Dodaj do listy

Motywy biblijne w literaturze, filmie, muzyce i sztuce.

" Biblia Biblia jedno z najważniejszych źródeł kultury europejskiej, zarówno w sferze religijno-moralnej (dla ludzi wierzących Biblia jest Świętą Księgą, zbiorem prawd objawionych i przykazań, uczących jak... Czytaj dalej Słownik historyczny jest magazynem, z którego czerpią pisarze, malarze, rzeźbiarze, poeci, muzycy - wszyscy artyści wszystkich gałęzi. Dlatego ten, kto nie zna w ogóle Biblii nie zrozumie większości dzieł sztuki naszej cywilizacji. Może nie pojąć nawet zwykłej mowy, bo wiele frazeologizmów pochodzi właśnie z tego dzieła."

Biblia bywa nazywana "księgą nad księgami". Stanowi ona świętą księgę judaizmu i chrześcijaństwa, dla wielu ludzi jest najważniejsza. Początki jej powstania datuje się na XII w. p.n.e., jest więc jednym z najstarszych dzieł literackich. Biblię uznaje się również za jedno ze źródeł europejskiej kultury. Nie można zaprzeczyć, że Pismo Święte, jako wybitne dzieło literacie inspirowało, inspiruje i będzie inspirować artystów na całym świecie. Wielość i różnorodność form gatunkowych, które możemy w Biblii znaleźć, pojawiają się licznie w dziełach literackich powstałych w różnych epokach. Ale nie tylko literatura inspiruje się Pismem Świętym - wątki i motywy biblijne odnaleźć możemy w dziełach malarskich, rzeźbach, a nawet filmie.

Zasadniczym pytaniem, na które należy odpowiedzieć, jest pytanie: dlaczego właśnie Biblia jest źródłem inspiracji artystów? Przecież logicznie rozumując tak stara księga zawierać powinna treści nieaktualne. A tymczasem jest wprost przeciwnie. Przesłania biblijne zachowały nadal swą aktualność. Prawa moralne, zawarte w Piśmie Świętym są do dziś podstawą stosunków międzyludzkich. Artyści często nawiązują do wątków, motywów czy gatunków literackich, które odnaleźć możemy w Biblii.

Biblia w literaturze.

Zacznę najpierw od literatury. Inspiracje biblijne odnaleźć możemy nie tylko w poezji, ale również w prozie. Postaram się to wykazać.

Biblijne motywy odnaleźć możemy na przykład w wierszu Na wieży Babel Wisławy Szymborskiej. Zanim jednak przejdę to treści utworu, przypomnę pokrótce historię tytułowej wieży Babel. Trzeba ją znać, aby dotrzeć do sedna utworu Szymborskiej.

Człowiek został przez Boga uznany za najwyższego spośród wszystkich stworzeń i postawiony nad inne. Jako istota stworzona na obraz Boga, człowiek otrzymał rozum, wolną wolę oraz nieśmiertelną dusze. W hierarchii wszystkich stworzeń został postawiony najwyżej. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum stopniowo rozwijali swoją cywilizację, osiągali coraz więcej. Ludzie doszli w końcu do tego, że potrafili z wypalanej cegły wznosić budowle. Wtedy jednak okazało się, że moralność ludzka jest daleka od ideału. Ludzie postanowili wznieść budowlę (nazwali ją wieżą Babel), która sięgnęłaby nieba. Wówczas każdy człowiek mógłby wejść do nieba, niezależnie od tego, czy na to zasłużył. Ludźmi kierowała wielka pycha i brak pokory wobec Boga. On o tym wiedział, postanowił więc ukarać ludzi. Pomieszał ich języki. Wówczas budowniczy przestali się ze sobą porozumiewać, co spowodowało przerwanie budowy.

