Dodaj do listy

Motywy biblijne i ich obecność w tekstach literackich różnych okresów.

Biblia wpływała na piśmiennictwo i literaturę polską, ponieważ nasza kultura była ściśle związana z tradycją chrześcijańską. Wynikało to również z relacji społecznych i politycznych. To decydowało o tym, że wybierano wątki tematyczne i korzystano z rozpoznawalnego stylu Biblii.

Tradycja biblijna bardzo często zaglądali do Biblii; jest tak we wszystkich epokach - odniesienia do symboli, postaci biblijnych są bardzo widoczne. Literatura nowożytna wykorzystuje z powodzeniem uniwersalny przekaz motywów z Biblii, tworząc liczne nawiązania; przyjmują one różne kształty.

1.

Najpopularniejszym motywem jest z pewnością Apokalipsa. Jest ona obecna przy każdym niemal tekście katastroficznym, ponieważ wzmaga ona uczucie grozy; jest obrazem totalnego zniszczenia, chaosu, klęski ziemskiego świata, upadku ludzi, walki dobra i zła. W Apokalipsie występują symbole, które pozwalają ją rozpoznać - "siedem pieczęci", "siedem trąb", "Bestia-Antychryst", "lew, wół, orzeł i zwierzę o ludzkiej twarzy".

W romantyzmie adaptowana całą Apokalipsę, czyli upadek świata, ale też wyłonienie się nowego świata;

- "Uspokojenie" Juliusza Słowackiego - Apokalipsa jest wpisana w dzieje polityczne narodu, który w przyszłości zmartwychwstanie i będzie wolny;

- "Dziady" cz. III Adam Mickiewicza - scena "Widzenie Księdza Piotra" i "Wielka Improwizacja" to stylizacja na Apokalipsę i profetyzm'

- "Nie - Boska komedia" Zygmunta Krasińskiego - upadek i katastrofa są tylko elementem przejściowym do nowego życia.

W Młodej Polsce skoncentrowano się przede wszystkim na wymiarze katastroficznym Apokalipsy;

- "Dies irae" Jana Kasprowicza - tytuł oznacza dzień gniewu; utwór ma formę hymnu; stanowi wizję apokaliptycznej sceny Sądu Ostatecznego. Ten temat wynikał z fascynacji modernistów, dekadentów, zbliżającym się końcem świata i ludzkości. U Kasprowicza rolę pierwszą odgrywa postawa buntu wobec okrutnego Boga, a także walka dobra ze złem. Odzywa się tu echo manicheizmu, czyli koncepcji, która uznaje dobro i zło za dwie równorzędne siły, które stwarzają świat. Ścierają się one ze sobą cały czas, ale jest to konieczne.

W XX - leciu międzywojennym zaczęto przewidywać nadejście Apokalipsy;

- "Roki" Czesława Miłosza - świat jest pogrążony w zupełnym nieładzie, ulegnie on zagładzie; wizja Apokalipsy musi wnieść do naszego życia naukę - nie możemy zostać obojętni, ponieważ zawsze jest coś, co można uratować;

- "Walc" Czesława Miłosza - zapowiada poeta I wojnę światową, potem II wojnę światową; jest to nowa zagłada, katastrofa; to pesymistyczna zapowiedź wojen, która niestety się spełniła; wiersz Wiersz mowa szczególnie zorganizowana, przeciwstawiana prozie. Wypowiedź wierszowa dzieli się na wersy, równorzędne względem siebie, oddzielone klauzulą (co wynika z zasad wybranego systemu wersyfikacyjnego... Czytaj dalej Słownik terminów literackich jest zapowiedzią śmierci, zniszczenia, niewoli;

- "Żal" Józefa Czechowicza - wojna przedstawiona jako apokalipsa, która w okrutny sposób ma sprawdzić człowieczeństwo; oznacza ona koniec świata w wymiarze materialnym, ale też etycznym; upadek jest winą samych ludzi;

- "Niemcom" Antoniego Słonimskiego - wizja katastroficzna w przeddzień II wojny światowej.

