Dodaj do listy

Konteksty i nawiązana – funkcjonowanie mitu Edypa w literaturze współczesnej na przykładzie utworu „Jokasta” Anny Piwkowskiej. Motyw Edypa

Nawiązywanie do antycznych, klasycznych motywów literackich jest częstą praktyką wśród twórców literatury współczesnej. Umiejscowione w teraźniejszym kontekście, przywołane przy pomocy dzisiejszego języka, toposy antyczne częstokroć ukazują swoje nowe, dotąd nierozpoznawalne znaczenie, zmieniają się, dowodząc swojej niesłychanej intelektualnej nośności, która zapewniła im byt przez wszystkie te stulecia. Takie odświeżanie starych motywów wychodzi również na dobre tym dziełom, w których zostały oryginalnie użyte, gdyż możemy odczytać ich nowe sensy, spojrzeć na nie od innej strony, ujrzeć niektóre zagadnienia w zupełnie innym świetle. Przykładem takiego odświeżającego tradycję utworu jest wiersz Wiersz mowa szczególnie zorganizowana, przeciwstawiana prozie. Wypowiedź wierszowa dzieli się na wersy, równorzędne względem siebie, oddzielone klauzulą (co wynika z zasad wybranego systemu wersyfikacyjnego... Czytaj dalej Słownik terminów literackich "Jokasta" Anny Piwkowskiej.

Edyp jest w literaturze symbolem człowieka, nad którego losem zaciążyło niemożliwe do przezwyciężenia fatum, człowieka, który chcąc uniknąć okrutnych wyroków przeznaczenia sam wpędza się w ich sidła. Choć starał się uczynić wszystko, by straszna przepowiednia się nie spełniła, i tak zamordował własnego ojca i ożenił się z własną matką, mając z nią następnie potomstwo. Edyp nie miał żadnej możliwości ucieczki przed wyrokami fatum, gdyż to całkowicie i nieodwracalnie zasądzone zrządzenie było czymś, przed czym uciec zwykły śmiertelnik nie mógł. W starciu z deterministycznym, jakbyśmy dziś powiedzieli, światem wola ludzka nie ma żadnego znaczenia. Toteż nie jest istotne to, że Edyp czynił wszystko, by uniknąć swego losu, ani to, że starał się on być człowiekiem prawym. W klasycznym utworze Sofoklesa Edyp jest postacią centralną, zaś postać Jokasty, jego nieszczęśliwej matki - żony schodzi na nieco dalszy plan. Wiersz Piwkowskiej odwraca tę perspektywę.

W jej utworze centralna rola została powierzona właśnie Jokaście, to jej osoba i jej ból są głównymi tematami wiersza. Bohaterka tragedii jest tutaj także podmiotem lirycznym. Wysłuchujemy jej spowiedzi i usprawiedliwienia za czyn, który zamierza w akcie rozpaczy popełnić. Czynem tym jest samobójstwo, motywowane niemożnością poradzenia sobie z brzemieniem tak potwornego grzechu i wywołanych nim bólem i wyrzutami sumienia. Ekspresyjna stylistyka Stylistyka
W XIX wieku zespół norm dotyczących poprawnego i pięknego pisania. W XX wieku dziedzina językoznawstwa zajmująca się opisem norm językowych i zasad wyrażania ekspresji słownej.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
podkreśla desperację i rozpacz bohaterki: "Oszalałam Edypie, jak gdybym umarła...", "...Krew krzycząca pod czaszką jak czarne ptaszysko" - mówi do swojego syna, a także do nas nieszczęśliwa kobieta. Wiersz aż pulsuje nerwowym rytmem rozpaczy i przerażenia, które owładnęły podmiotem lirycznym, doskonale przedstawia ten wyjątkowo okrutny stan, w jakim bohaterce przyszło się znaleźć. Sytuacja Jokasty jest sytuacją bez wyjścia, tym tragiczniejszą, że niczym nie zasłużoną, nie zawinioną. Bohaterka działała przecież - podobnie jak jej syn - zupełnie nieświadoma tego, że wstępuje w kazirodczy związek z własnym synem, który w dodatku jest mordercą jej męża, a jego ojca. Los, złośliwy i okrutny triumfuje, pokazuje swoją wszechwładność i bezwzględność, pokazuje, że ludzkie starania nic nie znaczą.

Wiersz Piwkowskiej z pewnością pozwala ujrzeć historię opowiedzianą w tragedii Sofoklesa z nowej perspektywy, a także, że względu na język, jest łatwiejszy do przyswojenia. Wiersz ten, wykorzystując znany mit, aktualizuje go i "odświeża", będąc jednocześnie nowoczesnym studium rozpaczy osoby postawionej w sytuacji bez wyjścia. Dzięki temu "Jokasta" znakomicie wpisuje się w tradycję mitu o Edypie, uzupełnia go i poszerza perspektywę jego odbioru.