. Człowiek od zawsze zadawał sobie pytanie, czym jest śmierć? Jak wygląda? Czy jest końcem wszystkiego czy też istnieje coś poza ziemskim życiem? Wszyscy stykamy się z nią wiele razy w naszym życiu i zawsze wobec niej pozostajemy tak samo bezradni, zagubieni, osamotnieni. Śmierć towarzyszy naszemu życiu, toteż nic dziwnego, że wszystkie zagadnienia i pytania z nią związane nurtują człowieka a rozmyślania dotyczące tego problemu i znajdują swe odzwierciedlenia znajdują swoje odzwierciedlanie w literaturze, filozofii i w innych sztukach.

Nie sposób omówić wszystkich utworów literackich związanych z motywem śmierci. Ja postaram się ograniczyć tylko do kilku przykładów. Na początek podam naukową definicję pojęcia. Encyklopedia PWN podaje, że śmierć to : " biologiczna, medycznie: kres życia osobnika żywego, ostateczne następstwo nieodwracalnego zachwiania równowagi funkcjonalnej i załamania wewnętrznych organizacji ustroju, czyli jego nieodwracalnej dezintegracji. Rozróżnia się: śmierć fizjologiczną, czyli naturalną, zwykle związaną z podeszłym wiekiem, wywołaną procesami głównie wewnętrznymi, do której doprowadzają stopniowo ilościowe i jakościowe zmiany komórkowe i narządowe, zahamowanie podstawowych procesów metabolicznych ustroju oraz śmierć patologiczną, przedwczesną, spowodowaną procesami chorobowymi ustroju, i nieodwracalnym uszkodzeniem i zaburzeniami czynności ważnych dla życia narządów (mózg, serce, płuca, wątroba, nerki); śmierć może być powolna (agonia do kilku dni) lub nagła, gwałtowna - w ciągu kilku sekund lub minut, najczęściej w następstwie ciężkich uszkodzeń urazowych."

Definicja ta jest bardzo rzeczowa, ale jak każde naukowe stwierdzenie ogranicza się tylko do określenia pewnych medycznych, doświadczanie sprawdzalnych wniosków. Definicja ta , moim zdaniem, nie dotyka istoty rzeczy i tylko częściowo odpowiada na pytanie, czym jest śmierć. Myślę, że więcej na to zagadnienie rzuca światła literatura niż nauka.

Już w Biblii pojawia się zagadnienie śmierci. Pojawiła się ona wraz z grzechem pierwszych rodziców, a wprowadzona została do Edenu przez Lucyfera. Za zjedzenie jabłka z drzewa zakazanego Bóg ukarał Adama i Ewę tym, że uczynił ich śmiertelnymi i podległymi wszelki cierpieniom. Ich życie miało odtąd kończyć się wraz ze śmiercią. Bóg jednak nie pozostawił ludzi bez nadziei. Zapowiedział zbawienie ludzkości przez Zbawiciela, którego sam ześle.

Pierwszym człowiekiem, który zmarł był , zgodnie ze Starym Testamentem, Abel- potomek pierwszych ludzi, który został pozbawiony życia przez swego brata- Kaina. Biblia Biblia jedno z najważniejszych źródeł kultury europejskiej, zarówno w sferze religijno-moralnej (dla ludzi wierzących Biblia jest Świętą Księgą, zbiorem prawd objawionych i przykazań, uczących jak... Czytaj dalej Słownik historyczny wielokrotnie mówi o śmierci i o życiu. Wiemy już z Księgi rodzaju, ze tylko Bóg jest nieśmiertelny, natomiast człowiek skończony i śmiertelny. Jego egzystencja kończy się wraz ze śmiercią. Dusza jest ty w człowieku, co powoduje, że czujemy, myślimy i mamy samoświadomość. Gdy umieramy te wszystkie procesy kończą się i nasza dusza, która jest tym boskim pierwiastkiem, wraca do nieba. Ziemskie ciało zaś ulega rozpadowi. Tak uczy Biblia o śmierci.

