Dodaj do listy

Tragedia antyczna, rozwój i cechy charakterystyczne gatunku

Antyczna tragedia Tragedia dramat antyczny
Czytaj dalej Słownik historyczny
rodziła się przez lata, wyłoniła się jako gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny z obrzędów dionizyjskich, jednak od tego czasu do swej klasycznej formy przebyła bardzo długą drogę, a jej związki z obrzędowością religijną niemal zanikły, ich ślady można odnaleźć głównie w nazewnictwie. Tragedia należała obok eposu do najbardziej uznanych gatunków starożytnej literatury. Teatr a w nim przede wszystkim komedia Komedia druga (obok tragedii) forma dramatu, znana od starożytności. Miała charakter sztuki politycznej, posługując się komizmem atakowała wybranych polityków, zajmowała się aktualnymi wydarzeniami politycznymi.... Czytaj dalej Słownik historyczny był istotnym elementem życia artystycznego, a także społecznego. Tragediopisarzy wielbiono na równi z wielkimi wodzami i zwycięzcami olimpijskimi. Urządzano nawet turnieje, gdzie o zwycięstwo walczyli wielcy autorzy dramatyczni.

Istotny jest też wpływ tragedii antycznej na nowożytną sztukę teatralna w całej Europie. Dramat europejski rozwijał się pod wpływem antycznej tragedii i średniowiecznych misteriów. W średniowieczu antyczne wzory były traktowane nieufnie jako pogańskie, tradycja teatru zanikała, rolę te przejęły kościelne misteria, czyli przedstawienia scen z życia Jezusa, szczególnie zaś męko pasyjnej. Odrodzenie antycznych ideałów, w tym także tradycji tragedii nastąpiło w XV i XVI wieku, czyli w epoce renesansu. Wówczas top powstawały nowożytne realizacje antycznego ideału. Trzeba bowiem wiedzieć, ze antyczna tragedia była gatunkiem bardzo ściśle określonym, istniały liczne zasady formalne i estetyczne, których twórca musiał przestrzegać. Właśnie do tych zasad powrócono w renesansie. Jan Kochanowski napisał wówczas "Odprawę posłów greckich", która stanowiła przykład doskonałego odniesienia się do wzorów antycznych, autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przestrzegał w niej wszystkich zasad, jakie obowiązywały w teatrze starożytnym. Przełamanie owego wzorca nastąpiło w czasach elżbietańskich w Anglii, dokonał tego, oczywiście, Szekspir. Dramat szekspirowski był zaprzeczeniem niemal wszystkiego tego, co dla dramatu antycznego stanowiło świętość. Szekspir stworzył własny teatr, własną sztukę zupełnie nie podobna do sztuki antycznej, a jednak w jakimś stopniu z niej wyrosłą. Pierwsze sztuki Szekspira również powstawały w duchu tragedii antycznej, dramaturg świetnie znał jej zasady, jego oryginalność polegała na ich zanegowaniu, nadaniu dramatowi nowej estetyki. Do Szekspira nawiązywała twórczość romantyków, którzy czerpali z niego pełnymi garściami. Jednak niezależnie od tego czy nowożytne sztuki kierują się antycznymi wzorami, czy też od nich odbiegają, echa starożytnej tragedii są obecne w całym współczesnym i nowożytnym teatrze europejskim.

Przyjrzyjmy się teraz bliżej rozwojowi antycznej tragedii i jej zasadom.

Naczelną zasadą tragedii w ogóle jest konflikt tragiczny, os wszelkich wydarzeń. Tragizm Tragizm podstawowa kategoria estetyczna sięgająca jeszcze dramatu antycznego, określająca nierozwiązywalność konfliktów, obecnych w życiu bohatera. Niemożność dokonania wyboru prowadzi postać do klęski... Czytaj dalej Słownik terminów literackich polega na zaistnieniu w życiu bohatera sytuacji bez wyjścia. Cokolwiek by bohater nie uczynił w danym momencie jego los jest przesądzony - czeka go klęska. W antyczne3j tragedii bohater pozostawał niewinny, jego tragizm wynikał z wyroków fatum, bohater nie miał wpływu na swój los. Doskonale oddają to tragedie Sofoklesa, na przykład Edyp od samego początku, jeszcze nim przyszedł na świat był napiętnowany tragicznym losem. On sam nie zrobił niczego, przeciwnie, kiedy poznał słowa wyroczni, bardzo się starał, by uniknąć pisanego mu losu. Tragizm jednostki w teatrze antycznym polega jednak na tym, że własnego losu nie można uniknąć, jeśli komuś pisane jest klęska, nie zdoła zrobić niczego, by jej zapobiec. Później w teatrze nowożytnym tragizm był pojmowany nieco inaczej, odchodzono od tej antycznej kategorii fatum, sytuacja bez wyjścia często była wynikiem wcześniejszych działań bohatera. U Szekspira na przykład do tragedii często prowadzą namiętności, natura bohatera, jego żądza władzy czy po prostu słabość i niezdecydowanie.

