Dodaj do listy

Tragizm, uniwersalizm i konwencje starożytnego dramatu na przykładzie „Antygony” Sofoklesa

Wśród trzeciego rodzaju literackiego, dramatu, najstarszym gatunkiem jest tragedia. Wywodzi się z dionizyjskiego święta Wielkich Dionizji, które odbywały się w helleńskich miastach na przełomie marca i kwietnia. Podczas tych ważnych świąt boga wina i winorośli, odbywały się rytualne tańce i śpiewy. Na samym początku tradycji tych świąt te wszystkie wydarzenia odbywały się spontanicznie. Ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum zebrani śpiewali i tańczyli ku czci Dionizosa. Wśród nich wiedli prym pasterze przebrani w skóry kozłów. którzy improwizowali z kultu dla syna Zeusa. Właśnie od tych "pieśni kozłów" ("tragos" to kozioł a "ode" to pieśń) wzięła nazwę późniejsza tragedia. Jej powstawanie przebiegało etapami. Powoli paterze zaczęli się organizować i rezygnować ze spontaniczności na rzecz współgrania. Pieśni zaczęły być pisane specjalnie na tę okazje przez wyspecjalizowanych poetów. Potem pieśni zaczęły ze sobą korespondować, dialogować. To właśnie z takich dialogujących pieśni kozłów powstał chór greckiej tragedii. Po pewnym czasie wyłonił się spośród niego (spośród chóru) przewodnik, który pełnił rolę dyrygenta wszystkich głosów. To on nimi kierował i z nimi rozmawiał. Prawdziwa tragedia jako gatunek Gatunek zespół organizmów o podobnej budowie, wspólnym pochodzeniu, mogących się swobodnie krzyżować, dając płodne potomstwo. W procesie specjacji powstają nowe gatunki. Gatunek jest podstawową jednostką... Czytaj dalej Słownik biologiczny rozpoczyna się wraz z działalnością Tespisa. On to dal historii kultury światowej pierwszego aktora, który podejmował na scenie dialog z przewodnikiem chóru. Po nim nastąpiły rządy tak zwanej wielkiej trójki antycznych tragików, która rozpoczyna postać Ajschylosa. Ten twórca "Prometeusza skowanego" wprowadził na scenę drugiego aktora Jego kolejną zasługą było ograniczenie roli Chóru i sprowadzenie go roli jedynie komentatora wydarzeń. Sofokles, drugi w kolejności z tego tercetu, dał większy nacisk na sensacyjne, dramatyczne wydarzenia, poza tym dzięki niemu pojawiły się na scenie postacie kobiece (choć nie wolno zapominać, że w antyku, do czasów nowożytnych właściwie, kobiety nie mogły pracować w teatrze) wprowadził postacie kobiece. Dodał malowniczości i realizmu scenom przez wprowadzenie dekoracji. Ostatni w kolejności, Eurypides, dołożył trzeciego aktora (ta reguła obowiązywała aż do czasów Szekspira), wprowadził monologi wewnętrzne oraz niespodziewane zakończenia dramatu.

