Dodaj do listy

"Wesele" Stanisława Wyspiańskiego jako dramat symboliczny

  1. Wprowadzenie

Dramat Stanisława Wyspiańskiego powstał na podstawie autentycznych wydarzeń. Wyspiański był gościem na ślubie, a potem uroczystości weselnej swojego przyjaciela, młodopolskiego poety Lucjana Rydla. Uroczystość była wydarzeniem o znaczeniu społecznym, ponieważ ślub połączył przedstawiciela inteligencji, artystę z córka chłopska, Jadwigą Mikołajczykówną. Nie był to pierwszy taki związek w tym okresie, kila lat wcześniej z siostra obecnej wybranki ożenił się Włodzimierz Tetmajer i to właśnie w jego wiejskim domy odbywało się pamiętne wesele 20 listopada 1900 roku. Uroczystość nie wzbudzał już takich kontrowersji jak małżeństwo Tetmajera, ale budziło dużą ciekawość, a bronowiccy goście stali się pierwowzorami dla postaci dramatu. Na weselu byli przedstawiciele krakowskiej elity intelektualnej i artystycznej oraz miejscowi chłopi, rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
i sąsiedzi panny młodej, to zderzenie dwóch środowisk stało się dla Wyspiańskiego inspiracją do ukazania stosunków społecznych w Polsce na początku wieku

Symbolizm to technika artystycznego wyrazu oparta na przekazywaniu treści za pomocą symboli. Nurt ten zrodził się we Francji (najwybitniejsi przedstawiciele: Rimbaud, Verlaine, Beaudelaire). Symbol oznacza jakiś pojedynczy znak, niosący ze sobą ładunek ukrytej treści. W życiu codziennym spotykamy się z symbolami bardzo często, pomagają nam porozumiewać się np. na drodze. Jednak w sztuce symbole nabierają głębszego znaczenia i służą wyrażaniu treści, których nie sposób przekazać wprost. W "Weselu" odnajdujemy cała gamę symboli, wszystkie tzw. "Osoby dramatu" są symbolami pewnych idei. Szczególne nasilenie przekazu symbolicznego zauważa się w II i III akcie, kiedy to mamy do czynienia z fantastycznym planem wydarzeń, pojawiają się tam symboliczne postacie i przedmioty, a także słowa i zdarzenia Pomieszanie światów realnego i fantastycznego rozpoczyna się od momentu zaproszenia na wesele Chochoła, który to sprasza swoich gości. Od tego momentu dramat nabiera cech dramatu symbolicznego. .

  1. Rozwinięcie

"Wesele" weszło na sceny teatrów krakowskich niedługo po autentycznym wydarzeniu, które było dla niego pierwowzorem, od tamtej pory twórcy teatralni nieustannie wracają do tej sztuki. Za każdym razem reżyser zwraca uwagę na inne cechy dramatu, inne sceny zostają uwypuklone, na inne aspekty kładzie się nacisk. "Wesele" nie poddaje się łatwym i jednoznacznym interpretacjom.

SYMBOLE POJAWIAJACE SIE W DRAMACIE:

  • osoby dramatu, czyli postaci z planu fantastycznego, są one uosobieniem tego, co tkwi w marzeniach, pragnieniach, czy lękach bohaterów. w psychodynamicznej terminologii są to przejawy podświadomości , pragnące się ujawnić.

Kolejno pojawiają się:

- Widmo, jest to ukochany Marysi, a którym kiedyś był zaręczona, jeśli przyjmiemy, że pierwowzorem postaci była prawdziwa Maria Maria A. Malczewski Maria, bohaterka główna i tytułowa; córka Miecznika. Wcześnie straciła matkę, bardzo kocha ojca. Zakochana z wzajemnością w Wacławie, jest wierną i cierpliwą żoną. Bardzo tęskni,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Mikołajczykówna, Widmo będzie duchem Ludwika de Laveaux, jej narzeczony. Ludwik de Laveaux był zdolnym malarzem, jednak obiecującą karierę artystyczna i miłość do Marysi przerwał przedwczesna śmierć artysty chorego na suchoty. Marysia Marysia A. Domańska Historia żółtej ciżemki, bohaterka epizodyczna; siostra Wawrzusia; śliczna czarnooka dziewczyna
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
tęskni za nim i w te magiczna noc czuje żal i samotność, mówi do niego: "Bywałeś mój narzeczony,/ przyrzekałeś mi." "Miałam ci być poślubiona/ i mój ślubny ty." W tej sytuacji Widmo jest symbolem straty, Marysia utraciła miłość i szansę jaką było dla niej to małżeństwo. Wesele siostry jest okazja do refleksji nad własnym losem, który mógł być podobny, a jest bardzo smutny "Miałabym tylo wesele,/ co jak dziś, jak to dziś."

