Dodaj do listy

Sprawa polska podczas I wojny światowej. Walka o granice państwa.

SPRAWA POLSKA Polska Rzeczpospolita Polska. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim. Powierzchnia 312 685 km2. Liczba ludności 38 641 tys. (2001 r.). Stolica Warszawa. Język urzędowy polski. Jednostka... Czytaj dalej Słownik geograficzny PODCZAS I WOJNY ŚWIATOWEJ.

Stanowiska Polaków.

Wybuch I wojny światowej otworzył przed Polakami szanse na odzyskanie niepodległości. Jednak droga do jej realizacji była dość różnie postrzegana. Wykształciło się kilka środowisk, które inaczej widziały kwestię odzyskania niepodległości. Podstawą każdej z nich był sojusz z jednym z dotychczasowych państwa zaborczych. Głównym przedstawicielem orientacji proaustriackiej był Józef Piłsudski. Uważał on, że należy doprowadzić do powstania przeciwko Rosji, przy mocy armii austriackiej. Jeszcze przed wybuchem wojny w 1908 roku powstał tajny Związek Walki Czynnej (ZWC), którego przywódcą, obok J. Piłsudskiego, został Kazimierz Sosnkowski. W 1910 roku założone zostały organizacje paramilitarne „Strzelec” w Krakowie oraz „Związek Strzelecki” we Lwowie. W 1912 roku powstała zaś Komisja Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Oparciem dla opcji J. Piłsudskiego był powołany w Królestwie Polskim (w Krakowie) 16 sierpnia 1914 roku Naczelny Komitet Narodowy z  Juliuszem Leo na czele, który miał pełnić rolę najwyższej instancji politycznej, wojskowej i skarbowej dla całej Galicji. Większość członków Komitetu była, tak jak Piłsudski, zwolennikami opcji proaustriackiej. Planowali oni przyłączenie ziem wchodzących w skład zaboru rosyjskiego do Austrii i utworzenie tym samym państwa trójczłonowego Austro-Węgro-Polskę. W myśl tej opcji postanowiono przy boku armii austriackiej utworzyć Legiony Legiony w starożytnym Rzymie podstawowe jednostki wojskowe, w których służyło ok. 6 tys. ciężkozbrojnej piechoty. Jeden legion dzielił się na 10 kohort.
W okresie nowożytnym nazwano tak ochotnicze...
Czytaj dalej Słownik historyczny
Polskie. Główny rywal J. Piłsudskiego – R. Dmowski był zwolennikiem orientacji prorosyjskiej. Uważał on, że tylko przy Rosji Polska ma szansę na odbudowę swojej państwowości. Ważna rolę odgrywały dla niego wspólne korzenie słowiańskie. 15 sierpnia 1917 roku powołał on do życia  w Lozannie, Komitet Narodowy Polski, uważany za „oficjalną reprezentację państwa polskiego” przez Anglię, Francję, Włochy i Stany Zjednoczone. Trzecia opcję reprezentowały Socjaldemokracja Socjaldemokracja kierunek socjalizmu, który zwyciężył w Europie Zachodniej w II poł. XIX w., przeciwstawiający się rewolucji. Głównym ideologiem tego kierunku był Edward Bernstein.
Socjaldemokraci uważali,...
Czytaj dalej Słownik historyczny
Królestwa Polskiego i Litwy oraz Polska Partia Socjalistyczna „Lewica”. Była to tzw. orientacja lewicowa. Partie te postrzegały odbudowę państwa polskiego  w oparciu o rewolucyjny ruch robotniczy.

Stanowiska obcych mocarstw.

Niemcy i Austria.

5 listopada 1916 roku - tzw. Akt 5 listopada, wydany przez dwóch cesarzy, austriackiego Franciszka Franciszka G. Zapolska Żabusia, bohaterka epizodyczna; niańka, służąca w domu Bartnickich.
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
Józefa I i niemieckiego Wilhelma II, zakładał utworzenie państwa polskiego z ziem zabranych drogą zbrojną Rosji. Głównym celem wydania tego dokumentu, była chęć uzyskania polskiego rekruta, a nie odbudowa państwa, którego granice miały zostać dokładnie określone po zakończeniu działań zbrojnych.

Stany Zjednoczone.

22 stycznia 1917 roku z orędziem wystąpił prezydent USA W. Wilson. Mówił on o konieczności powstania „zjednoczonej, niezawisłej i autonomicznej Polski”.

8 stycznia 1918 roku prezydent USA Woodrow Wilson wygłosił swe słynne orędzie do Kongresu. Przedstawił w nim 14 punktowy plan. Znalazły się w nim m.in. takie kwestie jak wolność żeglugi, powszechne rozbrojenie, zniesienie ograniczeń w handlu, prawo narodów do samostanowienia, jawność zawieranych układów pokojowych oraz punkt 13 – prawo Polski do utworzenia państwa, które będzie miało min. zapewniony dostęp do morza - „Powinno być utworzone niepodległe państwo polskie, które winno objąć ziemie zamieszkałe przez ludność bezspornie polską, mieć zapewniony wolny i bezpieczny dostęp do morza”

Rosja.