Wśród wszystkich antycznych tragedii szczególną rolę odgrywa "Antygona" Sofoklesa. Powstałą w V w. p. n. e. przetrwała do dzisiejszych czasów całości. Nie da się jej zrozumieć bez znajomości mitologii (to kolejna cecha charakterystyczna tragedii z tamtego okresu). Tu szczególnie ważny jest mit o Tebach i klątwie Labdakidów. Otóż w Tebach, starogreckim państwie - mieście panowała dynastia Labdakidów, na którą bogowie zesłali klątwę. Lajos, król Teb, usłyszał dzięki wyroczni, że jego nowo narodzony syn zabije go a potem ożeni się z własną matką. Żeby oszukać los, Lajos rozkazał zabić noworodka. Jokaście, matce, ścisnęło się serce, więc w końcu chłopczyk został porzucony w górach. Tam znaleźli go pasterze z sąsiedniego państwa i zanieśli na dwór swojego króla, który z kolei cierpiał na niepłodność. Para królewska Koryntu ucieszyła się bardzo z chłopca i nadała mi imię Edyp, co znaczy "ten, który ma spuchnięte pięty" ponieważ służba z Teb przebiła noworodkowi drutem nogi po to, by krew szybciej zwabiła drapieżniki i by to one rozprawiły się z feralnym malcem. Stało się jednak inaczej. Królowie Koryntu wychowywali Edypa jak rodzonego syna i ten nigdy by się nie dowiedział o swoje przeszłości, gdyby nie jakiś zazdrośnik, który szepnął mu, że jest znajdą. Oburzony królewicz nie zapytał rodziców o to, czy ten intrygant miał rację, ale od razu wyruszył do Delf, do wyroczni, tam dowiedziała się tylko, że zabije własnego ojca i poślubi własną matkę. Wyrocznia nie powiedziała nic o tym, że jest przybranym synem, więc chłopak postanowił wyruszyć świat, żeby nie popełnić straszliwego grzechu ojcobójstwa i kazirodztwa. Gdy pokonywał góry, na wąskiej ścieżce napotkał jakiegoś mężczyznę w lektyce, który nie chciał mu ustąpić z drogi. Edyp był rozpieszczonym królewiczem przyzwyczajonym do tego że wszyscy go słuchają. Nie zastanawiał się więc długo, chwycił za miecz i zabił nieznajomego. Słudzy podróżnego uciekli. Sam Edyp ruszył dalej. po drodze spotkał Sfinksa, potwora, który męczył Teby. Pokonał go rozwiązując zagadkę o zwierzęciu, które rano chodzi na czterech łapach, w południe na dwóch a wieczorem na trzech. W nagrodę otrzymał tron Teb oraz za żonę Jokastę. Tak wypełniła się klątwa. Edyp i jego matka/żona długo nic nie wiedzieli aż tu nagle na miasto Miasto intensywnie zabudowany obszar zamieszkiwany przez ludność wykonującą zawody pozarolnicze. Głównymi cechami miasta są:
zwarta zabudowa; duża gęstość zaludnienia; zatrudnienie ludności w...
Czytaj dalej Słownik geograficzny
spadły plagi. Nie dało się im zaradzić, więc Edyp postanowił zawołać wieszczka Tyrejzjasza. Ten przyznał się do straszliwej wiedzy - to Edyp jest przyczyną wszystkich nieszczęść, ponieważ zabił ojca i ożenił się z własną matką. Gdy prawda wyszła na jaw Edyp wykłuł sobie oczy a Jokasta Jokasta Sofokles Król Edyp, bohaterka drugoplanowa; matka i żona Edypa. Kiedy mąż zwierza jej się ze swoich podejrzeń, uspokaja go, mówiąc: "iż śmiertelnych sztuka wróżenia nie ima się wcale" i posiada... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum powiesiła się. Jaki związek ma historia Edypa z Antygoną? Bezpośredni, ponieważ Antygona Antygona Sofokles Antygona, bohaterka główna i tytułowa; córka Edypa, siostra Ismeny, Polinejkesa i Eteoklesa, narzeczona Hajmona
Wygląd: Dostojna, pełna majestatu, wygląda i zachowuje się jak prawdziwa...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
była jednym z dzieci Dzieci Z. Nałkowska Medaliony - Dorośli i dzieci w Oświęcimiu, bohaterowie autentyczni; dzieci przybywające do Oświęcimia nie miały wielkich szans przetrwania. Mniejsze i słabsze natychmiast kierowano... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Edypa i Jokasty (pozostałe to Eteokles, Polinejkes i Ismena). Dramat "Antygona" rozpoczyna się wtedy, gdy w bratobójczej walce giną Eteokles i Polinejkes (zginęli, ponieważ Eteokles nie chciał oddać tronu bratu - po śmierci Edypa umowa wyglądała następująco: żeby uniknąć walk, bracia mieli rządzić na zmianę), a Kreon, który w następstwie ich śmierci został królem Teb, wydał rozkaz, który zakazywał grzebania zwłok Polinejkesa (został uznany za zdrajcę). Antygona sprzeciwia się temu zakazowi, łamie go i w końcu ginie.

"Antygona" bez znajomości powyższej wiedzy jest całkowicie nieprzydatna. Dzięki niej można dobrze zrozumieć prolog, w Antygona i Ismena Ismena J. J. Racine Fedra, bohaterka epizodyczna; powiernica Arycji
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
opowiadają o przeszłych wydarzeniach, jakie miały miejsce w rodzie Labdakidów oraz w tebańskim pałacu królewskim. Antygona jasno opowiada się za złamaniem zakazu Kreona a Ismewna jest za zachowaniem spokoju, ponieważ zbyt już wiele złego wydarzyło się w ostatnich latach w tym domu. Jej zdaniem już czas na spokój. Antygona obraża siostrę i odchodzi. Po Prologu na scenę wchodzi Chór (ta część nazywa się Parodosem). Po tej pieśni chóru mamy jeszcze pięć epeisodionów (odpowiedników dzisiejszych aktów) przeplatanych pieśniami Chóru (czyli Stasimonami). Ostatnia pieśń Chóru to eksodos, w czasie której Chór schodzi ze sceny. A oto dokładny przebieg akcji:

Epejsodion I - Kreon Kreon Sofokles Antygona, bohater główny; brat Jokasty, szwagier Edypa, stryj Antygony, po śmierci Eteoklesa i Polinejkesa objął władzę w Tebach Wygląd: dojrzały mężczyzna, pełen dostojeństwa
...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
ogłasza uroczyście (czyli przez Radą Starszych) swoją decyzję co do ciała Polinejkesa. Tłumaczy ja dobrem ojczyzny. Gdy kończy, przybiega Strażnik z doniesieniem, że ktoś już zdążył zakaz złamać.

Epejsodion II - Strażnik przyprowadza Antygonę, bo to ona właśnie jest tą przestępczynią. Antygona nie czyje skruchy - mówi otwarcie, że ma rację i, że postąpiła tak, by chronić brata przed wieczną tułaczką oraz zapobiec łamaniu świętych praw boskich. Kreon szaleje ze złości. Wścieka się tym bardziej, że Antygona jest młodą kobietą - a jej kobiecość odbiera jak zniewagę. Ismena chce wziąć na siebie część kary, ale Antygona odrzuca jej poświęcenie z pogardą.

Epejsodion III - syn Kreona, Hajmon, błaga ojca o litość i opamiętanie. Kreon go nie słucha i wyrzuca precz. W końcu ułaskawia Ismenę a Antygonę rozkazuje zamurować żywcem.

Epejsodion IV - Antygonę jest prowadzona na śmierć. Stara się przełamać strach Strach J. Słowacki Kordian, bohater epizodyczny, fantastyczny; podobnie jak Imaginacja uosobienie psychicznej słabości Kordiana
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
przed odejściem, ponieważ wie, że postąpiła słusznie a w świecie zmarłych spotka się z rodzeństwem i rodzicami.

Epejsodion V - do Kreona przychodzi Terezjasz, ślepy wieszczek, który kiedyś był kobietą, i przypomina Kreonowi historię klątwy Labdakidów. jest bezlitosny dla Kreona, nazywa go tyranem, wieszczy mu upadek tak sugestywnie, że Kreon ze strachu odwołuje wyrok śmierci i zakaz pochówku Polinejkesa.

Eksodos - okazuje się, że wszystko za późno, ponieważ posłaniec przybiegł z wiadomością o samobójstwie Antygony i Hajmona. Gdy Eurydyka Eurydyka w mitologii greckiej, piękna żona Orfeusza; ukąszona przez węża, zmarła i dostała się do Hadesu. Orfeusz udał się tam po nią
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
dowiedziała się o śmierci jedynaka, również się zabiła. Kreon został całkiem sam.

Taki koniec ma "Antygona", której podstawową cechą jest tragizm (kategoria estetyczna), konflikt nie do rozwiązania, ponieważ ścierają się ze sobą równorzędne racje. Taka sytuacja wymusza klęskę jednostki uwikłanej w nią (mówi się tu o wpływie fatum na los człowieka). widzowie podczas spektaklu mają doznać oczyszczenia (katharsis) i współczucia z bohaterem. Takie przeżycie teatralne ma zbliżyć widza do samowiedzy.

Antygona jest postawiona w sytuacji nie do pozazdroszczenia, ponieważ czy wybierze stronę Kreona czy wybierze stronę praw boskich, poniesie klęskę. Jedyny wybór, jaki ma, to wybór tragiczny, czyli pomiędzy tym, co dobre z jej punktu widzenia a tym, co dobre z punktu widzenia Kreona. Wybiera śmierć za własne przekonania i wiarę w bogów.

W podobnej (to paradoks) sytuacji został postawiony Kreon, który również nie jest panem samego siebie, ponieważ musi postępować jak władca. Nie może wybrać rodziny (ma syna, żonę, Antygona jest jego siostrzenicą), bo wierzy, że to zdrada ojczyzny. Kreon jest postacią tragiczną, choć często mówi się o nim jak zwykłym żądnym władzy despocie.

