Dodaj do listy

Informacje o antyku

Mit to opowieść narracyjna, organizująca wierzenia danej społeczności, w której występują bogowie i herosi oraz wyjaśniane są zjawiska występujące na świecie, a niezrozumiałe dla ludzi.

1. Czego dotyczą mity, co jest ich treścią?

- dotyczą biografii poszczególnych bogów

- odpowiadają na pytanie, skąd wziął się człowiek

- zawierają pouczenia, zasady, prawidła rządzące światem

- odpowiadają na pytaniem, jak powstał świat

- dotyczą dziejów znakomitych rodów.

Mity dzielimy na:

- kosmologiczne - o powstaniu świata

- teogoniczne - o życiu bogów

- antropogeniczne - o pochodzeniu człowieka

- genealogiczne - o pochodzeniu rodów

Pojęcie archetypu: archetyp (inaczej praobraz) - pierwotne przekonania, wyobrażenia, zachowania, tkwiące w podświadomości zbiorowej, wspólne dla całej zbiorowości.

Pojęcie toposu: topos - stały motyw, wątek, stereotyp wyobrażeniowy, zaczerpnięty z mitologii lub Biblii, świadczący o niezmienności kultury śródziemnomorskiej.

2) Powstanie świata i człowieka według mitologii i Biblii.

a) według mitologii

- świat wynurzył się z chaosu (mieszaniny żywiołów)

- światem rządzili bogowie, którzy narodzili się wraz z nim

- Grecy wierzyli, że bogów było wielu politeizm - wielobóstwo

- według Greków człowiek był istotą niedoskonałą, a bogowie - istotami pod każdym względem doskonałymi, choć podobnymi do ludzi (bo mieli marzenia, pragnienia, kaprysy, czasem czuli się nieszczęśliwi) - antropomorfizm Antropomorfizm przypisywanie ludzkich cech i kształtów przyrodzie żywej i martwej, przedmiotom oraz bóstwom. Starożytni Grecy takie ludzkie cechy przypisywali swoim bóstwom wierząc, że nie tylko mają one ludzki wygląd,... Czytaj dalej Słownik historyczny (nadawanie cech ludzkich)

- człowiek został stworzony przez dobrego tytana, Prometeusza, ale bogowie traktowali go bardzo wrogo

- świat w mitologii podzielony jest na 3 obszary: niebo i ziemia (gdzie niepodzielnie włada Zeus), woda (dziedzictwo Posejdona), podziemie - hades (gdzie rządzi Hades - władca państwa zmarłych)

- po śmierci ludzi prawi udają się na Pola Elizejskie (Elizjum), gdzie wiodą szczęśliwe życie, a nieprawi są sądzeni i pokutują w Tartarze.

b) według Biblii

- świat został stworzony przez kochającego, wszechwiedzącego i wszechmogącego Boga, który stworzył go według planu, w sposób uporządkowany, w ciągu sześciu dni stworzenia

- człowiek był najdoskonalszym stworzeniem Boga, któremu Stwórca powierzył opiekę nad światem,

- w Biblii jest wyraźnie powiedziane, że jest jeden Bóg (monoteizm)

- Bóg istniał zanim zaistniało cokolwiek innego

- człowiek został stworzony na podobieństwo Boga i jest przeznaczony do miłości,

- po śmierci ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum prawi idą do nieba, a nieprawi do czyśćca lub piekła, gdzie pokutują za swoje grzechy.

3) Literatura grecka.

a) Homer - legendarny twórca, żyjący na przełomie IX/VIII w. p.n.e., miał pochodzić z Chios. Okres jego twórczości otwiera epokę antyku. Homer jest autorem dwóch arcydzieł: Iliady (powstała ok. 800 r. p.n.e.) i Odysei (powstała ok. 750 r. p.n.e.). Oba są eposami, utworami fabularnymi dużych rozmiarów, w których zostały opisane losy narodu w ważnym dla niego momencie dziejowym. W Iliadzie opisano wydarzenia ostatniego - 10 - roku wojny trojańskiej. Cechy epopei (eposu):

- rozpoczyna się inwokacją - uroczystym zwrotem do muzy lub bóstwa z prośbą o natchnienie Natchnienie szczególny stan wewnętrzny, odczuwanie napięcia i podniecenia twórczego, umożliwiający tworzenie dziel literackich furor poeticus. Istnieją dwie opozycyjne teorie na temat warunku powstawania dzieła... Czytaj dalej Słownik terminów literackich i wsparcie

- zawiera stały zestaw środków artystycznych, takich jak: porównanie homeryckie (bardzo rozbudowane), stałe epitety (prędkonogi Achilles)