27 marca 1917 roku – odezwa Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, w której stwierdzono, iż Polska ma prawo do całkowitej niepodległości pod względem państwowo-niepodległościowym.

30 marca 1917 – identyczna niemal w swej treści proklamację wydał Rząd Tymczasowy

15 listopada 1917 roku – Rosja Rosja Federacja Rosyjska. Państwo położone we wschodniej Europie i północnej Azji. Powierzchnia 17 075 400 km2. Największe powierzchniowo państwo na świecie. Liczba ludności 144 664 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny proklamowała „prawo narodów Rosji do swobodnego samookreślenia aż do oderwania się i utworzenia samodzielnego państwa”

29 sierpień 1918 –Rada Komisarzy Ludowych, specjalnym dekretem  anulowała wszystkie traktaty rozbiorowe

3 czerwca 1918 roku – została ogłoszona tzw. deklaracja wersalska, w której uznano, iż przywrócenie do życia państwa polskiego jest jednym w warunków zapanowania pokoju

Pierwsze ośrodki władzy w Polsce (państwa centralne).

14 stycznia 1917  – utworzono Tymczasową Rade Stanu z Wacławem Niemojewskim na czele

12 września 1917 roku – rozwiązano Tymczasową Rade Stanu i powołano Radę Regencyjna, w skład której weszli: arcybiskup Arcybiskup dostojnik kościelny stojący na czele archidiecezji.
Czytaj dalej Słownik wyrazów obcych
warszawski Aleksander Aleksander Homer Iliada, bohater drugoplanowy; Parys
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum
Kakowski, książę  Zdzisław Lubomirski oraz  hrabia Hrabia A. Mickiewicz Pan Tadeusz, bohater trzecioplanowy; młody panicz, ostatni z rodu Horeszków, chociaż po kądzieli (w linii żeńskiej), kawaler. Posiada dość spory majątek, stać go na zagraniczne... Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - liceum Józef Ostrowski

Traktat wersalski.

Konferencja pokojowa w Wersalu odbyła się między 18 stycznia a 28 czerwca 1919 roku. Brały w niej udział 27 państwa, które walczyły w wojnie po stronie zwycięskiej koalicji. Najważniejsze znaczenie miały jednak te państwa, które należały do Rady Najwyższej Sprzymierzonych, a więc Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Francja, Włochy i Japonia. Stany Zjednoczone nie pragnęły aneksji terytorialnych. Domagały się jedynie wprowadzenie w życie 14 Punktów Wilsona (orędzie wygłoszone do Kongresu w styczniu 1918 roku przez prezydenta Stanów Zjednoczonych, Woodrow Wilsona), a zwłaszcza punktu ostatniego mówiącego o powołaniu Ligii Narodów. Japonia Japonia państwo wyspiarskie położone we wschodniej Azji obejmujące grupę Wysp Japońskich (Honsiu, Hokkaido, Kiusiu, Sikoku) oraz ok. 3 tys. wysp w północno-zachodniej części Oceanu Spokojnego. Powierzchnia 377... Czytaj dalej Słownik geograficzny nie interesowała się sprawami Europy, dbała jedynie o swoje interesy na Dalekim Wschodzie. Włochy poróżniły się z sojusznikami na tle podziałów terytorialnych, a ponieważ były zbyt słabe nie mogły przeforsować swojego stanowiska. Najważniejsze znaczenie i decyzje były więc podejmowane przez trzy państwa: Francję, Wielką Brytanię i  USA, a właściwe przez reprezentujących je polityków:  Lloyd George (Wielka Brytania), Jerzy Clemenceau (Francja) i Woodrow Wilson (USA). W konferencji zabrakło przedstawicieli Niemiec i Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. 28 czerwca 1919 roku w galerii zwierciadlanej Wersalu zebrali się  delegaci 27 państw „Sprzymierzonych i Stowarzyszonych” i przedstawiciele pokonanych Niemiec dla podpisania traktatu pokojowego. Najważniejsze postanowienia dotyczące Niemiec zostały ujęte w kilka punktów: Niemcy Niemcy Republika Federalna Niemiec. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w środkowej Europie nad Morzem Bałtyckim i Północnym. Powierzchnia 356 970 km2. Liczba ludności 82 357 tys. (2001 r.).... Czytaj dalej Słownik geograficzny miały zwrócić Francji Alzację i Lotaryngie, a Belgii okręgi Eupen i Malmedy; Zagłębie Saary zostało oddane na okres 15 lat w powiernictwo Ligii Narodów, a o jego dalszej przyszłości miał zadecydować plebiscyt; kolonie niemieckie zostały podzielone miedzy Wielką Brytanię i Francję; zniesiono w Niemczech obowiązek służby wojskowej i ograniczono armię do 100 tysięcy żołnierzy; nałożono na Niemcy wysoka kontrybucję (ponad 100 miliardów marek Marek S. Szmaglewska Czarne Stopy, bohater główny.
Wygląd: Marek był niskim, niepozornym chłopcem, nie wyróżniał się spośród rówieśników niczym szczególnym.
Życiorys: Kilkunastoletni...
Czytaj dalej Słownik bohaterów literackich - gimnazjum
w złocie); oddano Polsce część ziem: Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie, a na Warmii, Mazurach i Górnym Śląsku miał zostać przeprowadzony plebiscyt; wprowadzono też zakaz posiadania przez Niemcy łodzi podwodnych, lotnictwa i czołgów – dokonano więc prawie całkowitej demilitaryzacji Niemiec. Postanowienia te wywołały olbrzymie niezadowolenie w Niemczech. Przez cały okres międzywojenny Niemcy będą dążyć do rewizji postanowień wersalskich.