Jednak oprócz samych informacji o tym, czym jest śmierć, Pismo Święte daje też człowiekowi nadzieję. Mówi ono bowiem, że życie nie kończy się wraz ze śmiercią. Człowiek jedynie kończy ziemskie pielgrzymowanie. Dzięki śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa ludzkość została odkupiona od śmierci wiecznej i dzięki temu ludzie, którzy żyli na ziemi dobrze i byli sprawiedliwi, będą zbawieni i dostąpią wiecznej szczęśliwości w niebie.

Epoką, w której niezwykle często występował motyw śmierci było średniowiecze. Bardzo popularne było wówczas hasło" memento mori", czyli pamiętaj o śmierci. W sztuce pojawiały się zwłaszcza dwa motywy związane z tym zagadnieniem. Mowa oczywiście o dance macabre i ars moriendi. Pierwszy termin dotyczy tzw. tańca śmierci. Był to korowód, na którego czele postępowała śmierć i wiodła za sobą ludzi wszystkich stanów, zawodów, wieku. Ars moriendi była to sztuka umierania. Powstawały, zwłaszcza w literaturze parenetycznej, wzorce pokazujące, jak należy pięknie i godnie umierać.

Przykładem może tu być śmierć hrabiego Rolanda z " Pieśni o Rolandzie". Tytułowy bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
utworu był wiernym sługą Karola Wielkiego, walecznym rycerzem, który uczestniczył w wyprawach przeciw niewiernym. Brał on udział w wojnie w Hiszpanii, gdzie wojska Karola walczyły z Saracenami. W czasie jednej z bitew, Roland został śmiertelnie ranny. Czując zbliżającą się śmierć, udał się na wzgórze. Ułożył się pod sosną, odwracając twarz w stronę Hiszpanii ( nie chciał, by posądzono go o ucieczkę z pola bitwy). Swój miecz i róg włożył pod siebie, aby nikt niepowołany nie wziął mu tych insygniów rycerskich. Tuż przed śmiercią wspominał Francję, krewnych i Karola. Potem modlił się i wyznał Bogu swoje grzechy. Wreszcie wzniósł ku górze prawą rękawicę na znak, że od tej chwili staje się lennikiem Boga. Anioł Gabriel, Cherubin i patron rycerzy św. Michał przybyli z nieba i wzięli duszę rycerza do Raju.

Najlepszym polskim utworem dotyczącym śmierci jest " Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią". Wiersz ma formę dialogu. Zostało w nim opisane spotkanie uczonego Polikarpa ze śmiercią. Sam opis śmierci jest przerażający. Jest to postać kobieca o rozkładającym się ciele. Oto, jak ona wygląda:

" Przyrodzenia niewieściego,

Obraza wielmi skaradego,

Łoktuszą (biała chustą) przepasanego.

Chuda, blada, żółte lice

Łszczy (błyszczy) się jako miednica;

Upadł ci jej koniec nosa,

Z oczu płynie krwawa rosa;"

Śmierć roztacza przed oczyma uczonego obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich swej mocy i potęgi. Mówi, że nikt nie jest w tanie przed nią uciec, co potwierdza cytat:

"Ma kosa wisz (sitowie, szuwar), trawę siecze,

Przed nią nikt nie uciecze."

Przedstawiony jest tu też obraz tańca śmierci. Kostucha mówi:

"Toć me nawiętsze wiesiele,

Gdy mam morzyć żywych wiele:

Gdy się imę z kosą plęsać,

Chcę ich tysiąc[e] pokęsać..."

Okazuje się, że śmierć zaprasza do swego tańca wszystkich. Przed oczami czytelnika przewija się cały korowód postaci. Są wśród nich biedni i bogaci, młodzi i starzy, chorzy i zdrowi, mądrzy i głupi, sprawiedliwi i złodzieje, są i duchowni i świeccy. Wszyscy są podlegli mocy tej przerażającej, ale jakże sprawiedliwej Pani. Taniec śmierci jest alegorią , która miała pokazać , że wobec śmierci wszyscy są równi.