- zawiera liczne szczegółowe opisy, które umożliwiają opóźnianie akcji (retardacja)

- zawierają sceny dynamiczne (opisy pojedynków) i statyczne (przemówienia bohaterów, opisy narad)

- akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny eposu rozgrywa się na dwóch płaszczyznach: w świecie bogów i w świecie ludzi. Bogowie ingerują w sprawy ludzi;

- wszechwładzę nad całym światem ma Fatum - los, wobec którego nawet bogowie są bezsilni;

- obecny jest wszechwiedzący narrator, który ukrywa się za światem przedstawionym;

- epopeje Homera zostały zapisane heksametrem - wierszem silnie zrytmizowanym, którego rytm jest oparty na akcencie i występowaniu w starożytnej grece sylab długich i krótkich (iloczas).

W Odysei Homer opisał losy Odyseusza (bohatera greckiego, dzięki któremu wojna została przez Greków wygrana). Ściągnął on na siebie gniew boga mórz Posejdona i przez 10 lat tułał się po oceanach, zanim dotarł do swojej ojczyzny - Itaki. Charakterystyczną cechą Odysei jest zastosowany tu zabieg retrospekcji (ale pojawia się on także w Iliadzie0. W Odysei to sam bohater Bohater T. Różewicz Kartoteka, bohater główny; należy do pokolenia Kolumbów
Wygląd: Brak informacji w utworze, bohater niczym się nie wyróżnia, nie ma cech szczególnych, jest zwykły, przeciętny,...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
opowiada część swoich przygód, kiedy trafia do kraju Feaków na dwór króla Alkinoosa.

4) Poezja.

a) Tyrteusz (Tyrtajos) - poeta z VII w. p.n.e., autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum patriotycznych utworów, w których głosił potrzebę oddania życia w obronie ojczyzny. Motywy te pojawiały się w kolejnych epokach literackich, sięgnął po nie np. w. Broniewski w wierszu "Bagnet na broń".

W wierszu "Rzecz to piękna" Tyrteusz podkreśla, że walka za ojczyznę jest oznaką honoru, tchórzostwo, gdy ojczyzna jest w potrzebie okrywa człowieka hańbą na całe życie. Taki człowiek jest bezdomny, bo utracił swój kraj.

b) Safona - największa poetka starożytnej Grecji, mieszkała na wyspie Lesbos, gdzie prowadziła szkołę dla dziewcząt. Tematem jej silnie zemocjonalizowanej poezji są miłość i przyjaźń. w wierszu "Pogarda dla nieznającej poezji" Safona zauważa też, że twórca poezji pozostaje dzięki swemu talentowi nieśmiertelny, bo pamiętają o nim kolejne pokolenia czytelników.

W wierszu "Zazdrość" opisane zostało uczucie zazdrości kobiety o przyjaciółkę, która odchodzi, by wyjść za mąż i stworzyć rodzinę. Jest on złożony z 4 zwrotek, a każda zwrotka z 4 strof, mających: 11, 11, 11, 5 sylab (strofa saficka).

c) Anakreont - autor krótkich, dowcipnych, błyskotliwych wierszy na temat biesiady, zabawy, wina, pięknych kobiet, flirtów, tzw. anakreontyki, np. "Słodki bój"

d) Symonides z Keos - autor refleksyjnych utworów na temat ludzkiego losu, przemijania, np. "Do losu"

5) Liryka grecka:

a) liryka (poezja śpiewana):

- monodie (pieśni solowe);

- pieśni wykonywane przez chór

b) melika:

- pieśni na cześć bogów:

- hymn (uroczyste, patetyczne utworu na cześć bóstw);

- prozodia (pieśni procesyjne);

- pean (pieśń na cześć Apollina);

- dytyramb (hymn na cześć Dionozosa);

- pieśni o ludziach:

- skolia (pieśni biesiadne);

- erotika (pieśni miłosne);

- epithalamia (pieśni weselne);

- treny (pieśni żałobne)

6) Jak wyglądał teatr grecki

Przedstawienia teatralne odbywały się w amfiteatrach, budowanych w miejscach, które sprzyjały do tego swoją naturalną budową. Aktorzy Aktorzy W. Szekspir Hamlet; bohaterowie epizodyczni; wędrowna trupa, przybyli na zamek, aby zabawić dwór. Hamlet poleca im zagrać sztukę Zabójstwo Gonzagi, której treść odpowiada wypadkom, mającym miejsce... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum występowali na orchestrze - mającej kształt półkola. Za sobą mieli drewniany budynek skene. Wchodzili bocznymi wejściami, zwanymi parodos. Widzowie zasiadali na miejscach wykutych w skale - theatron.

