Dodaj do listy

Analiza epopei narodowej „Pan Tadeusz” Adam Mickiewicza

"Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza wydaje się jednym z najważniejszych arcydzieł literatury polskiej. Nie ulega też wątpliwości, że jest to bardzo ważny utwór dla całej formacji romantycznej. Dlatego też nieodzowne jest przyjrzenie mu się z bliska i wyszczególnienie najważniejszych punktów.

"Pana Tadeusza" Adam Mickiewicz zaczął pisać w 1832 roku. Zważając na charakter i artyzm utworu, czas jego powstawania nie był wcale długi, gdyż trwał z przerwami piętnaście miesięcy. W 1832 roku, w stolicy Francji, ukazało się jego pierwsze wydanie. Początkowo Mickiewicz myślał o napisaniu idyllicznej opowieści w typie utworu Goethego o Hermanie i Dorocie, jednak w czasie pracy nad książką uznał, że lepiej będzie napisać epopeję przedstawiającą życie szlachty. Wszelkie uwagi o pochodzeniu utworu, zamieścił poeta w "Epilogu".

Pisząc tę opowieść, poeta myślał o swoim ukochanym kraju, który został sportretowany w tym utworze. Mamy tu lat dziecięce ukazane, jako idealny i najbardziej upragniony czas życia oraz jego miejsce, które jest ucieczką przed skłóconym towarzystwem emigracyjnym, wśród którego Mickiewicz musiał żyć. Dlatego też, kieruje swoje słowa do rodaków, którzy pozostali w ojczyźnie, by żyli zgodnie i nie popadali w psujące wszystko konflikty, które jeszcze bardziej komplikują losy kraju. Odwołuje się tu również do swej nieobecności podczas Powstania Listopadowego, pisze: "Biada nam zbiegi, żeśmy w czas morowy Lękliwe nieśli za granicę głowy". To tłumaczy też, dlaczego Mickiewicz nie pisał o sprawach mu współczesnych, tylko w swojej epopei portretował obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich lat minionych. Chciał w ten sposób podnieść na duchu siebie i rodaków: "Ale o krwi tej, co się świeżo lała O łzach, którymi płynie Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny cała, (...) O nich pomyśleć - nie mieliśmy duszy! (...) O, Matko Polsko! Ty tak świeżo w grobie Złożona - nie ma sił mówić o tobie". Pisze tę piękną książkę dla każdego rodaka, bo chce by każdy maiła na swych ustach słowa miłujące naród. To będzie dla niego spełnieniem marzeń. Stąd w "Inwokacji" mamy tak pięknie ukazany kraj, wielbiony słowami przez poetę, stęsknionego za swą Litwą, opuszczoną w 1824 roku. Jak pisze w pierwszych wersach: Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie, Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił. Dziś piękność twą w całej ozdobie Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie". Później mamy odwołanie do symbolu miłości - Matki Boskiej, którą poeta prosi: "Tymczasem przenoś duszę moją utęsknioną Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych, Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem, Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem; Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała, Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała". te słowa dosadnie pokazują uczucia, które żywił Mickiewicz do kraju, a które były powodem napisania tej narodowej epopei.

Centralnym elementem tego utworu jest postać Jacka Soplicy, który po burzliwych i skomplikowanych wydarzeniach musi uciekać z kraju. Za granicą staje się tajnym emisariuszem, który później powróci na Litwę, by rekrutować chętnych do walki o wolność. Z taką sytuacją Jacka Soplicy łączy się inny ważny element fabuły, a mianowicie kłótnia o ruiny zamkowe Horeszków, w którego wyniku dochodzi do ostatniego najazdu litewskiego. Ważny jest tu również wątek miłosny tworzony głównie przez Zosię i Tadeusza.