- Stańczyk - kolejna zjawa nawiedzająca żywych, symbol narodowego sumienia. Stańczyk to postać historyczna, choć obrosła legenda, między innymi za sprawą obrazu Matejki. Stańczyk był królewskim błaznem, przebywa na dworze w czasie panowania ostatnich królów z dynastii Jagiellońskiej. Jako błazen miał możliwość wyrażania swego zdania choć oczywiście w formie żartu. Do historii przeszedł jako patriota z bólem obserwujący stan swego kraju i niebezpieczne przemiany. Jest on jednak symbolem troski o losy kraju, ukazuje się Dziennikarzowi, ponieważ on nie jest pewny swego postępowania. Ma poczucie zaprzedania się zaborcy. Stańczyk mówi do niego: "Oto naści twoje wiosło:/ błądzący w odmętów powodzi,/ masz tu kaduceus polski,/ mąć nim wodę, mąć. / Mąć tę narodową kadź,/ serce truj, głowę trać!/ Na Wesele! Na Wesele!". Stańczyk, mówiąc o mąceniu wody, ma na myśli gmatwanie prawdy, dziennikarskie zabiegi przekazywania półprawd i przeinaczeń. Dziennikarz Dziennikarz T. Różewicz Kartoteka, bohater epizodyczny; przychodzi, by przeprowadzić wywiad z Bohaterem, przeciętnym zwykłym człowiekiem. Zadaje mu stereotypowe pytania, nie drąży, pyta go o poglądy polityczne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum należał do stronnictwa konserwatywnego, a wiec głoszącego utrzymanie status quo. W ówczesnej sytuacji oznaczało to współprace z zaborca. W tym celu Dziennikarz nie pisał całej prawdy, podawał do publicznej wiadomości tylko niektóre fakty, tak , by nie budzić patriotycznych nastrojów, nie budzić niespokojnego ducha narodu. Stańczyk oskarża go wręcz o usypianie w narodzie ducha: "Zaśpiewałeś kruczy ton;/ tobież tylko dzwoni w głuszy/ pogrzebowych jęków dzwon?/ Dzwon królewski: -/ Siedziałem u królewskich stóp,/ królewski za mną dwór:/ synaczek i kilka cór,/ Włoszka - a wielki chór/ kleru zawodził hymny; -/ a dzwon wschodził./ Patrzali wszyscy w górę,/ a dzwon wschodził -/ zawisnął u szczytów/ i z wyżyn się rozdzwonił:/ głos leciał, polatał,/ kołysał się górnie,/ wysoko, podchmurnie -/ a tłum się wielki pokłonił./ Pojrzałem na króla,/ a król się zapłonił.../ Dzwon dzwonił". Aluzja do dzwonu Zygmunta podkreśla stan upadku Polski, Stańczyk zauważa ze kiedyś dzwonów towarzyszył ważnym wydarzeniom dla kraju, doniosłym uroczystościom, obecnie głosi tylko śmierć, słychać go tylko w czasie pogrzebów. Puszczyk, mianem którego określa Stańczyk Dziennikarza jest symbolem nieszczęścia. Zwiastuje złe wydarzenia tak jak postawa Dziennikarza i jego działalność prasowa wróży Polsce upadek. "Puszczyku!/ Zgrałeś się przy zielonym stoliku/ czy z kobietami w gorączce/ opętałeś duszę mdłością/ i w tej momentu palaczce/ oślep gnasz we własne próchno./ A gdy na nie wichry dmuchną,/ rozleci się zgasłe próchno,/ zamurują się otchłanie/ i krzyk, i jęk, i wołanie/ zda ci się błazeństwem duszy,/ które nikogo nie skruszy,/ które zeżre siebie samo,/ a trzewia mu gniciem cuchną. -/ Znam ja, co jest serce targać/ gwoźdźmi, co się w serce wbiły,/ biczem własne smagać ciało,/ plwać na zbrodnie, lżyć złej woli,/ ale Świętości nie szargać,/ bo trza, żeby święte były,/ ale Świętości nie szargać:/ to boli."