Aktorzy występowali w maskach, długich szatach, na nogach mieli koturny (buty na grubej podeszwie). W trakcie przedstawień stosowano machiny teatralne, imitujące np., odgłosy wichru, piorunów. Znano także sposoby nagłaśniania głosy aktorów, w amfiteatrach greckich była wspaniała akustyka.

7) Geneza tragedii greckiej

Powstanie tragedii greckiej ma bezpośredni związek z religią starożytnych Greków. Tragedia narodziła się z obrzędów ku czci boga winnej latorośli, Dionizosa. Był to bóg wina, wegetacji, życia. Na jego cześć odbywały się wielkie Dionizje Dionizje święta obchodzone w starożytnej Grecji ku czci Dionizosa (boga ekstazy, wina i żywotnych sił natury).
· Dionizje Małe (wiejskie) Odbywały się na przełomie grudnia i stycznia dla uczczenia...
Czytaj dalej Słownik historyczny
i Małe Dionizje. Podczas tych świąt Grecy maszerowali w pochodzie, ubrani w koźle skóry (bo zgodnie z wierzeniami w orszaku Dionizosa byli satyrowie: pół ludzie, pół kozły). Śpiewano także uroczysty hymn - dytyramb. Potem z chóru pasterzy wyodrębnił się przewodnik, tzw. koryfeusz. Nawiązał się dialog. Stąd już niedaleko było do wyodrębnienia się aktorów.

Za wielkich tragików greckich uważa się Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Każdy z nich był jednocześnie reformatorem teatru, każdy wprowadzał do niego coś nowego. Ajschylos wprowadził na scenę drugiego aktora, Sofokles - trzeciego, Eurypides znacznie pogłębił psychologię postaci.

Wielcy tragicy greccy

- Tespis - ok. VI w. p.n.e. wprowadził aktora (tzw. opowiadacza), który odpowiadał na kwestie chóru, co dało wykształcenie się dialogu scenicznego, wprowadził także maskę;

- Ajschylos - żył w latach 525 - 456 p.n.e., autor ok. 90 tragedii (m.in. trylogii "Oresteja"), wprowadził 2 aktora; jego utwory to: "Błagalnice", "Persowie", "Siedmiu przeciw Tebom", "Trylogia Oresteja" - losy Orestesa: "Agamemnon", "Ofiarnice", "Eumenidy".

- Sofokles - żył w latach 496 - 404 p.n.e., wprowadził 3 aktora, ograniczył partie chóru na rzecz dialogu bohaterów, autor ok. 120 tragedii, m.in. "Antygona", "Król Edyp"; 7 tragedii zachowało się do naszych czasów: "Ajas", "Antygona", Król Edyp", "Trachimki", "Filoktet", "Edyp w Kolonos", Elektra".

- Eurypides - żył w latach 480-406 p.n.e., znacznie pogłębił motywację psychologiczną postaci, kładł nacisk na ich przeżycia, autor ok. 70 tragedii (np. "Medea"); wprowadził rozwiązanie "Deus ex machina" (Bóg z maszyny - sztuczne rozwiązanie), jego utwory to: "Błyskawice", "Medea", "Orestes", "Trojanki", "Elektra".

8) Antygona.

Sofokles oparł akcję tragedii na micie o rodzie Labdakidów. Osią akcji jest konflikt tragiczny między racjami Antygony a racjami Kreona.

Antygona:

- występuje w imię boskich praw, jej postępowaniem kieruje miłość do brata

- uważa, że prawa niepisane, odwieczne są ważniejsze niż prawo ludzkie

- twierdzi, że człowiek nie ma prawa buntować się przeciw bogom

Kreon:

- jako władca musi egzekwować prawo państwowe;

- twierdzi, że postępuje w imię dobra państwa i narodu;

- uważa, że poddani winni posłuszeństwo królowi;

- uważa, że zdrajcę trzeba ukarać;

- postępuje zgodnie ze swoim sumieniem;

- nie chce naginać prawa dla potrzeb kogokolwiek, a zwłaszcza członków własnej rodziny, by nie posądzono go o prywatę i stronniczość.

9) Budowa tragedii antycznej.