Mickiewicz dla tych wydarzeń wymyślił wieś Soplicowo, która to przedstawiona jest czytelnikom w latach 1811-1812. jak wiemy, jest to czas kiedy wszyscy obserwują poczynania Napoleona oraz czekają na jego pomoc w wyswobodzeniu się spod władzy carskiej. W tym utworze Mickiewicz pisze jeszcze o nadziei, którą trzeba pokładać w Napoleonie, chociaż wiedział już w tedy, że nic z tego nie będzie. Nie chciał po prostu gasić uczucia walki w sercach rodaków. W książce te niepokoje wyraża Maciek z rodu Dobrzyński, któremu dobro Polski zawsze leżało na sercu i był wielkim patriotą.

Adam Mickiewicz starał się pokazać obraz środowiska szlachty jak najdokładniej i jak najlepiej. W zamyśle jego kształtowała się epopeja opowiadająca o realistycznych wydarzeniach historycznych. Najwięcej uwagi poświęca poeta sportretowaniu klasy szlacheckiej. Dlatego też poeta ukazuje w swym utworze jej podział na klasy:

- arystokrację reprezentuje Stolnik Horeszka. Ukazany jest jako dumna i zarozumiała postać. Znawcy pisali, że Mickiewicz, kiedy konstruował tego bohatera, wzorował się na hrabi Ankwiczu, którego poznał w Rzymie, a który nie był zadowolony z jego starań o rękę córki. Mickiewicz na przykładzie rodziny Horeszków ukazuje motyw ubożenia magnatów. Ich majątek został skonfiskowany podczas konfederacji barskiej, ponieważ Horeszko był jej uczestnikiem. Do tej klasy szlachty z Soplicowa zaliczyć możemy też Podkomorzego, który nosi głowę wysoko z racji piastowanego urzędu, który w rzeczywistości był mało istotny.

- szlachtę średniozamożną reprezentuje w książce rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
Sopliców. Są to dobrzy i szanowani obywatele. Jacek Jacek W. S. Reymont Chłopi, bohater epizodyczny; brat dziedzica z Wólki. Brał udział w powstaniu styczniowym. Kuba Socha, parobek Boryny, wyniósł go rannego z bitwy na własnych plecach. Po wielu latach... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum i jego brat - Sędzia to wielcy patrioci. Sędzia wyczekuje przybycia wojsk Napoleona, równocześnie podtrzymuje uczucia miłości do ojczyzny u swego bratanka.

- mowa jest tu również o szlachcicach, którzy mocno zubożeli. Wiele postaci z książki zalicza się do tej klasy, jednak najznamienitszym jej reprezentantem jest Wojski, który uwielbia polowania i zawsze podczas takich polowań, jego róg wygrywa nutami cały przebieg polowania. Jest to klasa, która niegdyś była bardzo zamożna, ale w wyniku historycznych wydarzeń, utraciła swoje wielkie majątki. Nie są oni jednak, aż tak całkowicie biedni. Niżej od nich plasuje się kolejna część społeczności szlacheckiej.

- do tej grupy całkiem ubogiej szlachty zaliczają się Woźny Protazy, Klucznik Klucznik A. Mickiewicz Pan Tadeusz, bohater trzecioplanowy; wierny sługa Horeszków, nienawidził Sopliców i poprzysiągł im zemstę; GERWAZY RĘBAJŁO
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Gerwazy i Baltazar Baltazar Cz. Miłosz Dolina Issy, bohater epizodyczny; ulubieniec dziadka Surkonta, dzierżawca kawałka lasu i leśniczówki, "cera Cygana, białe zęby, ze dwa metry wzrostu, okrągła twarz". Baltazar zabił... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Brzechalski. Są to jak widać osoby zaliczane do służby, jednak mogą się oni pochwalić Herbem i pochodzeniem szlacheckim. Charakteryzuje ich oddanie, wierność zasadom i swojemu Panu. Tak jest w przypadku Gerwazego, który pała nienawiścią do Sopliców i chęcią pomszczenia swego pana.

- oddzielną grupę szlacheckiego pochodzenia mamy przedstawioną na przykładzie szlachty zaściankowej, która zamieszkuje tereny dobrzyńskie. Kiedyś był to lud bardzo liczny i możny, niestety - jak wszystkie klasy przedstawianej grupy szlacheckiej, zubożeli. Nie dzieliło ich praktycznie nic od zwykłych chłopów. Tylko tym, że posiadali herby. Po za tym, tak samo jak oni musieli pracować w swych zagrodach.