Również wśród bohaterów wiersza Szymborskiej panuje brak jakiegokolwiek porozumienia. Utwór ma formę dialogu i można odnieść wrażenie, że rozmawiają ze sobą dwie zupełnie obce osoby, które mówią różnymi językami. Niespójność to główna cecha tego tekstu. Autorka odwołuje się do historii zawartej w biblijnej Księdze Rodzaju. Czyni to, aby pokazać, że sytuacja mężczyzny i kobiety w związku jest diametralnie różna. Różnią się również zaangażowaniem. Wszyscy wiedzą, że podstawą udanego związku powinny być zrozumienie oraz akceptacja. W wierszu pokazany związek dwojga ludzi, którzy są razem już od dłuższego czasu i więź między nimi osłabła i zmniejszyła swoją wartość. Para nie potrafiła docenić szczęścia, które zostało jej dane. Najprawdopodobniej żyli przekonani, że samo uczucie wystarczy, nie muszą się starać i wypełniać swoich zobowiązań. Ludzkość przez budowie wieży Babel chciała osiągnąć niebo bez żadnego wysiłku - i tak samo para, bohaterowie wiersza nie chcą się starać, by coś osiągnąć.

Jedną z najważniejszych wskazówek interpretacyjnych dla czytelnika jest tytuł utworu, który nawiązuje do historii biblijnej. Treść utworu nie nawiązuje już w tak oczywisty sposób do Pisma Świętego. Brak porozumienia między kochankami jest porównany do chaosu, który panuje od wieżą Babel. Ludzie przed wiekami i ludzie obecnie odrzucają najwyższe wartości, jakimi są miłość, prawda i poświęcenie. Człowiek odrzuca je - i w wyniku tego nastają chaos i bezład. Uczucie, które zanika, ukazane poprzez pryzmat historii biblijnej ukazuje swoje delikatne strony. Utwór, na który spojrzymy z innej perspektywy ukazuje nam swoją wielowymiarowość i uniwersalność. Utwór dotyka prawd moralnych, dotyczących związków międzyludzkich. Jednak główne przesłanie wiersza możliwe jest do odczytania jedynie przy znajomości historii biblijnej, z którą związany jest tytuł.

Inny utwór, który korzysta z treści zawartych w Biblii i interpretuje je, jest Piosenka o końcu świata Czesława Miłosza. Autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
korzysta z Apokalipsy św. Jana.

Sam tytuł przynosi skojarzenia kontrastujące. Piosenka jest czymś skocznym, wesołym, kojarzy się ludziom z radością i zabawą. Koniec świata natomiast przynosi skojarzenia pesymistyczne. Sąd Ostateczny, przedstawiony w Apokalipsie świętego Jana, jest wizją czarną, straszną, przerażającą. Kres życia ludzkiego to moment, kiedy musimy zapłacić za wszystkie popełnione przez siebie czyny. Poeta jednak zmienia wizję Sądu Ostatecznego już przez sam tytuł. Sytuacja przedstawiona w treści również zasadniczo różni się od tej z Apokalipsy. Nie ma błyskawic ani gromów, nie grają trąby archanielskie. W tym dniu nada l rodzą się dzieci, słońce nie przestaje świecić, przyroda jak zawsze żyje pełnią życia. Wszystko pozornie pozostało bez zmian. Piosenka o końcu świata pozornie jest utworem bardzo prostym, jednak symbole mitologiczne i religijne stwarzają możliwość różnorodnej analizy. Wielość warstw tekstu, pozornie pozostających w ukryciu nadaje sens utworowi głębszy sens. Odkryć go można jednak tylko przy znajomości Biblii oraz mitologii. Takimi "nośnikami sensu" nazwać można:

  • pszczoła - symbol mądrości, zwycięstwa, jasnowidzenia, słońca, mocy prorokowania; jest emblematem Jezusa Chrystusa (pszczoła to miód i żądło, czyli dobroć oraz moc; u Chrystusa miód dotyczy słodyczy miłości oraz ofiary dla ludzkości; żądło - sprawiedliwość w osądzaniu śmiertelnych według czynów, które popełnili);
  • "rybak ludzi" - nazwa określająca Jezusa Chrystusa
  • delfin - symbol ocalenia; również symbol Chrystusa - Zbawiciela
  • wąż - symbol ziemskiego świata, kary, Zbawienia
  • wróble (ptaki)- symbol wszechobecności boskiej i opieki, jaką Bóg sprawuje nad ludźmi
  • kobiety - to córki Ewy, grzesznice ziemskie
  • pijak - grzesznik, który oddaje się uciechom szatańskim
  • sprzedawcy warzyw - metonimia Miłosza, określająca codziennie życie i gromadę ludzi niewtajemniczonych
  • żółty kolor - symbol życia wiecznego, boskiej świetności, prawdy objawionej; żółć jest również symbolem zdrady, zawiści, wstydu lub piekła
  • Słońce oraz Księżyc - symbole określające harmonię niebios
  • trzmiel oraz róża - symbole określające harmonię świata przyrody; określają one symbiozę flory i fauny

