Dodaj do listy

Dwa wizerunki artysty i dwa sposoby mówienia o sztuce - Poety z "Wesela" (,,przez pół serio, przez pół drwiąco") i Przybyszewskiego w „Confiteorze”

Epokę schyłku XIX wieku w sztuce cechował dekadentyzm - wyjątkowo pesymistyczny nurt, umiejscawiający smutnego człowieka na ziemi - padole łez. W Polsce na ten okres przypada okres literacki Młoda Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny zwana również modernizmem lub neoromantyzmem. Obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich twórcy tej epoki również miał być obrazem człowieka złamanego i rozczarowanego. Nie działo się tak jednak zawsze. Portret artysty w sztuce nie został zdeterminowany przez pesymistyczne prądy epoki. Aby tę tezę udowodnić przedstawić należy dwa wizerunki młodopolskiego twórcy, które znajdziemy w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego i "Confiteorze" Przybyszewskiego.

Jako pierwszym zajmiemy się Poetą z "Wesela" Stanisława Wyspiańskiego. Dramat został napisany pod natchnieniem jakiego doznał przebywając na weselu malarza-poety Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny, które odbyło się w Bronowiczach pod Krakowem w roku 1900. Również postać Poety była wzorowana na prawdziwym człowieku - młodopolskim twórcy Kazimierzu Przerwie-Tetmajerze. Tworząc postać Wyspiański wziął pod uwagę trend dekadencji. Poeta to lekkoduch, niestały w uczuciach bawidamek, pozorant. Czaruje chłopkę Marysię: "chcialem cos powiedziec czule, chcialem zapukac w serduszko(...)" jednak nie chce wcale na nie poprzestać, szybko się nią nudzi, za chwilę już jest przy córce Żyda Racheli. Roztacza przed nią uroki wolnej niezobowiązującej miłości "I czegóz pani zyczy? (...) A milosc wolna?" widzi w niej kobietę dla siebie, sądzi że mają podobne podejście do życia . Podczas jednej z rozmów z chłopską dziewczyną wyraża modernistyczny obraz sztuki, w którym nie może być nawiązań do patriotyzmu, sztuki która nie umoralnia jest samodzielną wartością. Poeta wyraża tę myśl w krótkich słowach: "sztuka dla sztuki". Jego podejście do młodej chłopskiej dziewczyny jest uwarunkowane tym, że czuje się on lepszy od niej, czuje że społecznie stoi znacznie wyżej.

Poeta na tle chłopstwa wypada blado, wręcz żałośnie - sam przyznaje się do tego, że tak naprawdę jest bezdomny: "Jestem sobie pan, zurawiec; zlatam, jak sie ma na lato". Jednak najbardziej wyraźny obraz jego poglądów i wartości ukazuje się w spotkaniu z Rycerzem, który jest jedną ze zjaw sprowadzonych na wesele przez Chochoła w drugim akcie dramatu. Rycerz Rycerz S. Wyspiański Wesele, bohater fantastyczny; kojarzący się z Zawiszą Czarnym, przybywa do Poety. Ta zjawa to symbol męstwa, odwagi, honoru, łączności Polski z Litwą, wielkości militarnej i moralnej... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum - historyczny Zawisza Czarny ukazuje pustkę jaka panuje w twórczości Poety. Sam Rycerz stanowi symbol Symbol motyw bądź zespół motywów, pojęć, obrazów, które oprócz znaczenia dosłownego posiadają także znaczenie ukryte - symboliczne. W przeciwieństwie do alegorii, która może być odczytana tylko... Czytaj dalej Słownik terminów literackich pragnień Poty, który odczuwa brak patriotyzmu w sztuce, dlatego też pojawia się przed nim aby wzbudzić w nim uśpioną aktywność i napomina o zatarciu się prawdziwej roli twórcy - narodowego wieszcza. Zwraca się do niego tymi słowami: "Zbieraj się, skrzydlaty ptaku (...) Na koń, zbudź się, ty żak, ty lecieć masz jak ptak! (...)A czy wiesz, czym ty masz być, o czym tobie marzyć, śnić". Poeta okazuje się tchórzem, symbolem dekadenckiego strachu przed podjęciem jakichkolwiek działań - cofa się przed zjawą co oznacza, że nie chce pełnić powierzonej mu przez przodków roli.