Poeta jednak nie umniejsza ich zasług, a wręcz przeciwnie. Maciej Dobrzyński, stojący na czele tej klasy, pokazany jest przez Mickiewicza jako wielki patriota, który kocha swój kraj. Poza tym charakteryzuje go wielka wiedza na temat uprawy roli i prowadzenia gospodarstwa. Często gospodarze proszą go o rady.

Na taki szacunek zasłużył sobie Maciej kiedy walczył w zrywie pod Kościuszką. Tam zasłynął bohaterskim czynem. Mianowicie, wrócił na teren działań wojennych, na którym kule świstały ze strzelb wrogich Moskali, po towarzysza broni - szlachcica, któremu nikt już nie chciał pomóc. Unikał jednak rozgłaszania tej historii, ponieważ wcale nie zależało mu na rozgłosie. Na podstawie obrazu tego zaścianka, Mickiewicz chciał pokazać, że to właśnie u prostych ludzi trzeba szukać źródeł patriotyzmu, bo to oni są mu najbardziej wierni.

U Mickiewicza, tak jak obserwujemy to w tworze, obraz ojczyzny szlacheckiej portretowany był z wielkim sentymentem i w pozytywnych kolorach. Było tak zapewne dlatego, że Mickiewicz wywodził się z takich właśnie warstw społecznych. Nie przeszkadzało mu to jednak w dostrzeganiu pewnych wad tej społeczności. Będąc poza krajem miał obiektywny ogląd wobec historii i społeczeństwa, na które teraz miał okazje spojrzeć z zewnątrz. Dlatego obraz ukazany w "Panie Tadeuszu" wydaje się taki realny i przekonywujący.

Kiedy czytamy ten wspaniały epos Mickiewicza, narzuca się nam pewna myśl - widzimy, że bardzo ważną kwestia jest tu ogólnie pojęta tradycja. Najbardziej rzucającymi się w oczy realizacjami tego kultu tradycji jest staropolska gościnność oraz kult odwagi. Jako przykład możemy podać tu osobę Sędziego, który wyprawie świetne spotkania towarzyskie, a także zna się na dawnych zasadach, np. zachowania się przy stole. Podczas zorganizowanej przez siebie uczty pilnuje, by każdy zajął stosowne miejsce, adekwatne do jego pozycji i stanowiska, "z wieku i urzędu". Przy tym wszyscy goście odznaczają się wzajemną kulturą i uczynnością. Innym polem, na którym zachowały się dawne zasady zachowania, jest polowanie, pod czas którego wszyscy zachowują się jak nakazuje tradycja, poluje się według ustalonych wzorów i technik, przyrządza się bigos, którego gotowanie ma w sobie cos z rytuału. Podobanie jest na grzybobraniu czy różnych naradach szlacheckich. Oczywiście bardzo ważne są tu również stroje, staropolskie kroje i suknie. Odrzucają jednak te wzory Telimena i Hrabia, którzy to wolą ubrania francuskie i z ironią traktują tradycyjnych patriotów.

Struktura eposu jest dość skomplikowana, a powoduje to wielowątkowa fabuła. Mamy tu zobrazowane i wymieszane różne elementy: od ważnych historyczno-politycznych kwestii, których przykładem jest choćby Jacek Soplica; po przez kłótnię o ruiny zamkowe Horeszków. Później możemy wymienić ważny wątek miłosny, a także humorystyczny - na przykład spór o harty podczas polowania.

W tego typu utworach, do jakich możemy zaliczyć też "Pana Tadeusza", często jest tak, że prócz głównego bohatera - osoby, mamy też bohatera zbiorowego. W tym przypadku jest to ogół braci szlacheckiej, która nie potrafi się porozumieć w rzeczach prostych, a co dopiero w tak doniosłych, jak walka o niepodległość. Nad tym Mickiewicz mocno ubolewa, chociaż z sentymentu często idealizuje obraz tych ludzi.