- Hetman, symbol zdrady i najgorszych cech szlacheckich przybywa do Młodego Pana. Hetman Hetman S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; przybywający do Pana Młodego, rozbudza w jego sercu rozterki, dotyczące przeszłości i przyszłości Polski. Hetman to symbol magnaterii, zdrady narodowej
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
to duch Ksawerego Branickiego, który niechlubnie zapisał się w historii jako przywódca powstania konfederacji targowickiej. Targowica został uznana za wystąpienie przeciwko narodowi, choć znaczna część uczestników nie znała dokładnych powodów wystąpienia, niektórzy po prostu bronili swoich majątków. Nie można jednak zarzuci tego dowódcy, który działa świadomie stawiając dobro własne ponad interes narodowy. Hetman budzi niepokoje Pana Młodego, wytykając mu mezalians. Narodowy zdrajca zarzuca artyście, inteligentowi zdradę własnej klasy. Żeniąc się z chłopką, zdaniem Branickiego, Pan Młody zaprzedaje dusze diabłu. Dla Hetmana ludno wiejska jest hołotą, jego słowa są brutalne i zdradzają ogromną niechęć do chłopów: "Czepiłeś się chamskiej dziewki?!/ Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny to wszystko hołota/ tylko im złota;/ trza było do bękartów Carycy/ iść smalić cholewki:/ byłać ta we mnie cnota./ Asan mi tu Polski nie żałuj,/ jesteś szlachcic, to się z nami pocałuj,/ jesteś wolny!"

* Upiór - kolejna postać dobrze znana z historii Polski, duch Jakuba Szeli ukazuje się Dziadowi, przedstawicielowi tej najbiedniejszej warstwy chłopskiej. Jakub Jakub A. Mickiewicz III cz. Dziadów, bohater epizodyczny; jeden z więźniów o krótkim stażu: dziwi się, słysząc żartujących kolegów, że można przywyknąć do "kozy"; MŁODZIEŻ POLSKA WIĘZIONA... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Szela był dowódca rabacji galicyjskiej. Dramatyczne zdarzenia miały miejsce w 1846 roku, wtedy to zbuntowani chłopi zwrócili się przeciwko swoim panom brutalnie ich mordując. Ten historyczny epizod na długo podzielił chłopów i panów, . teraz duch tej rzezi pojawia się na weselu, które jest próba pojednania. Dziad gwałtownie go odpędza: "Kto! ty we krwi! precz, piekielny!" , ale Upiór nie chce Odess, jest natrętny: "Ja weselny, ja weselny,/ dajcie, bracie, kubeł wody:/ ręce myć, gębe myć,/ chce mi się tu na Weselu/ żyć, hulać, pić." Postać Jakuba Szeli i rabacji galicyjskiej jest w utworze przywoływana kilkakrotnie już w pierwszej części, co świadczy o tym, że są to zdarzenia stale obecne w świadomości obu klas. "Jeno ty nie przeklinaj usty,/ ś brat - drżyj! ja Szela!!/ zyszedłem tu do Wesela,/ byłem ich ojcom kat,/ a dzisiaj ja jestem swat!!" Dziad, choć próbuje go odpędzić, nie umie się pozbyć meczącej zmory. Tak jak niełatwo zapomnieć o dawnych krzywdach i zatargach.. "Precz, precz, ty trup!"/ "Widzisz, w orderach chodzę." - chwali się Szela, dla którego najważniejsze są dobra materialne, oznaki bogactwa i władzy. Jego ordery są przypomnieniem rzezi, krwawa zemsta nie został zapomniana.