Nie sposób nie zauważyć, że w utworze pojawia się mnóstwo symboli Jezusa Chrystusa, takich jak pszczoła, rybak, delfin, wąż. Również łódź z żółtymi żaglami może w pewnej mierze określać Chrystusa. Wszystkie te symbole oznaczają sąd wieczności - sprawiedliwy, ale dający szansę na ratunek oraz odkupienie ludzkich grzechów. Szansy tej nie zauważają ani kobiety, ani pijak, ani pobliscy sprzedawcy warzyw. Zbawienie, na które mają szansę, pozostaje przez nich niezauważone. Objawienie oraz "siedem trąb bożego gniewu", zapowiadane w Apokalipsie świętego Jana, jest przez nich znane, nie dostrzegają jednak nic poza tym. Tego ich nauczono. Ofiara, którą składa Chrystus, jest obca, daleka, a więc zapomniana. Tłum przeszedł degenerację duchową, a jedyne wartości odnajduje na ziemi, w uciechach cielesnych. To właśnie stanowi najwyższą karę, daną przez Boga.

Podsumowując: w Piosence o końcu świata Czesława Miłosza Sąd Ostateczny jest normalnym dniem, takim jak wszystkie inne. Można żyć, tak jak się żyło do tej pory, cieszyć się i smucić. Koniec świata nie musi być wielką katastrofą, nie musi być przez nas postrzegany ze strachem i przerażeniem. Wielu z nas zostanie tego dnia zbawionych - powinniśmy więc się cieszyć, bo zostanie nam darowane życie wieczne. Powinniśmy więc w swoim życiu tak postępować, aby je osiągnąć. Dzień ten będzie podniosły i wspaniały, a nie, jak myśli wielu, przykry. Piosenka o końcu świata ma pomóc nam zrozumieć, że nie wszystko jest takie, jak zwykliśmy myśleć. Każdy ma przecież własne wyobrażenie sytuacji i nie musi to znaczyć, ze jest ono złe. Przecież na jeden temat może istnieć wiele prawd.

powinno się je szerzyć, aby inni zrozumieli, że są różne prawdy na jakiś temat.

W wielu innych utworach literackich dostrzec możemy motywy obecne w Biblii. Przykładem takiego dzieła może być Wieża Gustawa Herlinga - Grudzińskiego, w której występuje biblijny Hiob.

Jednym z najczęściej wykorzystywanych biblijnych wątków jest motyw Piłata, skazującego Chrystusa na ukrzyżowanie i śmierć. Motyw ten wykorzystywany jest najczęściej w celu pokazania wyborów ludzkich i ich słuszności. Przykładami mogą być utwory: Domysły na temat Barabasza Zbigniewa Herberta czy Mistrz i Małgorzata Michaiła Bułhakowa.

Inspiracje Pismem Świętym wykazują również Cyprian Kamil Norwid w Bema pamięci żałobnym rapsodzie, Wisława Szymborska w wierszu U wrót doliny oraz Juliusz Słowacki w Balladynie, gdzie główna bohaterka postępuje tak samo, jak biblijny Kain.

W Panu Wołodyjowskim Henryka Sienkiewicza odnaleźć można Ketlinga, postać, która wypowiada znamienne słowa: " Kochanie to kalectwo, bo człek jak ślepy, świata za swoim kochaniem nie widzi (...). A jednak, jeśli miłować ciężko, to nie miłować ciężej jeszcze, bo kogóż bez kochania nasyci rozkosz, sława, bogactwo, wonności lub klejnoty?(...) A przecież każdy chętnie by oddał życie za kochanie, tedy kochanie więcej warte od życia". Słowa te są nawiązaniem do Hymnu o miłości autorstwa świętego Pawła.