W starożytności liczyła się przede wszystkim tragedia, był to gatunek wysoki, szanowany i ceniony, obok tragedii istniała też komedia, która cieszył się niejednokrotnie większym powodzeniem, ale był to gatunek niski, przeznaczony głównie dla ludu, a twórcy komedii nie mogli liczyć na zbyt duży prestiż (chyba że jednocześnie pisali piękne tragedie, co zdarzało się nie rzadko). Tragedia miała moc oczyszczającą, widz, który był świadkiem upadku bohatera miał odczuwać trwogę i oczyszczenie, tragedia więc uszlachetniała.

Początek tragedii wywodzi się od Dionizje, czyli misteriów odprawianych na część boga wina - Dionizosa. Same Dionizje Dionizje święta obchodzone w starożytnej Grecji ku czci Dionizosa (boga ekstazy, wina i żywotnych sił natury).
· Dionizje Małe (wiejskie) Odbywały się na przełomie grudnia i stycznia dla uczczenia...
Czytaj dalej Słownik historyczny
również ewoluowały, a ich obchody wyglądały różnie na różnych terenach. Dionizos był bogiem bardzo wesołym i tak też wyglądały obchody ku jego czci. Początek kultu tego boga datuje się w Grecji na VIII wiek przed naszą erą. Grecy przejęli kult Dionizosa od plemion tracko-frygijskich, gdzie miał on charakter orgiastyczno-ekstatyczny. Najprawdopodobniej na gruncie greckim formy kultu i sam charakter bóstwa nieco złagodniały, stały się bardziej "cywilizowane" tym niemniej były to bodaj najbardziej dzikie obchody misteriów. Wyobrażano sobie Dionizosa jako boga rozpustnego, a ze był patronem wina, jego orszak, jego towarzysze najczęściej trwali w alkoholowym uniesieniu. Tak też świętowano w czasie Dionizje, przebierano się w skóry zwierzęce i śpiewając pieśni odbywano pochód. Zgodnie z pierwotnymi wierzeniami Dionizos przemierzał świat w towarzystwie Sylenów i satyrów. Syleny Syleny w mitologii greckiej towarzysze Dionizosa, pierwotnie bóstwa rzek i źródeł miały postać człowieka o końskim tułowiu
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
to dziwne postacie przypominające człowieka i konia. Postać jest niemal ludzka, ma jednak końskie kopyta, uszy i ogon. Znacznie później w zupełnie innym kręgu kulturowym podobnie zaczęto przedstawiać diabły. Obchody Dionizje to między innymi rytualne tańce i śpiewy. Właśnie z owych pieśni śpiewanych przez kozła, a właściwie chór kozłów, czyli przebierańców wyłonić się miała tragedia, co można dziś odczytać z samej jej nazwy, która w tłumaczeniu oznacza "pieśń kozła" ("tragos ode").

Od którego momentu zaczyna się już dramat, a kończą religijne obrzędy, oczywiście nie sposób tego określić jednoznacznie, proces wyłaniania się tragedii z obrzędów dionizyjskich przebiegał stopniowo, a granice zacierały się powoli. Oficjalnie za początek dramatu, jako odrębnej formy przyjmuje się działalność Tespisa z Attyki (VI wiek p.n.e.). Tespis był ludowym poetą, a zasłyną głównie dzięki temu, że wprowadził pierwszego aktora, dając tym samym początek partiom dialogowym. Od tego momentu można już mówić o dramacie. Tespis wyłonił z koźlego chóru jednego, nazwijmy go już aktorem, aktora który prowadził z chórem dialog, w ten sposób nastąpiła zasadnicza zmiana w sposobie przedstawiania fabuły, nie była to już narracja, opowieść poprzez pieśń, lecz rozmowa, czyli forma dramatyczna. Aktor ów mógł ubierać różne kostiumy, nie był już przebrany za kozła, mógł odgrywać różne postaci, także w tej samej sztuce, jeden aktor nie oznaczał więc jednej postaci w tragedii.