"Confiteor" Stanisława Przybyszewskiego jest patetycznym manifestem twórcy, obrazem modernistycznych trendów w sztuce Młodej Polski. On również wypowiada się o sztuce jako o samodzielnej wartości, wyznaje ten sam pogląd co Poeta z "Wesela": "Sztuka nie ma żadnego celu, jest celem sama w sobie, jest absolutem, bo jest odbiciem absolutu - duszy". Przybyszewski dla zaakcentowania wysuwanych przez siebie tez posługuję się jeżykiem wysokim pełnym wzniosłości i patetycznym. Porównując jego język i język Poety to ten drugi wypada blado. Przybyszewski tworzy obraz dojrzałego, poważnego twórcy, odpowiedzialnego za swoje dzieła. Aby uwypuklić ten obraz wprowadza do tekstu łacinę, która dodaje mu jeszcze wzniosłości. Stanisław Przybyszewski był skandalistą swojej epoki, prowadził rozwiązłe i niemoralne życie, był alkoholikiem i hulaką, ale również reprezentował skrajnie modernistyczny pogląd na sztukę: "Sztuka zatem jest odtworzeniem życia duszy we wszystkich jej przejawach, niezależnie od tego czy są dobre lub złe, brzydkie lub piękne". Dzieło przede wszystkim ma wyróżniać się estetyką, najważniejsza jest jego forma i brak odwołania choćby do konkretnych treści - patriotyzmu, polityki, moralności. Przybyszewski kultywuje sztukę jako bezsporny absolut, którego nie da się ani ogarnąć ani ująć w żadne ramy. Te dwa przytoczone przykłady artystów jednak różniły się w postrzeganiu kobiety. Tetmajer lubił kobiety bawić, lubił je oczarowywać. Natomiast u Przybyszewskiego liczyła się jedynie miłość fizyczna, była elementarną wartością kosmiczną.

U Przybyszewskiego widoczny jest wyraźnie wpływ dekadentyzmu, ale również zainteresowanie satanizmem - jego opisy są ciemne i brzydkie, opisuje rzeczy i wydarzenia pogrążone w mroku. Nie jest on jednak tak duchowo pusty jak Poeta z "Wesela" Wyspiańskiego. Podczas poznawania "Confiteora" nie sposób ominąć słów twórcy: "Artysta zna tylko - powtarzam - potęgę, z jaka dusza na zewnątrz wybucha.(…) Dlatego jest głupią niedorzecznością zarzucać artyście w naszym pojęciu beznarodowość, bo w nim najsilniej przejawia się istotny, wewnętrzny duch narodu, on jest tym mistycznym Królem-Duchem, chwała i wniebowstąpieniem narodu". Poeta od Wyspiańskiego sam przyznaje się do braku ojczyzny, do swej metafizycznej bezdomności - kiedy wyznaje to na weselu wzbudza gorące współczucie wśród świadomych patriotycznie chłopów.

Tak Przybyszewski jak i Poeta z "Wesela" są przykładem poznawania świata przez pryzmat modernistycznych trendów, obaj hołdują zasadzie "sztuka dla sztuki", jednak dostrzec w tych postaciach można znaczące różnice. Poeta stworzony przez Wyspiańskiego to przykład skrajnej dekadencji, on nie dość że nie widzi sensu swego istnienia to nawet nie stara się go szukać, Stawarza to postać żałosnego człowieka, który szuka jedynie pociech i pożywki dla swego znudzonego "ja". Natomiast Przybyszewski to twórca poważny, świadomy i pewny swojego zdania. Wyznaje zasady modernistycznego estetyzmu i hołduje filozofiom Schopenhauera i Nietzschego, po części odrzucając nastroje dekadenckie. Znaczące są również różnice w stylu i poziomie ich wypowiedzi, które przecież są tak istotne dla wizerunku twórcy. Przybyszewski posługuje się bogatym językiem, wprowadza do niego łacinę, mówi stylem wysokim, natomiast weselny Poeta wypada miernie w tym porównaniu. Jak widać te same poglądy nie warunkowały tego jaki twórca młodopolski był, jak w każdej epoce różnice polegają na warsztacie pisarskim i umiejętnościami jakie sobą artysta reprezentuje.