Warto wspomnieć również o powieściach wojennych, które często nawiązują i wykorzystują motywy obecne w Apokalipsie św. Jana. Nie tylko powieści wojenne zresztą, motyw apokalipsy pojawia się również w wierszach, najczęściej powstałych w okresie powojennym. Przykładem może być Ocalony Tadeusza Różewicza, zaczynający się słowami "Mam 24 lata, ocalałem prowadzony na rzeź…". Słowa te pojawiają się również w zakończeniu wiersza, są jego puentą. Motywy apokaliptyczne odnaleźć można również w Pamiętniku z powstania warszawskiego Mirona Białoszewskiego.

Myślę, że udało mi się udowodnić, jak wielkim źródłem inspiracji jest Biblia. Treści metaforyczne, zawarte w Piśmie Świętym, pozwalają na wieloraką interpretację, co artyści wykorzystują.

Inspiracje biblijne w filmie.

Kolejnym gatunkiem sztuki, w której wątki biblijne odgrywają dużą rolę, jest film. Jedynym kryterium doboru i interpretacji jest wyobraźnia autorów filmu - każdy motyw biblijny może mieć wiele interpretacji, zależnych od fantazji twórcy.

Jednym z filmów, który w oryginalny sposób interpretują temat boskości, jest film "Bruce Wszechmogący". Nie da się jednak ukryć, że pod komediową przykrywką jest ukryta jakaś prawda.

Innym filmem, który korzysta z biblijnych obrazów (a tutaj dokładnie z Apokalipsy św. Jana) jest francuski film o tematyce wojennej pt. "Pole poległych". Krwawa bitwa, w której bierze udział bohater, w jego oczach urasta do rozmiarów końca świata. Kiedy idzie przez pole, na którym leżą ciała zabitych, powtarza wciąż słowo "apokalipsa".

"Mojżesz", film animowany jest historią przywódcy izraelskiego narodu, proroka i prawodawcy. Został on wychowany jako Egipcjanin, jednak w pewnym momencie zabił innego Egipcjanina, w wyniku czego musiał zbiec na pustynię i schronić się u Madianitów. Tutaj miał objawienie - w ognistym krzewie przemówił do niego Bóg, nakazując, by wyprowadził lud Izraela do Ziemi Obiecanej i uwolnił go w ten sposób z niewoli egipskiej. Mojżesz wypełnił ten nakaz z pomocą bożą, sprzeciwiając się woli faraona. Podróży do ziemi Kanaan towarzyszyło wiele niezwykłych zdarzeń, takich jak: rozstąpienie wód Morza Czerwonego, wytryśnięcie wody ze skał czy deszcz Deszcz opad atmosferyczny w postaci kropel wody (utworzony w chmurach w wyniku procesu kondensacji pary wodnej) o średnicy ok. 0,5 mm.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
manny z nieba. Izraelici wędrowali po pustyni przez czterdzieści lat. W czasie tej wędrówki Mojżesz zatrzymał się na górze Synaj, gdzie Jahwe podarował mu kamienne tabliczki, na których zapisanych było dziesięć przykazań, zwany Dekalogiem. Bóg zawarł w ten sposób przymierze z narodem wybranym. Mojżesz zmarł na Nebo, a Jozue przejął po nim władzę. Tradycyjnie Mojżesza uznaje się za autora Pięcioksięgu. Film animowany pt. "Mojżesz" jest typowym przykładem dokładnej realizacji treści biblijnych.

Inne filmy, które opisują dokładnie życie konkretnych postaci biblijnych i nie wykraczają poza informacje zawarte w Piśmie Świętym to "Jezus z Nazaretu" i "Maria Magdalena".

Warto wspomnieć również o filmach, które korzystają z biblijnych treści, ale wykorzystują je tylko jako podstawę filmu, wokół której oplatają inne wątki. Takimi filmami są np. "Stygmaty", "Klient" czy "Siedem".