Festiwale dramatyczne trwały kilka dni, najczęściej jednego dnia przedstawiano sztuki jednego autora, z czasem popularne stały się cykle trzech utworów dotyczących jednego wątku. Pierwszy festiwal, na którym wystawiano sztuki dramatyczne miał miejsce w Atenach w 534 roku p.n.e. organizatorem imprezy był Pizystrat, a zwycięzcą konkursu został właśnie Tespis. Autor sztuk był jednocześnie reżyserem i właścicielem teatru, a raczej szefem trupy. Horacy napisał. że: "Tespis woził swoje sztuki na wozach", bowiem dramatopisarz miał własna trupę teatralną, z którą przybywał do różnych miast i wystawiał tragedie. Tak wyglądały początki, z czasem powstawały specjalne amfiteatry i związane z nimi grupy aktorskie. Tym niemniej największym powodzeniem cieszyli się autorzy sztuk, to na nich spływał główny splendor za udany spektakl. Jako że tragedia wyłoniła się z obrzędów dionizyjskich pierwsze konkursy tragiczne również miały miejsce podczas święta Dionizosa. Całość uroczystości obejmowała sześć dni. Pierwszy przeznaczano na tradycyjne obrzędy religijne, potem odbywały się konkursy dytyrambów i komedii, tragedie stanowiły finał obchodów, poświęcano na nie nawet trzy dni. Każdego dnia przedstawiano sztuki innego spośród trzech autorów, którzy przeszli wstępne eliminacje. Najczęściej na konkurs zgłaszano cztery Cztery Liczba cztery symbolizuje wszechświat materialny, cztery pory roku, cztery strony świata, cztery kwadry księżyca, cztery wiatry, cztery wieki ludzkości, cztery rzeki Hadesu, cztery konie Apokalipsy,... Czytaj dalej Słownik symboli literackich utwory, trylogię tragedii i jeden dramat satyryczny. Autor sam przygotowywał swój spektakl, to znaczy ćwiczył aktorów, czasem nawet występował na scenie.

Szczyt rozwoju antycznej tragedii i teatru w ogóle przypada na czasy Peryklesa, czyli V wieku p.n.e. okres ten bywa określany mianem "złotego wieku kultury greckiej", w tym czasie tworzą najwybitniejsi greccy tragicy a więc Ajschylos i Sofokles. Ajschylos chętnie pisał też komedie, które przynosiły mu dużą popularność, jednak zasłynął jako tragik i reformator teatru, bowiem w jego sztukach zaczął się pojawiać drugi aktor, dialog toczył się więc nie tylko między aktorem i chórem, ale między dwoma aktorami. Wprowadzenie drugiej postaci dało możliwości lepszego konstruowania akcji. Wreszcie Sofokles wprowadził trzeciego aktora. I to koniec, kolejni aktorzy Aktorzy W. Szekspir Hamlet; bohaterowie epizodyczni; wędrowna trupa, przybyli na zamek, aby zabawić dwór. Hamlet poleca im zagrać sztukę Zabójstwo Gonzagi, której treść odpowiada wypadkom, mającym miejsce... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum już się nie pojawili, tak ustaliła się zasada trzech aktorów, oczywiście w sumie mogło ich występować znacznie więcej, chodziło jednak o to, by nie pojawiali się oni na scenie jednocześnie. Zdaniem starożytnych większa liczba aktorów dawałaby efekt chaosu i utrudniała widzowi zrozumienie akcji. Dopiero Szekspir odważył się przełamać te i to diametralnie, bowiem wprowadzał nawet sceny zbiorowe, w ślad za nim poszli romantycy.

W tragedii antycznej chór stanowił bardzo istotny element konstrukcji, jego partie były rozbudowane i zawierały komentarz do przedstawionych zdarzeń, chór był zbiorowym świadkiem wydarzeń, podobnie jak widzowie, tyle, ze chór mógł uczestniczyć w spektaklu, tym samym wyrażał opinie ogółu. Chór udzielał też nauk moralnych, dzięki niemu łatwiej było odczytać odbiorcom przekaz. Partie chóru występowały naprzemiennie z partiami dialogowymi, występy aktorów posuwały akcję do przodu, chór ją komentował, wyjaśniał, czasem przepowiadał przyszłe zdarzenia. Początkowo rola chóru była większa, chór także brał udział w akcji, jednak jego rola stopniowo była ograniczana, dokonał tego w znacznej mierze Sofokles, ograniczając także liczebność chóru z pięćdziesięciu osób do zaledwie piętnastu.

Treść tragedii była widzom na ogół znana przynajmniej w zarysie, ponieważ zawsze jej fabuła była zaczerpnięta z mitologii. Nie o treść więc chodziło, ważny był sposoby ukazania zdarzeń i przeżycie katharsis. Jeśli chodzi o sposób przedstawiania zdarzeń to obowiązywała zasada decorum, czyli odpowiedniego dobrania formy do treści. Tragedia należała do gatunków wysokich, wymagała więc wyszukanego i dbałego języka poetyckiego. Zdarzenia przez nią ukazywane musiały dotyczyć ludzi wysokiego stanu, najczęściej członków rodów królewskich. Tak na przykład trylogia Sofoklesa dotyczy losów rodziny Labdakidów, czyli władców Teb. Sofokles jest autorem ""Antygony", "Elektry", "Króla Edypa" i wielu innych. Do najbardziej znanych dzieł Ajschylosa nalezą: "Błagalnice", "Persowie" oraz "Prometeusz w okowach" , natomiast Arystofanes zasłynął jako autor "Murów", "Żab" i "Ptaków", wreszcie również słąwny autor Eurypides stworzył między innymi: "Ifigenię w Aulidzie".

Oczywiście istotną cechą antycznej tragedii była zasada trzech jedności dotyczących miejsca i czasu akcji a także liczby wątków.