W literaturze współczesnej mamy przede wszystkim apokalipsę spełnioną;

- "Piosenka o końcu świata" Czesława Miłosza - przedstawia poeta sytuację, w której trwa koniec świata - jest to bardzo zwyczajna chwila, która przychodzi niespodziewanie, wywołana jakby przez nasze czyny i nieprzemyślane decyzje;

- "***(Których nam nikt nie wynagrodzisz...)" Krzysztofa Kamila Kamila Dzieje Tristana i Izoldy, bohaterka epizodyczna; służebna Izoldy, prawie tak piękna jak jej pani
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Baczyńskiego - wojna jest kierowana przez Antychrysta, który jest symbolem Apokalipsy.

Apokalipsa spełniona jako wizja obecnych pisarzom i poetom czasu wojny, występuje także w dziełach literackich wojny, okupacji i okresu powojennego: "Medalionach" Zofii Nałkowskiej, opowiadaniach Tadeusza Borowskiego, "Innym świecie" Gustawa Herlinga - Grudzińskiego, "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall, "Rozmowach z katem" Kazimierza Mocarskiego, "Pamiętnika z powstania warszawskiego" Mirona Białoszewskiego.

"Mała Apokalipsa" Tadeusza Konwickiego - jest przepowiednią upadku świata, który jest pogrążony przez system totalitarny; świat z Apokalipsy to właśnie świat przedstawiony. Konwickiego interesuje zwłaszcza polska, mała apokalipsa - przedstawia chaos, który panuje w świecie; nie ma w nim ludzi wartościowych, z zasadami; pełno jest zdrajców, przekupniów. Przez totalitaryzm Totalitaryzm system organizacji państwa, w którym władza kontroluje wszystkie dziedziny życia. W państwie totalitarnym interes państwa dominuje nad interesem jednostki, a władza skupiona jest w rękach jednej... Czytaj dalej Słownik historyczny wartości już nie ma; ich upadek stał się codziennością. Przymiotnik "mała" odnosi się również do apokalipsy określonej osoby; bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
chce protestować i spalić się; "mój własny koniec świata". Jest to apokalipsa w wymiarze osobistym. Możemy zwrócić uwagę na pewne momenty:

a) "Oto nadchodzi koniec świata (...). Koniec mojego osobistego świata. Ale zanim mój wszechświat rozpadnie się w gruzy, rozsypie się na atomy, (...) czeka mnie jeszcze ostatni kilometr mojej Golgoty...";

b) "Mam wrażenie jakby ten kraj naprawdę umierał (...). Nasza nędza współczesna jest przezroczysta jak szkło i niewidzialna jak powietrze (...). Nasza nędza to łaska totalnego państwa, łaska, z której żyjemy."

2.

Wątek przemijania z "Księgi Koheleta" - "marność nad marnościami";

Życie człowieka cały czas przemija i jest on poddany nieustannemu upływowi czasu; przez tę świadomość nie może on być szczęśliwy; nie da się na trwałe zdobyć bogactwa, mądrości, czy rozumu, ponieważ są one ulotne. Stała jest tylko ziemia Ziemia trzecia w odległości od Słońca planeta Układu Słonecznego, oddalona od Słońca o ok. 149,6 mln km, piąta co do wielkości. Kształtem zbliżona do elipsoidy obrotowej powstałej w wyniku jej obrotowego ruchu,... Czytaj dalej Słownik geograficzny i słońce; człowiek jest marnością. Jest to motyw wykorzystywany przede wszystkim w utworach, eksponujących momentalność życia na ziemi.

W średniowieczu:

- "Rozmowy Mistrza Polikarpa ze śmiercią" - utwór poruszający kwestię równości ludzi wobec śmierci - nie liczą się dla niej bogactwa, ani urzędy, ponieważ i tak zabiera ludzi do siebie;

W renesansie:

- "Na różę", "O żywocie ludzkim" Jana Kochanowskiego - refleksyjne fraszki; człowiek nie może zapobiec działaniu czasu, a jego upływ jest nieubłagalny; czas przeobraża wszystko;

- "Pieśń IX" Jana Kochanowskiego - na świecie nie istnieją żadne stałe wartości; życie nie jest wieczne;

W baroku:

- "Marność" Daniela Naborowskiego - życie ludzkie jest bardzo ulotne, cały czas wisi nad nami piętno śmierci; ci, którzy dbają o rzeczy doczesne mogą się bardzo zawieść, ponieważ odczują upływ czasu;

- "Krótkość żywota", "Do Anny" Daniela Naborowskiego - poetę interesuje metafizyka, potęga czasu; on zwycięża, gdy inne rzeczy mu ulegają; poeta pisze o miłości do Anny, ponieważ ma nadzieję, że ta wartość, nie jest ulotna.