Osoba mówiąca w utworze ukazuje się przeważnie w trzeciej osobie liczby pojedynczej. To pozwala mu zachować dystans do opowiadanej historii, o której wie wszystko. Poza taką figurą narratora czasami pojawia się inny głos, który wyraża opinie i poglądy. Nie jest to jednak osoba wszechwiedząca. Powołuje się ona często na wypowiedzi innych.

Ważnym i koniecznym czerpaniem z prawideł starogreckiego eposu, jest stosowanie przez Mickiewicza porównań zwanych homeryckimi, widzimy to, gdy poeta opisuje sad, czy zachód słońca. Szczegółowy opis prezentuje nam również autor, kiedy opisuje serwis rodowy, rodzaje grzybów podczas grzybobrania oraz piękną suknię Zosi. Mamy tu też podniosły język oraz opis scen batalistycznych, które to są nieodzowne dla tego gatunku literackiego.

Zwrócić trzeba też uwagę na stosowanie przez poetę zabiegu retardacji, którego celem jest spowolnienie akcji utworu, by bardziej zainteresować odbiorcę, skupić jego uwagę na opowiadanej historii. Tutaj są to na przykład piękne opisy przyrody.

W dziele swym Mickiewicz unika mieszania realności z fantastyką, jak to miało miejsce w innych utworach poety. Jej niewielkie elementy możemy odkryć w przedstawieniu przez poetę natury Ukazuje on piękno otaczającej przyrody z wielkim rozmachem i wyczuciem. Widzimy jak bardzo kocha swój kraj, bo tylko tak można wytłumaczyć mistrzostwo, z jakim kreśli przed nami obrazu rzeki, łąk, lasów. Mówi o nich prawie jak o ludziach stosując do tego zabiegi personifikacji i animizacji. Pięknie opisał poeta również wschód słońca. Pokazuje nam początek dnia, który jest wilgotny i mglisty, personifikując zarówno dzień, jak i słońce.

Przyroda ma ogromny wpływ na ludzi, na ich samopoczucie, psychikę. Jest jakby odzwierciedleniem ich życia. Kiedy nastaje pochmurny i senny dzień, również udzie, goście zaczynają być ospali i zamyśleni (na przykład w księdze VI), natomiast ogród, którym zajmuje się Zosia, jest tak samo radosny i rozkwitający jak ona sama. Pięknie pisze poeta o brzezinie: "która jako wieśniaczka, kiedy płacze syna, lub wdowa męża, ręce załamie, roztoczy po ramionach do ziemi strumienie warkoczy".

Na podstawie takich elementów wydaje się, że niekwestionowanym mianem, na które zasługuje sobie ten utwór, jest miano najwyższego artyzmu. Bez dyskusyjna wydaje się więc sprawa, nazwania utworu epopeją narodową. Jest tak dlatego, ponieważ Mickiewicz - podobnie jak niegdyś autorzy starożytni - starł się przedstawić wizerunek życia społeczności w istotnym dla nich czasie historycznych przemian. Dlatego też na początku książki czytamy piękne słowa "Inwokacji", które również dobrane zostały zgodnie z odwiecznymi kanonami klasycznej poezji. Różnica pomiędzy nimi jest jednak tak, że kiedyś proszono o w inwokacji muzy o natchnienie Natchnienie szczególny stan wewnętrzny, odczuwanie napięcia i podniecenia twórczego, umożliwiający tworzenie dziel literackich furor poeticus. Istnieją dwie opozycyjne teorie na temat warunku powstawania dzieła... Czytaj dalej Słownik terminów literackich dla piszącego, Mickiewicz natomiast zwraca się do ukochanej ojczyzny i symboli religijnych, by móc wspominać ukochaną ojczyznę.