Film, jako jeden z lepszych nośników informacji, może ukształtować naszą religijność oraz spojrzenie na kwestie wiary. Filmy często przekazują treści obecne w Biblii osobom, które nigdy jej nie przeczytały. Jednak Ci, którzy Pismo Święte znają, mogą porównać treści w nim zawarte z dziełem człowieka, stworzonym na ich podstawie.

Jednym z ostatnich filmów, opartych na historii biblijnej, jest "Pasja" w reżyserii Mela Gibsona. Ekranizacja Ekranizacja wierne przeniesienie na ekran widowiska scenicznego lub utworu fabularnego. adaptacja.
Czytaj dalej Słownik terminów literackich
ostatnich dwunastu godzin życia Chrystusa, oparta na owym Testamencie, wzbudziła wiele kontrowersji w środowisku filmowym oraz wśród widzów.

Mel Gibson oraz Benedict Fitzgerald są autorami scenariusza "Pasji". Źródłem, z którego czerpali wszystkie informacje, był Nowy Testament, a dokładnie cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich Ewangelie. Twórcy filmu już na początku założyli, że film ma być odebrany dobrze przez wszystkich ludzi, niezależnie od gatunku, jaki lubią. Do realizacji filmu zatrudniono dobrych, choć mało znanych aktorów. Są nimi: James Caviezel (Jezus Chrystus), Rosalinda Celentano (Szatan), Claudia Gerini (żona Piłata), Hristo Shopov (Piłat), Hristo Jivkov (Jan), Maryja (Maia Morgenstern), Monica Belucci (Maria Magdalena), najsłynniejsza wśród aktorów grających w "Pasji". Wśród obsady odnaleźć można też Polaka: Romuald Andrzej Andrzej T. Borowski Proszę państwa do gazu..., bohater główny; marynarz z Sewastopola. Brutalnie ciągnie za włosy na ciężarówkę kobietę, która wyrzekła się własnego dziecka
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Klos gra jednego z rzymskich namiestników.

Obraz stworzony przez Mela Gibsona przedstawia scenę zdrady, kiedy Judasz Iskariota sprzedaje Chrystusa za trzydzieści srebrników, pojmanie w Ogrodzie Getsemani, sąd sanhendryński, wydanie wyroku przez Poncjusza Piłata, chłostę, Drogę Krzyżową oraz śmierć. Równolegle wplecione są w akcję filmu wspomnienia wydarzeń z życia Jezusa, przypominające jego działalność. Przez kontrast ze spokojnym życie Chrystusa okrucieństwo pasyjnych scen zostaje uwypuklone.

Gibson dość wiernie odwzorowuje historię biblijną i stara się nie oddalać zbytnio od prawdy historyczne, nie uniknął jednak pewnych drobnych błędów. Na przykład: pałac najwyższego kapłana jest miejscem, gdzie zbiera się tłum. W rzeczywistości nie byłoby to możliwe, ponieważ wstęp do pałacu mieli tylko najwyżej urodzeni. Gibson ubarwił również niektóre postaci, na przykład Poncjusza Piłata. Źródła współczesne jego życiu, poza Ewangeliami, przedstawiają Piłata jako niewrażliwego tyrana, odpowiedzialnego za śmierć ginących bez procesu i wyroku, za masowe egzekucje Żydów i Samarytan. Również Żyd, który usiłuje obronić Chrystusa przed bezpodstawnymi oskarżeniami, jest postacią wymyśloną przez Gibsona. Należy jednak pamiętać, że Ewangelie są w głównej mierze tekstami teologicznymi i religijnymi, nie muszą więc przedstawiać dokładnej prawdy historycznej. W ten sposób możliwa jest pewna swoboda interpretacyjna.

Autentyzm przedstawionych wydarzeń oraz ich wiarygodność miały podkreślić języki zastosowane w dialogach filmowych, mianowicie aramejski i łacinę, nieużywane od setek lat.

