Dodaj do listy

„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego jako polski dramat narodowy

Dramat pod tytułem "Wesele" autorstwa Stanisława Wyspiańskiego uważany jest za jedno z najważniejszych dzieł epoki Młodej Polski. O jego wielkim znaczeniu świadczy oryginalna kompozycja, rozbudowana semantyka i złożona symbolika. Wartość tego dzieła nie polega tylko na bogactwie estetycznym, ale także na nawiązaniu do tradycji dramatu romantycznego. Utwór porusza bowiem problematykę polskiej sprawy narodowej - porusza bardzo skutecznie, bo jego oddziaływanie na świadomość narodową Polaków było bardzo duże.

Inspiracje do napisania dramatu zaczerpnął Wyspiański z autentycznego wydarzenia, które stało się bardzo głośne w ówczesnym Krakowie i jego okolicach. Chodzi mianowicie o ślub przyjaciela artysty - krakowskiego poety Lucjana Rydla z Jadwigą Mikołajczykówną, pochodzącą z leżącej w pobliżu Krakowa wsi Bronowice. Wielu innych bohaterów "Wesela" ma swoje prototypy we współczesnych artyście osobach z "krwi i kości". Często bezpośrednie odwołania do konkretnych osób i wydarzeń wzburzały niejednego znajomego artysty, wielu czuło się pokrzywdzonych. "Wesele" można rozumieć wiec jako utwór mówiący o realiach życia ówczesnego środowiska artystycznego miasta Krakowa. Wielkim wydarzeniem społecznym, nieco skandalicznym było związanie się inteligenta z wiejską dziewczyną, bo uderzało w podstawy podziału klasowego społeczeństwa. Nie zapominajmy jednak, że takie zachowania wypływały także z ówczesnej mody, którą nazywano też chłopomanią, czy ludomanią - znużeni nieszczerością i sztucznością póz życiowych mieszkańców miasta artyści wśród chłopstwa upatrywali ludzi szczerych, prawdziwie autentycznych ze względu na życie w bliskości natury.

Kategorie czasoprzestrzenne w dramacie Wyspiańskiego zostały dokładnie zarysowane. Czas akcji to jedna noc i poranek 1900 roku. W dramacie jednak pojawia się także czas symboliczny, odnoszący się do momentów przełomowych, jak oczekiwanie na odrodzenie, na początek czegoś nowego. Sensu takiego pozwala domyślać się data wydarzeń - przełom wieków. Ale również zaślubiny, wesele odnoszą w jakiś czas mistyczny, czas nadziei, początku, wyczekiwania. Zauważmy także, że wydarzenia akt drugiego dramatu wyjątkowo silnie naładowanego symbolicznie, prawie wizyjnego dzieje się o północy. W swój utwór obok przestrzeni realistycznej wprowadza autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum także historyczną, którą wnoszą ze sobą pełne symboliki i znaczenia dla historii narodowej postaci. Z przeszłości zjawiają się między innymi Wernyhora, Stańczyk, Rycerz.

Przestrzeń, w której dzieje się akcja dramatu, skonstruowana została tak, jak i czas wydarzeń - w warstwie powierzchniowej bardzo wyraźnie zaznaczona i pełna konkretów realistycznych staje się dodatkowo nośnikiem symbolicznych znaczeń. Miejsce akcji to przestrzeń rzeczywistego wesela - izba w bronowickiej chacie, której próg wyznacza granicę istotną dla organizacji przestrzeni - w granicach domu i na zewnątrz.

Jednak wielopłaszczyznowość utworu wspomniana w odniesieniu do czasoprzestrzeni utworu dotyczy także innych jego warstw, kiedy zestawia się obok siebie różne perspektywy. Spotykają się tutaj bohaterowie realistyczni i postaci fantastyczne, śledzimy losy konkretnych osób i zbiorowości, odbijają się tutaj, jak w zwierciadle obyczaje, ale wkracza też warstwa fantastyczna; towarzyskie skandaliki i anegdota stają się dramatem narodowym, a komizm łączy się z tragizmem.

Gdy mowa o budowie dramatu odwołać się należy do konwencji szopki, bowiem podobnie, jak tam postaci parami występują z grona bohaterów, przeprowadzają dialog, aby ustąpić miejsca kolejnym. Zauważyć należy także taniec, który ma wielkie znaczenie kompozycyjne i wprowadzając swoisty rytm, nadaje widowisku własny rytm, co zbliża go do baletu. Ale taniec to także istotny dla przesłania utworu motyw.

