Dodaj do listy

Cechy epok na podstawie porównania człowieka średniowiecza i człowieka renesansu

Renesans, zwany także odrodzeniem, to okres w historii kultury europejskiej trwający od XIV do XVI wieku. Pomimo tego, że to średniowiecze uważa się za pierwszą erę nowożytną, dopiero w renesansie można dostrzec ogromne różnice, jakie zaszły w ludzkich umysłach i mentalności. Różnice światopoglądu ludzi renesansowych stanowią opozycję dla średniowiecznego widzenia świata.

Pierwszą różnicę może stanowić działalność artystów. Artyści w średniowieczu tworzyli wielkie dzieła, między innymi w dziedzinie literatury, takie jak Pieśń o Rolandzie, Legenda o Tristianie i Izoldzie, Lament świętokrzyski, czy też arcydzieło literatury polskiej Bogurodzica. Artyści w średniowieczu musieli posiadać ogromną świadomość artystyczną, jeżeli ich dzieła przetrwały do czasów dzisiejszych i nadal zachwycają czytelników. Artyści średniowieczni to musieli być wspaniali ludzie, cóż jednak po tej wspaniałości, jeżeli pozostawali oni anonimowi, nieznani i nie możemy dokładnie poznać, jakimi byli naprawdę ludźmi. Całkowicie zmieniła się sytuacja wielkich twórców w renesansie. Tak o człowieku renesansowym pisał włoski filozof Marsilio Ficino: _Człowiek stara się pozostać na ustach ludzi przez całą przyszłość". Tą pamięć przez pokolenia chcieli sobie zapewnić poeci, jak i rzeźbiarze, malarze i inni twórcy. Wielki człowiek renesansu - Michał Anioł był pierwszym artystą, którego biografię napisano jeszcze za jego życia, a on sam, chcąc utkwić w pamięci potomnych, na unikatowej rzeźbie Piety pozostawił swoje nazwisko na szarfie przepasającej postać Maryi. Także współczesny Michałowi Aniołowi, Rafael Santi prowadził książęcy styl życia uchodząc prawie za boga, czy herosa. Leonardo da Vinci, Donatello, wspomniani wcześniej Michał Anioł, Rafael Santi i inni artyści żyjący w epoce renesansu mieli jak najlepsze warunki ku rozwojowi swoich twórczych ambicji i wykorzystywali je w pełni osiągając światową sławę. Twórczość renesansowych poetów również nie pozostawała w cieniu. Sposób myślenia o poezji i o poecie wyznaczały starożytne toposy zaczerpnięte z ody jednego z najsłynniejszych rzymskich liryków - Horacego. Pierwszy z nich, topos Exegi monumentum opiera wyobrażenie poezji na motywie pomnika, który "... jest trwalszy niż ze spiżu". Natomiast sposób myślenia o poecie wyznacza topos "non omnis moriar" (nie wszystek umrę). Toposy te mówią, że wielki poeta sam gwarantuje sobie pamięć trwającą przez wieki dzięki swojej twórczości, w której po śmierci pozostawia cząstkę siebie. Wielkim polskim poetą renesansowym był Jan Kochanowski. On w swojej XXIV Pieśni nawiązuje do starożytnych toposów z Horacego, ale równocześnie kształtuje nowy renesansowy topos Poeta jak ptakPoezja jak lot ptaka. W oparciu o porównanie twórczości anonimowych artystów średniowiecznych i znanych całemu światu artystów renesansowych można stwierdzić, że zaszły ogromne zmiany w statusie artysty.