Mamy tu również do czynienia ze stylem poetyckim romantyków. Wtedy artyści przestrzegający tych prawideł, unikali czystych, w dodatku klasycznych, gatunków literackich. Starali się je zawsze jakoś modyfikować. Podobnie czyni Mickiewicz, który pisząc swój epos, nie mógł napisać go do końca na wzór homerycki. Dlatego też wiele jest tu elementów lirycznych, które mają zachwiać epickim charakterem dzieła. Poeta uwydatnia również swoje zdanie, swoje uczucia. . Dlatego też wiele jest tu elementów lirycznych, które mają zachwiać epickim charakterem dzieła. To normalne dla tego okresu przemieszanie gatunkowo-rodzajowe. Przykładów na to jest wiele w książce. Na przykład Mickiewicz stosuje, romantyczny w swej genezie, synkretyzm Synkretyzm próba połączenia w jedną całość różnych, nieraz całkowicie sprzecznych, poglądów religijnych, filozoficznych i społecznych. Zjawisko to było bardzo charakterystyczne dla życia religijnego... Czytaj dalej Słownik historyczny sztuk. Objawia się to głównie na przykładzie na przykładzie koligacji literacko-muzycznych. Są to: gra Wojskiego na rogu bawoli oraz koncert Jankiela.

Pierwszym koncertem, który pokazuje Mickiewicz jest gra Wojskiego. Gra on na rogu melodię na zakończenie wielkiego polowania. Uznawany jest przez wszystkich za niedoścignionego mistrza. Wpierw słyszymy dźwięki pobudki - rześkie i skoczne, potem jest nagonka i szczekanie psów, później następują strzały, co zobrazowane jest szybszym i mocniejszym dźwiękiem, naśladując odgłosy wilków i niedźwiedzie chrząki

Mickiewicz ukazuje go nam jako wielkiego Polaka, któremu nie obce są losy kraju. Wszyscy pamiętają jak cieszył się na widok oddziałów generała Dąbrowskiego. Jego postawa jest godna naśladowania i wzrusz swym wielkim umiłowaniem ziemi ojczystej. Żyd postanowił dać koncert, bo nalegała na to Zosia, a grając ukazał całą historię narodu - piękną i tragiczną. Słuchający, bez chwili namysłu odgadywali nawiązania Jankiela, bo także byli częścią tej historii, którą tworzyli, a którą Jankiel Jankiel A. Mickiewicz Pan Tadeusz, bohater epizodyczny; Żyd, karczmarz, patriota współpracujący z księdzem Robakiem, znakomity muzyk. Nie jest gościem Sędziego, dzierżawi od niego karczmę. Jankiel to... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum teraz "wygrywał" nuty mówiące o zwycięstwach kraju , wskazywały na szczęśliwy okres narodu polskiego. Wtedy zarówno władca Rzeczypospolitej, jak i sejm wraz z obywatelami, próbowali ratować upadający kraj. Zakończyło się to Konstytucją 3-ego maja. Fałszywe i złowieszcze dźwięki i fałszowanie Jankielowych strun, zrozumiał szybko Gerwazy, zakrzykując: "Znam, znam głos ten! to jest Targowica". Później grajek wydobywał żałobne i smutne dźwięki ze swego instrumentu, miały one symbolizować szturm, wystrzały, jęki rannych i płacz zawodzących matek. W ten sposób obrazował zryw pod wodzą Kościuszki i walki w Pradze. Po tym wzruszającym fragmencie do uszu słuchaczy doleciały akordy znanej pieśni o wojaku "...który borem, lasem idzie, z biedy i z głodu przymierając czasem", którego tułaczy los w jednej chwili skojarzono tułaczy żywotem emigrantów popowstańczych oraz z Legionami, które znalazły się na terenie Polski. Zaraz tez słychać, co spodziewane, dźwięki pieśni legionistów "Jeszcze Polska nie zginęła", które potwierdzają domysły słuchaczy.

Jak już wcześniej było wspomniane, najważniejszym punktem utworu jest postać Jacka Soplicy oraz wydarzenia związane z jego osobą, które dają napęd całej akcji utworu. Wydaje się, że na jego podstawie Mickiewicz chciał pokazać wzór młodego patrioty.