"Antygona" została napisana dwa i pół tysiąca lat temu, ale nadal jest aktualna. Uniwersalizm ego dramatu uwidacznia się przede wszystkim w tragizmie postaci rozdartych pomiędzy koniecznością a uczuciami oraz świadomością, że cokolwiek wybiorą, wybiorą tym samym katastrofę. Rozum kontra serce Serce narząd mięśniowy, którego praca umożliwia krążenie krwi. S. pełni rolę pompy tłoczącej, poruszającej krew w naczyniach krwionośnych.
Czytaj dalej Słownik biologiczny
- kto z nas dziś nie zna bólu tego wyboru.

Postacią najbardziej ludzka i zdecydowanie najbliższą, ponieważ pozbawioną tego drażniącego i nieprawdopodobnego bohaterstwa Antygony, jest Ismena. Stać ją na bohaterstwo, ale jest w niej również pewnego rodzaju ponadczasowe pragnienie spokoju, z którym jesteśmy w stanie się utożsamić.

Eteokles i Polinejkes przedstawiają to, co znamy i dziś, czyli śmiertelną w skutkach walkę o władzę. Upłynęło tyel lat a ludzkość ani trochę nie zmądrzała. Chęć rządzenia jest od niej silniejsza. Właściwie obu moglibyśmy uznać za zdrajców, ponieważ Eteokles załamał dane słowo o tym, że odda tron po roku a Polinekes, że najechał (w poczuciu własnej krzywdy) ojczyznę w towarzystwie śmiertelnych wrogów.

"Antygona" jest klasyczną tragedią antyczną, czyli składa się z:

- prologosu

- parodosu

- pięciu epejsodionów

- exodosu.

Jeśli zaś skupimy się na konstrukcji akcji, to okaże się, że mamy tu do czynienia z:

- zawiązaniem akcji - pierwsze wydarzenie bądź czyn bohatera decydujący o rozpoczęciu akcji, stopniowo narastające napięcie poprzez kolejne wydarzenia, aż następuje nagromadzenie Nagromadzenie zagęszczenie na pewnym odcinku utworu wielu analogicznych elementów w formie np. wyliczenia. Mogą to być synonimy, określenia bliskoznaczne, wyrazy o podobnym zabarwieniu. Celem ich jest uwydatnienie,... Czytaj dalej Słownik terminów literackich perypetii

- punktem kulminacyjnym - stopień najwyższego napięcia, sytuacja staje się maksymalnie skomplikowana

- rozwiązaniem akcji - gwałtowne napięcie spada, aż do całkowitego wyciszenia

Jeśli zaś zajmiemy zagadnieniem władzy tylko, to znowu okaże się, że "Antygona" jest wybitnie uniwersalną tragedią władzy. Rozterki moralne, jakie dotykają Antygonę i Kreona, wynikają z tragicznego sporu, jaki zaistniał między nimi. Racje są równorzędne. Dla Antygony najważniejsze były prawa boskie a dla Kreona ludzkie. Te niepisane, tradycyjne i święte prawa wymagały pochowania każdego człowieka, ponieważ po śmierci żadnego z nas prawo ludzkie już nie dotyka. Antygona chciała tylko dla brata spokoju i odpoczynku po pełnym tragedii życiu. Kreon musiał zaprowadził porządek w państwie, w którym przez tak długi czas działy się rzeczy straszne . Jasne wskazanie na to, kto jest dobry a kto zły, miało wzmocnić państwo.

Antygonie zależało na ocaleniu honoru całej rodziny (jeśli w przypadku rodziny Antygony o jakimkolwiek honorze można mówić). Jej zdaniem sąd nad Polinejkesem jest już sprawą bogów, nie ludzi.

I Antygona i Kreon bronią praw, w które wierzą, ale jednocześnie stając po stronie prawa, dokonują aktów bezprawie na stronie przeciwnej. Dlatego, że tak są związane dobro i zło, oboje są skazani na klęskę. Choć nie trzeba się specjalnie wysilać, żeby dostrzec, po której stronie stoi autor Autor J. Szaniawski Dwa teatry, bohater epizodyczny; małomówny dramaturg z nieodłączną fajką, twórca katastroficznej, fantastycznej sztuki, nie pozbawionej jednak realizmu. Postać jest prawdopodobnie... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum - to Antygona jest wyraźnie naznaczona piętno heroizmu i męczennictwa.

Konflikty w tej tragedii można podzielić następująco: dotyczą dwoistości prawa, interesów państwa i jednostki, prawdy, rozumu i uczuć.