Także epoce Baroku nie był obcy motyw śmierci. W wielu utworach poeci odwoływali się do motywu vanitas i wykazywali, ze życie ludzkie to jest jedynie chwila, a wszystkie ziemskie dobra przemijają. Taką wymowę mają na przykład utwory Daniela Naborowskiego zatytułowane" Marność" i " Krótkość żywota", czy Hieronima Morsztyna "Światowa rozkosz" lub " Vanitas vanitatum".

Utworem, który jednak najbardziej przypomina średniowieczne hasło " memento mori" jest wiersz Józefa Baki zatytułowany " Uwagi śmierci niechybnej". Jest to zbiór wiedzy, których adresatami są rozmaici ludzie: starzy, młodzi, panowie, damy itp. wszystkich podmiot liryczny przestrzega przed krótkością życia i niechybną śmiercią. Oto kilka uwag skierowanych do młodzieńca:

" Tobie w głowie skoki , tany,

charty, żarty na przemiany;

śmierć kroczy,

utoczy,

jak ptaszka, nie fraszka (...)

Łasyś zbytnie na cukierki,

Jabłka, gruszki i węgierki-

Śmierć jawna,

Niestrawna,

Połyka

Młodzika."

Utwór ma charakter satyryczny i żartobliwy i nieco parodystyczny sposób przedstawia motyw średniowiecznego dance macabre. Rzeczywistość ziemska jest tu podległa śmierci.

Bardzo ciekawe są zastosowane przez Bakę chwyty i środki stylistyczne oraz poetyckie. Charakterystyczna jest forma wiersza. Występuje w nim tzw. " wers siekany", czyli występują małe trzy- lub czterosylabowe cząstki. Kolejne obrazy przewijają się przed oczyma czytelnika w określonym rytmie i oddają ruch, sprawiają wrażenie jakiegoś wyścigu ze śmiercią. Język przesycony jest dosadnymi sformułowaniami, często zaczerpniętymi z języka ludowego. Jest też wiele przysłów czy ludowych powiedzonek poetycko przerobionych przez poetę. Często też stosuje bardzo śmiałą metaforykę, np. przez zestawienie ze sobą stołu z katafalkiem i potrawy z rozkładającymi się zwłokami. Przez takie zestawienia poeta chce pokazać nieuchronność przemijania i biologicznego rozpadu ludzkiego ciała.

Wszystkie te chwyty mają na celu, zgodnie z założeniami barokowej poezji, zaskoczenie i zdziwienie czytelnika. Baka w ten momentami szokujący dla odbiorcy sposób próbuje przekazać swoje przemyślenia na temat śmierci. Ukazuje zbieżność śmierci z zabawą. Człowiek w świecie zdominowanym przez śmierć jest jedyne kukiełką poruszającą się zgodnie z rytmem tańca śmieci. Śmierć jest tu wszechwładną siłą, która ukazana jest jako drapieżna bestia z kolcami, rogami, paszczami lub ostrymi kłami. Często przedstawiana jest w postaci zwierząt ( kotów, jeży, sępów, robaków itp.). Czasem przybiera ludzką postać jakiejś dobrodusznej kobiety ( matuli czy babuli), ale jest to jedynie pewna maska, dzięki której może ona szybciej otumanić człowieka i go złapać swe sidła.

Obrazy ukazane w " Uwagach..." Baki tworzą przerażające, nasycone naturalizmem i turpizmem sceny, które w bardzo prowokujący lecz jednocześnie niezwykle przekonywujący sposób przypominają o średniowiecznej maksymie " memento mori"- "pamiętaj o śmierci", bo ona pamięta o tobie.