Kolejnym kryterium porównania renesansu i średniowiecza może być spojrzenie na naukę. Nauka w średniowieczu opierała się na scholastyce, która odznaczała się dominacją problematyki religijnej nad innymi problemami ówczesnej Europy. Średniowiecze nie było łatwym okresem dla rozwoju nauk. Była to przede wszystkim epoka Epoka okres stanowiący jeden z etapów dziejowych, w chronologii początek ery. W języku greckim słowo to oznacza punkt rozpoczynający rachunek lat. Obecnie termin ten ma kilka znaczeń. W historii oznacza... Czytaj dalej Słownik historyczny ograniczona przez tak zwaną wówczas królową nauk - teologię. W średniowieczu ukształtował się teocentryzm, który uznawał Boga i religię jako najwyższe wartości, czyniąc Boga ośrodkiem dążeń człowieka i społeczeństwa. W średniowieczu teocentryzm był podstawą światopoglądu religijnego. W renesansie światopogląd zmienił się radykalnie. Nowo powstały prąd umysłowy - humanizm - zrzeszał wielu zwolenników. Wszyscy oni kierowali się myślą rzymskiego pisarza Terencjusza Jestem człowiekiem i nic, co ludzkie nie jest mi obce." Renesansowi humaniści zaczęli interesować się psychologiczną stronę przeżyć człowieka. Wśród uczonych renesansowych można wymienić na przykład Thomasa Morusa, który został oskarżony o zdradę, gdyż sprzeciwił się rozwodowi króla Henryka VIII; Michela Montaigne'a twórcę dzieła filozoficznego Próby; Mikołaja Kopernika, który w swoim dziele De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach ciał niebieskich) zawarł kontrowersyjną jak na owe czasy, ale słuszną teorię, że ziemia Ziemia trzecia w odległości od Słońca planeta Układu Słonecznego, oddalona od Słońca o ok. 149,6 mln km, piąta co do wielkości. Kształtem zbliżona do elipsoidy obrotowej powstałej w wyniku jej obrotowego ruchu,... Czytaj dalej Słownik geograficzny krąży wokół słońca. Z powodu swojej kontrowersyjności dzieło to przez długie lata znajdowało się na liście ksiąg zakazanych. Giordano Bruno, który popierał kopernikańską teorię heliocentryczną i za swoje poglądy został spalony na stosie. Te przykłady i wiele innych nie wymienionych dowodzą temu, że próby dociekania wiedzy wiązały się z wielkim ryzykiem narażenia życia, jeżeli poglądy naukowca różniły się od poglądów ówczesnego świata. W renesansie zmienił się również wizerunek Boga i stosunek ludzi do niego. W renesansie Bóg sprzyjał człowiekowi. Żądał od niego troski o codzienność, a nie o to, co dopiero będzie. Człowiek renesansu miał właściwie ukształtowany obraz Obraz W najogólniejszym znaczeniu: świat przedstawiony w utworze literackim jako odzwierciedlenie jakiejś rzeczywistości zewnętrznej, np. obraz XIX-wiecznej Warszawy w Lalce B. Prusa. Takie pojmowanie kategorii... Czytaj dalej Słownik terminów literackich swoich możliwości, dlatego nie myślał, tak jak człowiek średniowieczny, że przed Bogiem i w jego oczach jest nikim.

Istotne zmiany zaszły również w stosunku do zabawy. Człowiek średniowieczny, chociaż chciał, nie umiał się bawić, był ograniczony w doznawaniu przyjemności, ponieważ odczuwał ciągłą presję kościoła, który potępiał wszelkie rozrywki i zabawy, uważając je za występowanie przeciw Bogu. Tak więc w średniowieczu program życia opierał się na ascezie, czyli na celowym umęczaniu swego ciała. W renesansie średniowieczny homo religiosus (człowiek wiary) stał się renesansowym homo ludens (człowiekiem zabawy). Człowiek renesansowy wywodził swój stosunek do świata z horacjańskiego toposu carpe diem (chwytaj dzień), który zastąpił średniowieczny topos memento mori (pamiętaj o śmierci).

Ostatnim kryterium porównawczym jest dom, rodzina Rodzina jednostka systematyczna - jedna z kategorii w systemie klasyfikacji organizmów, wyższa od rodzaju, a niższa od rzędu, np. rodzina: liliowate, rodzina: trawy, rodzina: jaskrowate, rodzina: człowiekowate.
...
Czytaj dalej Słownik biologiczny
i uczucia, jakie łączyły ludzi w tamtych czasach. Średniowieczne związki były przeżywane w większości pod postacią formalną. Młodzi ludzie Ludzie J. R. R. Tolkien Hobbit, czyli tam i z powrotem, bohater zbiorowy; ludzie Trzeciej Epoki są zupełnie podobni do ludzi współczesnych. Tak jak dzisiaj zdarzają się wśród nich postacie niezwykłe, szlachetne,... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum nie mieli żadnego wpływu na wybór życiowego partnera, jakiego dokonywała reszta rodziny. Żadnego znaczenia nie miały uczucia tych młodych ludzi, tylko chęć zysku i powiększenia stanu posiadania przez członków rodziny, która w wyborze kierowała się stanem majątkowym i społecznym przyszłych narzeczonych. Te przymusowe zawieranie małżeństw w przyszłości doprowadziło do tego, że życie rodzinne dwojga ludzi, w którym nie było odrobiny szczerego uczucia, narażone było na niepowodzenie. Dlatego też w średniowieczu ludzie, chcąc zrekompensować sobie tą pustkę uciekali się do lektur romansów dworskich, które przedstawiały wyidealizowane związki rycerzy i ich dam. Natomiast dla człowieka renesansu dom i rodzina stanowiły nową wartość. Jan Kochanowski daje potwierdzenie tej zmianie. On właśnie stworzył zbiór dziewiętnastu trenów, które poświęcone były dwu i pół letniej, przedwcześnie zmarłej córeczce Urszuli. Był to dla poety wielki cios, który stał się impulsem do powstania tego dzieła. Kochanowski jako pierwszy z poetów ośmielił się polemizować z tradycyjną koncepcją bohatera trenów. Tradycyjnie musiała to być osoba ważna i poważna, czyli tak zwana graves personae, tymczasem Kochanowski bohaterem trenu uczynił małe dziecko, które było levis personae, czyli stanowiła kontrast dla osoby ważnej i poważnej. Poeta jednak nie zerwał całkowicie z tradycją, jednocześnie nawiązując do niej i polemizując z nią. Człowiek średniowieczny nie rozpaczał tak bardzo nad utratą dziecka, a jego odejście tłumaczył sobie wolą wszechmogącego Boga. Jednak w renesansie obudziło się w człowieku nowe zainteresowanie dzieckiem. Jedna z fraszek Kochanowskiego Na dom w Czarnolesie odzwierciedla owe wielkie przywiązanie do domu rodzinnego i silne więzy, jakie łączyły rodzinę Kochanowskich. Szczególnie wymowne są słowa:

Inszy niech pałace marmurowe mają

I szczerym złotogłowem ściany obijają,

Ja, Panie, niechaj mieszkam w tym gnieździe ojczystym...

A jakie zmiany w stosunku do nowego człowieka renesansu zaszły dzisiaj? Wielkich artystów i wielkie dzieła z cienia wyłaniają dopiero prestiżowe nagrody, to dzięki nim i przy pomocy mediów ludzie zyskują prawdziwy rozgłos. Tak było w przypadku ostatniej polskiej noblistki - Wisławy Szymborskiej, która tworzy już od ponad pięćdziesięciu lat, a dopiero ta nagroda przyniosła jej taki rozgłos, że niektórym uświadomiła, że ktoś taki w Polsce żyje i tworzy wielkie dzieła. oprócz Szymborskiej do kręgu wielkich artystów polskich możemy zaliczyć noblistę z 1980 roku - Czesława Miłosza, reżyserkę Agnieszkę Holland, czy też uważanego za jednego z najwybitniejszych współczesnych kompozytorów - Krzysztofa Pendereckiego. A co z nauką i naukowcami? Nauka w ostatnich latach rozwija się w rekordowym tempie. Nowe odkrycia nie budzą już tak wielkich sensacji jak kilkadziesiąt, czy kilkaset lat temu, ponieważ w zasadzie może się wydawać, że wszystko zostało już odkryte, chociaż tak oczywiście nie jest. Większość naukowców to osoby anonimowe, działające w zespołach, wśród innych naukowców. Ich wynalazki często obracają się przeciw nim samym i całej ludzkości, na przykład odkrycie atomu, broni chemicznej, biologicznej, które mogą spowodować zagładę wielu ludzi, jeżeli znajdą się w niepowołanych rękach. A zabawa? Człowiek współczesny mógłby bawić się dniem i nocą, bez przerwy, jednak na to nie pozwala mu ciągła gonitwa za pieniądzem, chęć wzbogacenia się i zdobywania coraz wyższych szczebli kariery zawodowej. Ten ciągły pośpiech i brak czasu powodują zanikanie więzi z najbliższymi. Dla ludzi współczesnych najwygodniej jest nie zakładać rodziny, która wymagałaby dodatkowych zobowiązań i była przysłowiową kulą u nogi uniemożliwiającą robienie kariery.

W ciągu tych stuleci, jakie minęły od czasów średniowiecza, poprzez renesans, aż do teraźniejszości zaszły radykalne zmiany. W porównaniu do człowieka średniowiecznego "nowy człowiek" renesansu żył jednak w lepszych warunkach dla rozwoju twórczych osobowości i rozwoju uczuć międzyludzkich. Zmiany, które tutaj zaszły w większości możemy uznać za pozytywne. Ale czy tak samo można powiedzieć o zmianach zachodzących w dzisiejszym świecie? Z pewnością nie! Dla człowieka współczesnego te wartości, które w renesansie były najważniejsze, takie jak miłość, przyjaźń, honor, sprawiedliwość, wiara w Boga zatracają sens. Pojawia się jednak nowa wartość, która stanowi dla tamtych wielkie niebezpieczeństwo - pieniądz. Czy nam, młodemu pokoleniu Polaków uda się przywrócić dawną godność tym wszystkim wartościom, czy też ciągła pogoń za pieniądzem zdominuje nasze życie? Jak będzie wyglądał świat za kilkadziesiąt lat to zależy tylko od nas.