Po obejrzeniu "Pasji" w pełni zgadzam się z wypowiedzą ks. prof. Waldemara Chrostowskiego: "W niektórych momentach zamykałem oczy i sądzę, że jest to naturalna reakcja. Człowiek tak właśnie reaguje na widok scen cierpienia, bólu i krzywdy ludzkiej. Ale pamiętajmy, że tu nie chodzi o legendę ani o fikcję, ale o to, co zdarzyło się naprawdę. Film jest rzeczywiście dosadny, trudno jednak wyobrazić sobie, by np. biczowanie czy ukrzyżowanie Chrystusa mogło wyglądać inaczej, łagodniej".

Celem Gibsona było ujęcie jak najbardziej realistyczne, pełne autentyzmu przedstawienie ofiary Chrystusa, którą złożył, aby odkupić ludzkość. Gibson chciał pozbawić film wszelkiej cenzury, nie wahał się przedstawiać krwawe i okrutne sceny. Nie chciał zrobić kolejnego mdłego filmu, ale film, który wstrząśnie widzem. I to mu się z pewnością udało - po obejrzeniu "Pasji" każdy jest zmuszony do refleksji nad własnym życiem, grzechami, które popełnia. Gibson odnosi się do widza jak Chrystus do niewiernego Tomasza. Możemy usłyszeć: "Zobacz i uwierz". Prawda, wyrażona w tak dosłowny sposób, jest bolesna. Zmusza jednak każdego do refleksji.

Inspiracje biblijne w muzyce.

Również muzyka nie pozostaje obojętna na treści biblijne. Gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny ten wyraża się nie tylko poprzez dźwięk, ale też i słowo. Każdy twórca obiera sobie temat utworu i w zależności do niego tworzy muzykę patetyczną, radosną bądź smutną. Poprzez dźwięki wyraża nastroje bohaterów.

Największą grupą utworów, w której występują treści biblijne, są pieśni religijne: kolędy, pastorałki, hymny, pieśni pasyjne, pieśni wielkanocne… Wielu znanych kompozytorów, takich jak Bach, Beethoven czy Mozart tworzyło również msze oraz kantaty, chorały i oratoria.

Bardzo dużą popularność osiągają w obecnych czasach chóry, przede wszystkim chóry gregoriańskie. Warto tutaj również wspomnieć o fakcie, że nawet Papież Jan Paweł II nagrał płytę z kazaniami, wygłaszanymi na tle muzycznym oraz z utworami muzycznymi (między innymi jego ukochaną "Barką") - pokazuje to ważność muzyki i jej rolę w głoszeniu słowa Bożego i upowszechnianiu wiary.

Jakiś czas temu w Polsce pojawił się zespól, który wykonuje piosenki zawierające treści biblijne. Zespół ten to Arka Noego. Nawet nazwa wskazuje na związki muzyki tego zespołu z Pismem Świętym - Noe był patriarchą, któremu wraz z rodziną i zwierzętami udało się ocaleć z potopu - kary Bożej, zesłanej na ludzi. Wiele tekstów tego zespołu powtarza dokładnie treści biblijne, a inne czerpią z nich inspirację.

Również zespół 2 Tm 2,3 wykonuje utwory religijne, zaczerpnięte wprost z Biblii (tak jak Psalm 13) bądź inspirowane jej treścią ("Słuchaj Izraelu").

Warto wspomnieć również o Justynie Steczkowskiej, której utwór "Śpiewaj yidl, mint, fidl" zawiera odwołanie do biblijnego opisu stworzeni świata ("…kiedy dnia siódmego odpoczywał Bóg…"). Stanisław Soyka w utworze pt. "Tolerancja" odwołuje się do słów Jezusa: "..kto jest bez winy niechaj pierwszy rzuci kamień, niech rzuci, daleko raj, gdy na człowieka się zamykam".

Inspiracje biblijne w sztuce.