- prolog - dialog wprowadzający w akcję tragedii

- parodos - pieśń chóru na wejście

- epejsodia - dziś powiedzielibyśmy akty

- stasimony - pieśni chóru

- komos - lament

- eksodos - pieśń chóru na wyjście[AN1]

W każdej tragedii były zachowywane trzy jedności klasyczne:

- jedność miejsca - akcja rozgrywa się w jednym miejscu (najczęściej przed pałacem królewskim)

- jedność czasu - czas akcji nie przekracza 24 godzin, trwa zwykle od świtu do zachodu słońca

- jedność akcji - akcja tragedii jest jednowątkowa, dotyczy jednego problemu

Wszyscy tragicy stosowali się do tej zasady. O wydarzeniach mających miejsce w przedakcji informuje zazwyczaj chór lub posłaniec.

Pojęcia ważne dla tragedii:

konflikt tragiczny - konflikt dwóch równorzędnych racji, pomiędzy którymi musi wybierać bohater tragiczny. Każdy wybór jest zły, ponieważ pociąga za sobą odrzucenie jednej z słusznych racji, co ma dla bohatera tragiczne konsekwencje.

wybór tragiczny - wybór, którego musi dokonać każdy bohater tragiczny.

wina tragiczna - wina niezawiniona, która ciąży na człowieka z wyroku losu, i która doprowadza go do klęski.

katharsis - tajemnicze przeżycie, które miało się stać udziałem widzów tragedii starożytnej. Arystoteles opisuje je jako odczucie litości (widz współczuje bohaterowi, który jest taki jak on) i trwogi (skoro bohater jest taki jak widz, widz zaczyna się bać, bo wie, że i jego może spotkać podobny los). Te emocje zaś gwarantowały wewnętrzne oczyszczenie.

Mimesis - naśladownictwo, zgodnie z teorią Arystotelesa świat przedstawiony tragedii miał być wiernym odzwierciedleniem świata rzeczywistego, tylko wówczas tragedia służyła katharsis.

Cechy tragedii greckiej:

- zachowana zasada trójdzielności dotycząca jedności:

- brak scen zbiorowych, na scenie występuje maksymalnie trzech aktorów.

- treści dramatu, które nie mogły być zaprezentowane bezpośrednio są przedstawiane przez posłańca, bohaterów lub przodownika chóru.

- brak scen drastycznych ze względu na estetykę dzieła (np. śmierć Antygony).

- bohaterowie wywodzą się z rodzin królewskich.

10) Filozofia.

- Tales z Miletu (żył w VII wieku p.n.e., był jednym z jońskich filozofów przyrody, za prasubstancję, z której powstało życie, uznawał wodę)

- Pitagoras (żył w VI wieku p.n.e., matematyk, uznawał świat za matematyczną doskonałość, twierdził, że człowiek ma dwoistą naturę, jest złożony z duszy i ciała)

- Sokrates (żył na przełomie V/IV wieku p.n.e., wykładał swoją filozofię na ulicach Aten, rozmawiając z przygodnie napotkanymi ludźmi, wychodził od twierdzenia "wiem, że nic nie wiem", uważał, że trzeba jasno określać normy etyczne dobro - zło)

- Platon (żył na przełomie V/IV wieku p.n.e., twórca filozofii idealistycznej, twierdził, że świat dostępny zmysłom jest jedynie odbiciem świata idei, którego obecność człowiek przeczuwa dzięki posiadaniu duszy; założył akademię Platońską, był uczniem Sokratesa)

- Arystoteles (żył w latach 384-322 p.n.e., autor m.in. "Poetyki", "Logiki", zwolennik harmonii we wszystkich dziedzinach życia)

- Heraklit z Efezu (żył na przełomie VI/V wieku p.n.e., autor powiedzenia "panta rhei" - wszystko płynie, wszystko się zmienia; uważał, że jedynym żywiołem, który nie ulega przemianom jest ogień)

- Sofiści (tzw. filozofowie mądrości, mistrzowie w szermierce słownej, czasem fałszywym stwierdzeniom nadawali pozory prawdy)

- Stoicyzm (kierunek filozoficzny, którego twórcą był Zenon z Kition, żyjący w III w. p.n.e., uważał, że szczęście można osiągnąć wyłącznie dzięki zachowywaniu równowagi duchowej)

- Epikureizm Epikureizm kierunek filozoficzny, stworzony przez greckiego myśliciela Epikura w III w. p.n.e., który szczęście człowieka utożsamiał z osiągnięciem przyjemności. Epikur uważał, że najwyższą formą... Czytaj dalej Słownik terminów literackich (kierunek filozoficzny, którego twórcą był Epikur z Samos, twierdził, że szczęście to brak nieszczęścia, człowiek powinien starać się korzystać z życia, twórca hasła Carpe diem" - chwytaj dzień, ciesz się każdą chwilą.

[AN1]y akty