Śmierć ma różne oblicza. Najczęściej jest naturalnym zakończeniem życia człowieka. Jednak nie zawsze tak jat. Zdarza się, że człowiek sam wybiera śmierć. Można powiedzieć, że tak było w przypadku Antygony. Bohaterka dramatu Sofoklesa musiała dokonać wyboru między posłuszeństwem prawu ustanowionemu przez Kreona a posłuszeństwem wobec prawa Boskiego. Zgodnie z rozkazem Kreona nie wolno było grzebać zwłok Polinejkesa- zdrajcy kraju. Antygona Antygona Sofokles Antygona, bohaterka główna i tytułowa; córka Edypa, siostra Ismeny, Polinejkesa i Eteoklesa, narzeczona Hajmona
Wygląd: Dostojna, pełna majestatu, wygląda i zachowuje się jak prawdziwa...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
była siostrą nieszczęśnika i jej obowiązkiem, jako członka rodziny, było pochowanie zmarłego, bo w przeciwnym razie jego dusza nigdy nie trafiłaby do Hadesu. Antygona postanowiła złamać rozkaz Kreona i pogrzebała brata. Wiedziała jednak, że za ten czyn czeka ją surowa kara. Jej śmierć była konsekwencją wyboru, którego dokonała. Wolała poświęcić własne życie niż sprzeniewierzyć się własnemu sumieniu i prawu boskiemu. Wybrała śmierć fizyczną zamiast śmierci moralnej ( nie chciała żyć w hańbie). Można nazwać ją bohaterką, bo potrafiła oddać życie za swoje ideały i wyznawane wartości.

Śmierć przeciw życiu to również częsty motyw w romantyzmie. Często śmierć była dla romantyków ucieczką przed cierpieniem, bólem istnienia, zakończeniem nieznośnego ludzkiego żywota. Niejednokrotnie był to również pewnego rodzaju romantyczny gest, swego rodzaju moda na umieranie młodo. Samobójstwo było najlepszym lekarstwem na ból spowodowany nieszczęśliwą miłością.

Tak był na przykład w przypadku Wertera , bohatera utwory Goethego. Zakochany bez pamięci w Lotcie młody człowiek przeżywał wielkie duchowe katusze. Jego ukochana była bowiem przyrzeczona innemu mężczyźnie. Werter długo walczył ze swym uczuciem na różne sposoby. Jednak nie udało się mu zapomnieć o Lotcie. Jego sytuacja była tym dramatyczniejsza, że ten młody człowiek był bardzo wrażliwy i stale analizował swoje uczucia, co doprowadzało do jeszcze większych katuszy.

Wreszcie Werter postanowił popełnić samobójstwo. Odebrał sobie życie strzałem z pistoletu. Śmierć była dla niego jedynym sposobem uwolnienia się od cierpienia i nieszczęśliwej miłości. Powieść Goethego odbiła się szerokim echem w ówczesnym świecie.

Postać Wetera stała się inspiracją dla innych twórców, ale niestety również dla młodych ludzi, którzy w postępowaniu tego bohatera znaleźli wskazówkę, jak radzić sobie z problemami życiowymi. Bezmyślnie naśladowali Wertera, łatwo żegnając się z własnym życiem.

W dwudziestym wieku śmierć przybrała jeszcze jedno oblicze. Od czasów pierwszej wojny światowej i wprowadzenia pierwszych gzów bojowych, śmierć stała się narzędziem masowej zagłady. W czasie drugiej wojny światowej rozwinęła się cała technika zabijania. Śmierć stała się narzędziem terroru i główną machiną hitleryzmu i stalinizmu.

W "Opowiadaniach" T. Borowskiego mamy przykład tego, czym była śmierć w obozach koncentracyjnych. " Proszę państwa do gazu" w tym opowiadaniu Borowski pokazuje, że masowa zagłada ludzi była przeprowadzana w obozach metodycznie i z zachowaniem odpowiedniej procedury. Najpierw segregowano ludzi na obozowej rampie. Decydowano, którzy ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum będą jeszcze pracować, a którzy od razu pójdą na śmierć. Człowiek stał się tu Bogiem, który decydował o ludzkim istnieniu.

Śmierć w obozie była często kwestią przypadku. Wystarczył zły humor esesmana, by jakieś ludzkie życie się zakończyło. Oprócz hitlerowców, zagrożeniem dla życia więźniów był także głód. Często zagłodzonych ludziach rodziły się instynkty ludożercze. W opowiadaniu zatytułowanym " Dzień na Harmenzach", jeden z więźniów o nazwisku Beker Beker T. Borowski Dzień na Harmenzach, bohater główny; Żyd, wypowiada refleksje na temat głodu jako motoru ludzkiego działania; zabił własnego syna, bo ten ukradł chleb. Przykład człowieka zlagrowanego
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
mówi: " głód jest wtedy prawdziwy, gdy człowiek patrzy na drugiego człowieka jako na obiekt do zjedzenia".