Nie można zapomnieć również o inspiracjach motywami biblijnymi w malarstwie. Sporo obrazów odwołuje się do historii pierwszych ludzi. Jednym z najsławniejszych dzieł o tej tematyce jest obraz "Wypędzenie Adama i Ewy z raju" autorstwa Michała Anioła. To Michał Anioł właśnie jest artystą, który w swoich dziełach bardzo często odwołuje się do Pisma Świętego. Namalował na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej o wymiarach 40 na 14 metrów scenę Sądu Ostatecznego. Michał Anioł jest również autorem rzeźb "Dawid" i "Pieta". Innym artystą, który czerpie inspirację z Biblii jest Rembrandt van Rijn. Najbardziej znane są jego dwa dzieła, nawiązujące do biblijnej tematyki: "Mojżesz" i "Syn marnotrawny". Postać Mojżesza pojawiła się też na dziełach Rafaela i Domenica Fetti. Obrazy obu twórców mają ten sam tytuł: "Mojżesz przed krzakiem gorejący". W licznych dziełach pojawiają się postacie biblijnych patriarchów, takich jak Dawid (Orazio Gentileschi "Dawid z głową Goliata") czy Salomon (Nicolas Poussin "Sąd Salomona"). Popularną w sztuce postacią jest też Piłat, pojawiający się na obrazach "Piłat umywa ręce" Albrechta Altdarfera i "Chrystus przed Piłatem" Tintorettego. Postać Piłata pojawia się również na obrazach, które ukazują sąd i skazanie Chrystusa. Bardzo znanym dziełem, które odwołuje się do tematyki biblijnej, a dokładnie do Apokalipsy św. Jana i zawartej w niej wizji Sądu Ostatecznego, jest obraz Hansa Memlinga pt. "Sąd Ostateczny". Artyści sięgają również do postaci Kaina i Abla - przykładami mogą być obrazy Guido Reniego oraz Marca Chagalla pod takim samym tytułem: "Kain zabija Abla". Dzieło Chagalla to obraz olejny, przedstawiający dwu mężczyzn - Kaina i Abla, będących tematem dzieła. Pierwszy plan zajmują właśnie oni - nadzy bohaterowie. Są nadzy, ponieważ należą do pierwszy ludzi na świecie. Abel jest zadziwiająco spokojny, nie broni się przed atakiem brata. Jego postawa wskazuje, że Abel wręcz czeka na śmierć. Tłem obrazu jest pole, przedstawione w różnych odcieniach czerni i szarości. Postacie dokładnie odróżniają się od tła, ponieważ są czerwone. Chagall używa tylko kilku kolorów, ale na każdy z nich składa się wiele odcieni. Obraz ten, o charakterze religijnym, w prosty sposób wyraża scenę pierwszego morderstwa. Nie ma w nim żadnych ozdobników ani ukazywania piękna przyrody. Kolorystyka jest ciemna - wprowadza to element tajemnicy i doniosłości chwili.

Warto również wspomnieć o witrażu z kościoła franciszkańskiego w Krakowie. Witraż ten osi tytuł "Bóg, Ojciec, Stworzyciel" i jest jednym z najwybitniejszych dzieł Stanisława Wyspiańskiego. Wyspiański stworzył witraż w stylu, jaki wówczas był popularny, mianowicie w stylu secesyjnym. Wskazuje na to płynność, falistość linii, sposób operowania kolorami. Artysta czyni to w mistrzowski sposób - udało mu się stworzyć dzieło godne wielkiego uznania. Stwórca ukazany jest w majestatycznej postawie, unosi się ponad wodą. Autor przedstawił Boga w formie falistych wstęg, rozpalonych płomieni. Pioruny piętrzące się ku górze ukazują oblicze Boga, otoczone aureolą siwych, rozwianych włosów oraz długą brodą. Dłoń Stwórcy uniesiona jest nad Jego głową, a z opuszczonej dłoni tryskają promienie i gwiazdy. Akt stworzenia przedstawia Wyspiański w ujęciu bardzo dynamicznym, w żywych barwach zieleni i fioletu, dostrzec można również błękit. Pojawia się również kolor złoty - tak wyglądają promienie tryskające z Bożej dłoni. Natomiast Jego twarz wygląda, jakby biło od niej światło. Patrzący na witraż nie może przejść obok niego obojętnie.