W romantyzmie:

- "Hymn (Smutno mi Boże)" Juliusza Słowackiego - pejzaż z zachodem słońca, które jest nieprzemijalnym dziełem Boga - jest to pretekst do gorzkiej refleksji nad przemijalnością i kruchością życia.

W Młodej Polsce:

Motyw "marność nad marnościami" jest realizowany przede wszystkim w dekadenckiej poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Jana Kasprowicza i Leopolda Staffa.

3.

Cierpienie Jezusa Chrystusa, zbawiciela, poświęcającego się dla człowieka;

W średniowieczu;

- "Żale Matki Boskiej pod krzyżem";

- "Lament Świętokrzyski" - wyraża cierpienie i gorycz Matki Boskiej, która skarży się nad ciałem Syna. Jest to nie tylko postać boska, ale też matka, która płacze nad śmiercią swego dziecka. Pragnie ona opowiedzieć wszystkim o swoim bólu; mówi ona do wszystkich matek;

W Młodej Polsce;

- "Hymn świętego Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
z Asyżu" Jana Kasprowicza - mówi o postaci Jezusa na krzyżu, który dobrowolnie poświęcił się dla dobra ludzkości; jest też wyraz bożej troski o człowieka;

W romantyzmie;

Męka Pańska nabiera szczególnego wymiaru w tej epoce, której cechą charakterystyczną jest mesjanizm. Ideologia ta kazała myśleć, że Mesjaszem Narodów jest Polska, jako naród, który teraz przebywa w niewoli. Ma ona doprowadzić do zwycięstwa nad tyranią inne narody. Termin ten wziął się od imienia Jezusa Chrystusa, który jest Zbawicielem ludzi.

- "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza - jest tu przykład mesjanizmu jednostkowego - bohater, człowiek, jest on indywidualistą, tajemniczą postacią, którą w "Widzeniu księdza Piotra" nazywany jest "czterdzieści i cztery". Mesjanizm Mesjanizm koncepcja historiozoficzna występująca zazwyczaj wśród narodów, które utraciły swoją niepodległość (np. Żydzi) i wywodząca się z wiary w przyjście Mesjasza (wybawiciela), który poprzez... Czytaj dalej Słownik historyczny narodowy natomiast dotyczył doniosłej roli Polski w Europie, która zagrożona była silnymi wpływami Rosji; Polska Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny miała wyzwolić inne państwa spod jarzma; polska jest "Chrystusem narodów", a jej historia jest wystylizowana na Mękę Pańską. Czasy zaborów mają być odkupieniem Europy.

- "Księgi narodu polskiego" i "Księgi pielgrzymstwa polskiego" Adama Mickiewicza - jest tu również wątek naszego narodu jako Mesjasza i Odkupiciela;

- "Kordian" Juliusza Słowackiego - podejmuje on temat wybitnej jednostki jako Mesjasza; jest to poeta, który jest obłąkany, ma urojenia; Słowacki podważa teorię mesjanizmu, uważa ją za trochę szaloną;

4.

Motyw genezis, czyli powstanie świata; jest nawiązaniem do "Księgi Rodzaju", opisane są w niej początki świata; inspirowała wielu artystów;

W renesansie;

- "Pieśń XIX" Jana Kochanowskiego - realizuje się w niej topos stworzenia świata; wysuwane są argumenty; pieśń jest arcydziełem formalnym;

- "Pieśń XXV" ("Hymn do Boga") - poeta stawia sobie zadanie, że udowodni ludziom, że świat jest stworzony przez Boga. Wykorzystuje Kochanowski całościowo obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich powstania świata;

W romantyzmie;

- "Oda do młodości" Adama Mickiewicza - nowy porządek, który wchodzi wraz z nową epoką, jest porównany do stworzenia świata;

W literaturze współczesnej;

"Słońce" Czesława Miłosza - słońce, które pojawia się w czasie stworzenia świata jest dla poety inspirujące; dzięki niemu snuje refleksje o ludzkiej egzystencji i istnieniu;

5.