W "Opowiadaniach" śmierć towarzyszy bohaterowi niemal cały czas. Jeszcze na wolności, w okupowanej Warszawie, ludzie drżeli przed łapankami, które były jednoznaczne z wywozem do obozów zagłady. O śmierci decydował przypadek, znalezienie się w niewłaściwym miejscu o niewłaściwym czasie.

Jednak tak naprawdę obóz koncentracyjny pokazał Tadkowi, czym może być śmierć. Nie tylko jest to sposób na likwidowanie tysięcy osób, ale również doskonała metoda pozbawiania więźniów wszelkich ludzkich odruchów. Obcując na co dzień ze śmiercią, człowiek przyzwyczajał się do niej. Stawała się ona częścią życia. Coraz trudniej było współczuć tym, którzy szli do gazu, coraz trudniej było narażać swoje życie dla innych współwięźniów. Każdy bowiem myślał tylko o tym, jak przeżyć i ocalić własne życie.

Gdy pewnego razu Tadek i inni więźniowie widzą przejeżdżający wóz wypełniony kobietami wołającymi o pomoc i ratunek, nikt z nich nie zareaguje. Tadek podsumuje to zdarzenie jednym krótkim stwierdzeniem: 'Żywi zawsze mają rację przeciw umarłym." To okrutne stwierdzenie uświadamia nam, jak wielkich spustoszeń w psychice człowieka dokonał obóz i ciągłe zagrożenie śmiercią. Człowiek został zepchnięty do poziomu zwierzęcia, które tylko walczy o własne przetrwanie. Wszelkie ludzie odruchy w nim zanikają.

Śmierć była tematem literackim od zawsze, bo od zawsze ten problem dotyczył każdego człowieka. Zmieniały się tylko sposoby jej przedstawiania i funkcja tego motywu. W średniowieczu była to kobieta Kobieta Z. Nałkowska Medaliony - Kobieta cmentarna, bohaterka autentyczna; prosta, niewykształcona kobieta, opiekująca się grobami. Niedaleko cmentarza znajduje się getto żydowskie, otoczone murem. Wedle... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum z kosą, która zagarniała wszystkich ludzi do swego tańca, w renesansie czy baroku była naturalnym dopełnieniem życia, ostrzeżeniem przed jego znikomością i przemijaniem, w romantyzmie często była ucieczką od cierpienia i bólu istnienia, w literaturze wojennej była narzędziem terroru i wynikiem ludzkiego bestialstwa, we współczesnych utworach stanowi pewien element uatrakcyjniania fabuły.

We współczesnej kulturze mamy do czynienia ze śmiercią praktycznie codziennie. Dowiadujemy się o niej w niemal każdym wydaniu wiadomości. Współczesne filmy epatują śmiercią. Stała się ona dobrym sposobem zapewniania rozrywki. Im więcej śmierci w filmie, w grze komputerowej czy książce kryminalnej tym lepiej, bo więcej zabawy. Dziś już śmierć nas nie szokuje ani nie przeraża. Tylko czasami, jakiś akt wielkiego brutalizmu czy okrucieństwa może nas oburzyć czy nami wstrząsnąć. Małe, codzienne śmierci ( np. dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum umierających z głodu w Afryce, czy ludzi ginących w atakach terrorystycznych na Bliskim Wschodzie) już na nas nie robią wrażenia. Coraz częściej godzimy się na śmierć: państwa przyzwalają na aborcje dzieci nienarodzonych czy eutanazje ludzi starych. Coraz częściej słyszy się stwierdzenie, że nasza cywilizacja jest cywilizacją śmierci.

Myślę, że w dzisiejszych czasach nikogo już nie przestraszyłaby średniowieczna śmierć z kosą. Takie obrazowanie już do nas nie przemawia. Ale czy, na przykład, nie zrobiłoby na nas wrażenia na przykład alegoryczne przedstawienie śmierci z bombą atomową?