W młodości swej Jacek był znanym i lubianym przez okoliczną szlachtę obywatelem. Zdarzało się mu jednak uczestniczyć w pijatykach i nagannym zachowaniu szlacheckiej braci. Często tez zapraszany był przez Hrabiego Horeszkę na zamek. Magnat widział w tym korzyści, ponieważ mógł za jego pomocą manipulować głosami szlachty podczas głosowania na sejmikach. Problem pojawił się jednak wtedy, kiedy Jacek zakochał się z wzajemnością w córce Horeszki. Ten, jako wysoko postawiony hrabia, nie mógł się zgodzić na ślub swojej córki z ubogim szlachcicem. Wtedy to postanowił podać mu czarną polewkę. W wyniku tego, pełen rozpaczy Jacek wziął sobie za żonę dopiero co poznana kobietą, która obdarzyła go potomstwem - Tadeuszem. Natomiast ukochana Ewa wyszła za majętnego urzędnika, z którym została zesłana na Sybir, a Zosią miała się zająć Telimena.

Jacek nie mógł tego wybaczyć Horeszcze, wciąż tułał się wokół zamku żądny zemsty. Kiedyś natkną się na z rosyjskim wojskiem na zamku hrabiego, który to Hrabia Hrabia A. Mickiewicz Pan Tadeusz, bohater trzecioplanowy; młody panicz, ostatni z rodu Horeszków, chociaż po kądzieli (w linii żeńskiej), kawaler. Posiada dość spory majątek, stać go na zagraniczne... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum odpierał dość skutecznie. Wtedy Jacek w pełni gniewu chwycił strzelbę i wypalił do Horeszki. W swoim nieszczęściu trafił go i zabił. W wyniku tego zajścia musiał opuścić kraj. Wstąpił do oddziałów Dąbrowskiego. Walczył w ich szeregach, był ranny wielokrotnie. Po wielu latach powraca do rodzinnego Soplicowa w roli tajnego emisariusza. Jest ukryty pod przebraniem księdza Robaka. Jego misją było nakłaniać ludzi do powstania, które miało wybuchnąć wraz z wkroczeniem na Litwę wojsk napoleońskich. Nikomu nie zdradził swojej tożsamości, nawet synowi.

Jacek Soplica ukazany jest jako wielki i wzorowy patriota, który poświęcił całe swoje życie dla ratowania ojczyzny, był waleczny jak i inni bohaterowie Wydaje się jednak, że nie jest to już typ wczesnego bohatera romantycznego, ale już całkiem nowy i zmieniony. Nadal są mu drogie losy kraju, ale nie walczy już sam, nie alienuje się ze społeczeństwa, nie zamyka w sobie. jest otwarty na innych ludzi. Próbuje ich nakłonić do wspólnej walki. Oczywiście niektóre cechy dawnego romantycznego bohatera pozostały. Soplica doświadczył nieszczęśliwej miłości, był rozdarty i zdesperowany po utracie ukochanej.

Ostatecznie działanie Jacka również kończą się dla niego tragicznie. Kiedy ten agituje wśród szlachty pomysł powstania przeciw zaborcy, Rębajło Gerwazy szykuje w zaścianku "ostatni zajazd na Litwie". Planuje atak na Soplicowo, bo chce dokonać sądu na tej rodzinie po tym, jak Jacek zabił jego Pana. Kiedy ci atakują dochodzi do potyczki miedzy szlachtą i Soplicowem. W tym samym czasie pojawiają się wojska carskie, na które rusza wspólnie szlachta Szlachta uprzywilejowany stan społeczny, który wyłonił się ostatecznie w Polsce w XIV w. spośród rycerstwa. O przynależności do tego stanu decydowało przede wszystkim urodzenie, rzadziej nobilitacja (nadanie... Czytaj dalej Słownik historyczny zaściankowa i Soplicowo. Uznano to za powstanie, dlatego też niektórzy udają się na emigrację, by dopiero później wrócić z wojskami napoleońskimi. W trakcie tej potyczki ranny zostaje Jacek Soplica i umiera. Przed śmiercią jednak wyjawia, że to on jest księdzem Robakiem. Wtedy też Gerwazy mu przebacza, a kłótnia o ruiny zamkowe jest zażegnana poprzez tradycyjne prawo - zawarcie małżeństwa między zwaśnionymi rodami - czyli Tadeuszem i Zosią.