* Rycerz- Zawisza Czarny przybywa do Poety. Zawisza do dziś jest czytelnym symbolem potęgi Polski, zaufania, godności, honoru. Warowi, które na początku wieku przezywały swój upadek. Nie przypadkiem symbol mocy i działania zjawia się przed dekadenckim artysta, cierpiącym na niemoc, marazm i cynizm. Poeta odszedł roli, jaką sztuka pełniła przez wieki, nie chce być narodowym sumieniem, nie chce wzywać do walki. "Jutro dzień, przede dniem świt!/ Wiesz ty, czym ty mogłeś być- /Zwiastun." Postawa Poety jest dla niego zawodem, wie, że jego postępowanie nie jest słuszne, ze nie spełnia swego zadania, ale nie potrafi się wyzwolić z bierności i marazmu, jaki go ogarnął. Próbuje się odnaleźć w zaistniałej sytuacji, brak mu zdecydowania i własnych poglądów. Rycerz Rycerz S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; kojarzący się z Zawiszą Czarnym, przybywa do Poety. Ta zjawa to symbol męstwa, odwagi, honoru, łączności Polski z Litwą, wielkości militarnej i moralnej... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum wskazuje mu drogę twórcza, propagowanie czynu, podejmowanie tematyki narodowej i niepodległościowej, każe mu zachęcać do walki.. "Na głos mój ty będziesz drżał:/ Grunwald, miecze, król Jagiełło!/ Hajno się po zbrojach cięło,/ a wichr wył i dął, i wiał;/ stosy trupów, stosy ciał,/ a krew rzeką płynie, rzeką!/ Tam to jest!! Olbrzymów dzieło;/ Witołd, Zawisza, Jagiełło,/ tam to jest!! - Z pobojowiska/ zbroica się w skibach przebłyska,/ żelezce, połamane groty,/ drzewce powbijane do ciał,/ z trupów zapora, z trupów wał,/ rycerski zgotowiony stos:/ Ofiarnica -/ tam leć - tam chodź, tam leć!!!/ brać z tej zbrojowni zbroje,/ kopije, miecz i szczyt/ i stać tam wśród krwi,/ aż na ogromny głos/ bladością się powlecze świt,/ a ciała wstaną, /a zbroje wzejdą/ i pochwycą kopije, i przejdą!!!/ Spiesz, tam leżą stosy ciał;/ przeparłem trumniska wieko,/ czas, bym wstał, czas, bym wstał."

- na końcu widzimy jak Wernyhora przybywa do Gospodarza. Tajemnicza postać Kozaka, wróżbity, barda, symbolicznego mędrca pojawia się na weselu by wreszcie wprowadzi plany w czyn. Wskazuje Gospodarzowi na gotowość chłopów do działania. Wręcza mu złoty róg, również symbol ( w treści całego utworu symbol zaprzepaszczonych szans). Wernyhora posiada tu dużą wiedze, j4est świadomy chłopskiej postawy, chce by Gospodarz jako przedstawiciel inteligencji wskazał chłopom właściwą drogę, stanął na ich czele, ponieważ oni właśnie tego oczekują, przewodnictwa. Polecenia Wernyhory są jasne: "Roześlesz wici przed świtem,/ powołasz gromadzkie stany." "Niech jadą we cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich strony!/ Bądź gotów, nim wstanie słońce./ Skoro porozsełasz gońce,/ zgromadzisz lud przed kościołem,/ jak są zdrowi, prości, mali;/ ażeby godność poznali,/ Bogiem powitasz ich kołem,/ a wtedy przykaż im ciszą,/ niech żaden brzeszczot nie szczęknie, /a skoro rzesza uklęknie,/ niech wszyscy natężą słuch:/ czy tętentu nie posłyszą/ od Krakowskiego gościńca - ?". Gospodarz jest tu osoba łączącą oba środowiska, jest inteligentem, artysta malarzem od lat żyjącym wśród chłopów z żoną chłopką. To do niego zwraca się Wernyhora, to jemu powierza złoty róg. "Słowo-Rozkaz, Rozkaz-Słowo; /dla serca serce gotowo./ Słuchaj, panie Włodzimierzu:/ oto chwila osobliwa,/ pomówimy o Przymierzu.". Wernyhora przybywa z poważnym planem walki o wolno, ale Gospodarz jest w trakcie uczty, nie zajmują go sprawy narodowe, proponuje zjawie wódkę. Wernyhora: "Zostaw, panie Włodzimierzu,/ że to chwila osobliwa;.." /"Lepiej gwarzy się przy szklenie,/ że to z drogi, tyle błoto;/ lepiej gada się przy wenie." Jednak Gospodarz jest zmęczony, nie do końca rozumie powagę sytuacji, zadanie przekazuje Jaśkowi, młodemu parobkowi. Tym samym składa odpowiedzialność na młodego roztrzepanego chłopaka, który nie rozumie swej misji i traci róg, zajęty szukaniem czapki z pawimi piórami.