Dlaczego jednak ten utwór zyskał stale określenie wielkiego polskiego dramatu narodowego? Wyspiański podejmuje najtrudniejsze sprawy Polaków przełomu wieków. Zestawienie Zestawienie stałe połączenie dwóch lub więcej samodzielnych pod względem gramatycznym wyrazów, które razem tworzą jedną nazwę, np. wieczne pióro, konik polny, Boże Narodzenie.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
w jednej przestrzeni postaci realistycznych i tych rodem z przeszłości historycznej nie służy tylko bogactwu estetycznemu, ale także próbą zwrócenia uwagi na problemy Polaków, a więc ich nadmierne przywiązanie do mitów narodowych, kierowanie się stereotypami oraz unaocznienie różnych nie zawsze pozytywnych i pochwalnych postaw współczesnych sobie ludzi.

Postać Chochoła wnosi do utworu nastrój wizji. Sens jego wprowadzenia do dramatu staje się czytelny w fazie końcowej "Wesela". W dramacie nie następuje żadne wydarzenie wielkiej rangi. Pojawia się ono tylko na poziomie oczekiwania, ale nie spełnia się. Jest obecne tylko w półśnie, w stanie letargicznym postaci dramatu. Scena końcowa dramatu jest bardzo wymowna - zjawia się Chochoł, który prowadzi bohaterów do onirycznego tańca. Aniela Aniela A. Fredro Śluby panieńskie, bohaterka główna; córka Dobrójskiej, przyjaciółka Klary, wraz z nią składa śluby wiecznego panieństwa, w finale szczęśliwa narzeczona Gustawa
Wygląd: Śliczna...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Łempicka - badaczka twórczości Stanisława Wyspiańskiego odchodzi od tradycyjnego już rozumienia tej dziwnej postaci w kategoriach symbolu narodowego marazmu. Łempicka widzi w Chochole baśniowość przetworzoną w mit narodowy, który wszystkich przerasta i onieśmiela.

Próba odpowiedzi na pytanie, "kto zawinił?", każe stwierdzić, że właściwie nikt nie jest bez winy, jak chodzi o zaprzepaszczenie sprawy narodowej. Zarówno reprezentantom prostego ludu, jak i inteligencji ma autor dramatu coś do zarzucenia. Chłopom - bezmyślność, pochopność, brak odpowiedzialności, bo jak inaczej wytłumaczyć fakt zgubienia przez Jaśka wielkiego skarbu, jakim był złoty róg. Inteligencji - ospałości, bierności, obojętności na sprawy narodowe, która ukrywają pod "bałamuceniem się narodowym", jak mówi Żyd, który zauważa, że ograniczają się oni tylko do słów, nie odczytując nawet ich znaczenia. Wystarczy im ładne brzmienie, barwne obyczaje i pieczołowicie pielęgnowane mity, które w rzeczywistości okazują się iluzjami. Grona artystów i inteligencji, które sportretował Wyspiański, charakteryzuje się widzeniem rzeczywistości w kategoriach estetycznych, wartościują oni zjawiska nie dostrzegając ich samych, ich znaczenia dla rzeczywistości. Realia są tylko pożywką dla ich wysublimowanej wyobraźni. Czepiec Czepiec drugi odcinek żołądka ssaków przeżuwających, do którego dostaje się pokarm z żwacza. Skurcze czepca powodują odciśnięcie płynu z pokarmu, który wraca do żwacza. Powstała masa pokarmowa... Czytaj dalej Słownik biologiczny w rozmowie z Panem Młodym, ujmie ten sposób, że interesują ich tylko "poezyje, wirse, książki". "Wesele" staje się w ten sposób utworem autotematycznym, który mówi o literaturze i pełen jest aluzji literackich, wspomnijmy choćby Nosa, który przytacza fragment wiersza Kazimierza Przerwy - Tetmajera: "znam, znam; eviva larte, życie nasze nic nie warte". Ale zachłyśnięcie się tradycją literacką może być tak samo niebezpieczne, jak uwiedzenie tą narodową. Przywodzi to na myśl słowa: "dramat układasz", skierowane do Hrabiego Henryka z "Nie-boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego. "Wesele" więc zarówno ze względu na swą kompozycję (zestawianie realizmu i fantastyki na jednej płaszczyźnie, łączenie scen indywidualnych i grupowych), jak i treść myślową - poruszenie najistotniejszych dla narodu kwestii wpisuje się w nurt wielkiego dramatu romantycznego.