Warto zwrócić uwagę na fakt, że każda pora dnia eksponuje inne barwy. Ilość światła, padającego przez witraż, zmienia go, sprawia, że wygląda zupełnie inaczej rano, a inaczej wieczorem. Ciekawe jest jeszcze jedno: Wyspiański odrzuca wizję powstania świata, ukazaną w biblijnym Starym Testamencie. Bóg nie tworzy po kolei światła i ciemności, wód i powierzchni suchej. Stwórca ukazany przez Wyspiańskiego wyłania wszystko to z chaosu jednocześnie. Żywioły, które wytryskują z prawem dłoni Boga, ukazane są bardzo ekspresyjnie. Trudno stwierdzić, czy takie było zamierzenie autora witrażu, czy miał zamiar ukazać swoje refleksje teologiczne, czy też jest to dzieło przypadku.

Witraż ten ma bardzo duże rozmiary, 846 na 390 centymetrów. Tak, jak chciał Wyspiański, witraż został osadzony na tylnej ścianie w kościele franciszkańskim w Krakowie w październiku roku 1904. Witraż umieszczono od strony Plant, tuż ponad chórem. Montaż wykonał "monter" z Austrii, nazwany tak przez Wyspiańskiego w jego Raptularzu. Szkło, które posłużyło do wykonania projektu, pochodziło z huty szkła w Innsbrucku. Właściciele tej huty, widząc malowidło, rozpoznali w Wyspiańskim wielkiego artystę i zaproponowali mu, by był kierownikiem artystycznym ich przedsiębiorstwa.

Równie ciekawą sprawą, dotyczącą witrażu "Bóg, Ojciec, Stworzyciel", jest obecność autora przy montażu dzieła. Po tym, jak wykonano okno i osadzono witraż, Wyspiański wszedł do świątyni i po raz pierwszy zobaczył witraż. W tym momencie wpadały przez niego wieczorne promienie słoneczne. Wzruszenie odebrało Wyspiańskiemu głos, udało mu się jedynie wyszeptać: "Dobrze. Całkiem dobrze". Słowa te miały w jego ustach ogromną wartość, ponieważ odnosił się on bardzo krytycznie do swoich prac, wiele z nich zniszczył i spalił. Wyspiański jednak zdawał sobie sprawę z ogromu swego dzieła i jego nowatorstwa. W słowach tych brzmiała twórcza satysfakcja.

Nie sposób nie poprzeć przekonania autora. Dzieło zachwyca swoją doskonałością i niezwykłością, co popiera wielu znawców sztuki. Zaliczają oni witraż do najwybitniejszych dokonań przełomu wieku XIX i XX na poziomie światowym.

Najpopularniejsze motywy biblijne.

  • Stary Testament
    • oblubieniec i oblubienica (Pieśń nad pieśniami)
    • Bóg - Stwórca
    • Hiob - człowiek niewinnie cierpiący, ale trwający w Bogu
    • vanitas vanitatum - marność nad marnościami (motyw pochodzący z Księgi Koheleta)
  • Nowy Testament
    • Pieta (Maryja trzyma na kolanach ciało zmarłego Syna i opłakuje Go)
    • kuszenie Chrystusa przez szatana
    • Chrystus cierpiący za ludzkość
    • Sąd Ostateczny
    • piekło, niebo i czyściec

Według mnie Biblia jest doskonałą lekturą. Nic więc dziwnego, że tak wielu artystom daje natchnienie. Motywy biblijne są uniwersalne, dotyczą zachowań ludzkich we wszystkich epokach i kulturach. Nie dziwi fakt, że niewiele jest osób, które nie uznają zalet Pisma Świętego. Niekoniecznie muszą to być katolicy - nawet osoby niewierzące odnaleźć mogą w Biblii treści, które będą ich dotyczyć.

Reasumując: nie wiemy, kto pierwszy zaczerpnął natchnienie z Biblii. Ktokolwiek Ktokolwiek B. Leśmian Przygody Sindbada Żeglarza, bohater epizodyczny, fantastyczny; postać z pomnika na szczycie Magnetycznej Góry. Był niegdyś burmistrzem w mieście poetów. Został nim, bo w przeciwieństwie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum jednak to był, uczynił ogromny krok dla rozwoju kultury. Pismo Święte do dziś stanowi i będzie stanowić źródło niewyczerpanych inspiracji dla twórców wszystkich dziedzin sztuki.