* Chochoł - odgrywa tu szczególna rolę, to on przyzywa kolejne zjawy , przychodzi do śpiącej Isi i zapowiada kolejnych gości: "Tatusiowi powiadaj, że tu gości będzie miał/ Jako chciał/ Jako chciał" ale dziewczyna Dziewczyna B. Prus Na wakacjach, bohaterka pierwszoplanowa; ryzykując własnym życiem wyniosła niemowlę z płonącej chałupy; posiada zdolność "dzikiego zapału", porywów serca i współczucia. Zwracają... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum go wygania: "Huś ha, na pole,/ głupi śmieciu, chochole!". Jak odczytywać symbolikę Chochoła nie wiadomo do końca, można potraktować go jako "głupiego śmiecia" a można Wierzyc iż jest krzakiem róży owiniętym tylko słoma: "Ubrałem się, w com ta miał,/ sam twój tatuś na mnie wdział,/ bo się bał, bo się bał,/ jak jesienny wicher dął,/ zaś bym zwiądł, róży krzak,/ a tak, tak, a tak, tak,/ skądże bym ja sam to wziął...." ta druga interpretacja pozostawia nadzieje, jeśli Chochoł, który gra smętny taniec w którym pogrążają się rodacy, rozkwitnie na wiosnę, wypuszczając pąki i rozpocznie nowe Zycie, pojawi się nowa szansa dla Polaków. Utwór kończy się właśnie chocholim tańcem. chochoł śpiewa: "Miałeś, chamie, złoty róg,/ miałeś, chamie, czapkę z piór:/ czapkę wicher niesie,/ róg huka po lesie,/ ostał ci się ino sznur,/ ostał ci się ino sznur." Goście weselni pogrążają się w tym otepieńczym tańcu, z którego nie potrafią się wyzwolić.

* Przedmioty- symbole

- złoty róg, jego dźwięk ma by sygnałem do czynu, tylko on mógł przerwać marazm i bezczynność, ale został zgubiony. Jasiek, który nie znał jego prawdziwej wartości, zostawił go gdzieś, schylając się po swoja czapkę z pawimi piórami.

- Złota podkowa - podkowa jest symbolem szczęścia, ale tu stanowi ślad bytności Wernyhory, ale Gospodyni przezornie chowa ja do kufra, co świadczy o chłopskim skąpstwie, chciwości i zapobiegliwości.

- Pawie pióra - ozdobna czapka Jaśka, jego duma i symbol posiadania. Własność prywatna, która stała się przyczyna zguby własności narodowej. Czapka a pawimi piórami symbolizuje tu prywatę, postawienie własnych dóbr, choćby znacznie mniejszych przed dobrem ogółu, niezależnie jaka był była jego wartość.

-Bronowicka chata- czyli chłopska chata, ostoja polskości

- Dzwon Zygmunta- symbol dawnej chwały i potęgi oraz obecnego upadku

- Obrazy Matki Boskiej- symbol wiary chłopów, ich oddania Matce Boskiej.

* Sceny- symbole

- Wesele - samo zgromadzenie gości z różnych środowisk przy wspólnym stole i wspólnej zabawie jest symbolem pojednania, ale pojednania powierzchownego i nietrwałego. Wspólne ucztowanie tylko uwidacznia prawdziwe różnice między chłopami i inteligencja.

- Chocholi taniec- to symbol marazmu, letargu, w jaki popadł naród polski, poruszające się lunatycznie postacie świadczą o niemocy polskiego narodu do działania.

* symboliczne wypowiedzi

-"Cóż tam, Panie, w polityce?"- pytanie Czepca skierowane do Dziennikarza wyraża zainteresowanie polityką światowa. Chłopi poszerzają swoje horyzonty, interesują się bieżącymi wydarzeniami, jednak inteligencja Inteligencja B. Prus Lalka, bohater zbiorowy; warstwa ludzi wykształconych, którzy intelektualnymi umiejętnościami próbują zarobić na swoje utrzymanie. Niestety, zdolności i rzetelna wiedza nie mogą tego zapewnić:... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum tego nie zauważa, dla niej chłop nadal związany jest tylko z rolą i gospodarstwem, o czym świadczy lekceważąca odpowiedź Dz8iennikarza. Inteligencja chce widzie we wsi azyl, spokojna oazę, gdzie można się schroni przed polityką, toteż wola, by chłopi zajmowali się wyłącznie tym, co dotyczy ich gospodarstwa.

- "Miałeś, Chamie, Złoty Róg /Miałeś, Chłopie, Czapkę z Piór (...) /Ostał Ci się jeno Sznur" podsumowanie utraty złotego rogu, a więc zaprzepaszczenia szansy na wyzwolenie. Inteligencja i chłopi nie popisali się, nie umieli współpracować i zlekceważyli okazje do czynu.

- "Ot, Pany się nudzą sami /To się pięknie bawią z Nami" słowa Dziada, który w całej tej zabawie dostrzega prawdziwe oblicze. Rozumie, ze wesele jest dla inteligencji tylko rozrywka a nie znaczącym gestem w stronę trwałego pojednania.