Motyw cierpienia, który jest zaczerpnięty z "Księgi Hioba";

W romantyzmie:

Ten motyw może być kojarzony i zestawiany z cierpieniami narodu polskiego w czasie zaborów - zobacz w punkcie trzecim: romantyzm;

- "Dziady" cz. III Adama Mickiewicza - poeta opisuje męczeństwo polskiej młodzieży, która była prześladowana, wywożona, więziona i przesłuchiwana przez Rosjan;

Temat cierpienia może też występować w innej formie:

- cierpienie z powodowane miłością:

a) "Cierpienia młodego Wertera" Johana Wolfganga Goethego - tytułowy bohater kocha się w Lotcie; dziewczyna Dziewczyna B. Prus Na wakacjach, bohaterka pierwszoplanowa; ryzykując własnym życiem wyniosła niemowlę z płonącej chałupy; posiada zdolność "dzikiego zapału", porywów serca i współczucia. Zwracają... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum jednak jest zaręczona z innym mężczyzną; Werter Werter J. W. Goethe Cierpienia młodego Wertera, bohater główny i tytułowy, autor listów, z których składa się powieść (a więc i narrator); kochanek romantyczny, zakochany w Lotcie, samobójca
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
jest zrozpaczony; jego rozterki doprowadzają go do samobójczej śmierci; postać Wertera i jego styl odczuwania stały się kultowe dla młodych romantyków;

b) "Dziady" cz. IV Adama Mickiewicza - przedstawione jest uczucie Gustawa i Maryli; dzieli ich przede wszystkim różnica społeczna; Gustaw Gustaw A. Fredro Śluby panieńskie, bohater główny; podopieczny Radosta, w finale komedii narzeczony Anieli
Wygląd: Młody fircyk, pojawia się na scenie w czarnej pelerynie - wraca z hulanki, wchodzi...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przeżywa katusze, ponieważ nie może być z ukochaną; myśli o samobójstwie

c) "Kordian" Juliusza Słowackiego - Kordian chce popełnić samobójstwo, kiedy zostaje odtrącony przez Laurę;

- cierpienie z związane z przebywaniem poza ojczyzną;

a) "Hymn (Smutno mi Boże)" Juliusza Słowackiego - poeta opisuje tęsknotę za ojczyzna poprzez różne obrazy; płaczące dziecko, kiedy odchodzi matka, dolatujące polskie bociany "sto mil od brzegu i sto mil przed brzegiem";

b) "Moja piosenka Piosenka utwór słowno-muzyczny, przeznaczony do wykonywania przez solistę lub zespół. Powstała na przełomie XIX i XX w. jako element sztuki estradowej, dzisiaj jest jedną z najpopularniejszych form kultury... Czytaj dalej Słownik terminów literackich II" Cypriana Kamila Norwida - tęsknota za krajem powoduje wielkie cierpienie: "Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba podnoszą z ziemi przez uszanowanie dla darów nieba, Tęskno mi Panie..."

6.

Arka Przymierza

W renesansie;

- "Kazania sejmowe" ks. Piotra Skargi - są one stylizowane na kazania biblijne; kaznodzieja przypomina postać Mojżesza, którego mądrość "z nieba" i roztropność, pozwala mu kierować ludem;

- "Pieśń Wajdeloty" z "Konrada Wallenroda" Adama Mickiewicza - jest tu obecny motyw legendarnej Arki Przymierza, związanej z historia Mojżesza; dzięki poezji powstaje więź łącząca starsze i młodsze pokolenia narodu; to scala ludzi w jedno; naród staje się silniejszy. Ma swoją świadomość. Stąd pochodzi sugestywne w przekazanie zdanie: "O wieści gminna! Ty arko przymierza Między dawnymi i młodszymi laty. W tobie lud składa broń swego rycerza, Swych myśli przędzę i swych uczuć kwiaty."