Konferencja wersalska zadecydowała też o powołaniu do życia Ligii Narodów – organizacji, która miała czuwać nad pokojem w świecie. O jej powstaniu zabiegał szczególnie prezydent USA W. Wilson. Mimo to USA nie weszły w skład jej członków. W Lidze nie znalazły się też początkowo Niemcy i Rosja, które dążyły do rewizji postanowień traktatu wersalskiego. Liga Narodów powstała w 1919 roku. Jej członkami były 32 państwa – sygnatariusze traktatu wersalskiego oraz 13 państw neutralnych. Najważniejsze decyzje podejmowała Rada Ligii. Siedziba Sekretariatu Ligii była Genewa, położona w neutralnej Szwajcarii. Do stałych członków Rady należeli: Francja, Wielka Brytania, Japonia (do 1933 roku), Włochy (do 1937 roku), Niemcy (1926-1933) oraz ZSRR (1934-1939). Największą słabością Ligii było to, iż nie posiadała ona własnych sił zbrojnych. Liga Narodów przetrwała 20 lat, do 1940 roku. Formalnie została rozwiązana 18 kwietnia 1946 roku, kiedy to zstąpiła ja ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych).

Traktaty z innymi państwami podpisano: 10 września 1919 roku z Austrią w Saint-Germain; 4 czerwca 1920 roku z Węgrami w Trianon; 10 sierpnia 1920 roku z Turcją w Serves oraz 27 listopada 1919 roku  z Bułgarią w Neuilly.

WALKA O GRANICE POLSKIE.

Wielkopolska. Powstanie rozpoczęło się z chwilą przyjazdu do Poznania J. Paderewskiego, 26 grudnia 1918 roku. Najbardziej zaciekłe walki trwały w Chodzieży, Inowrocławiu i Nakle. 8 stycznia 1919 roku Naczelna Rada Ludowa przejęła władze na zajętych terenach. Wojskami powstańczymi dowodził mjr Stanisław Taczak, a od połowy stycznia 1919 roku gen. Józef Dowbór-Muśnicki. Walki przerwano dopiero 12 lutego 1919 roku. Przyczyniła się do tego ostra reakcja państw Ententy przeciwko Niemcom. Obszar wyzwolony przeszedł pod kontrolę Naczelnej Rady Ludowej, a o jego dalszych losach miała zadecydować konferencja w Wersalu. Na mocy traktatu wersalskiego Wielkopolska weszła w skład państwa polskiego, podobnie jak Pomorze Gdańskie. Gdańsk natomiast miał się stać Wolnym Miastem, nad którym zarząd miała sprawować Liga Narodów.

Górny Śląsk. Konferencja w Wersalu postanowiła, że o jego losach zadecyduje plebiscyt. Nim do niego doszło miały tam miejsce dwa powstania. Pierwsze powstanie śląskie Polaków wybuchło 17 sierpnia 1914 roku. Wobec przewagi oddziałów niemieckich zostało szybko stłumione. Drugie powstanie wybuchło w nocy z 19 na 20 sierpnia 1920 roku. Jego bezpośrednią przyczyną był terror niemiecki, jaki zapanował po zdławieniu pierwszego powstania. 28 sierpnia działania zbrojne zakończyły się podpisaniem umowy polsko-niemieckiej o zaniechaniu gwałtów. Plebiscyt odbył się 20 marca 1921 roku, wzięło w nim udział 1 191 tys. uprawnionych do głosowania. Za przyłączeniem Górnego Śląska do Polski opowiedziało się 479 tysięcy osób, a za przyłączeniem do Niemiec 708 tysięcy. Duży wpływ na wyniki głosowania miał udział emigrantów niemieckich, których specjalnie sprowadzono na czas wyborów z Niemiec. Kiedy okazało się, że Polsce ma przypaść niewielki kawałek obszaru, wybuchło trzecie powstanie śląskie, w nocy z 2 na 3 maja 1921 roku. 21 maja Niemcy przystąpili do ostrej ofensywy zdobywając Górę św. Anny. Zawieszenie broni podpisano 5 lipca. 12 października 1921 roku Rada Ligii Narodów podjęła ostateczną decyzję o podziale Śląska. Polsce przypadło 29% obszaru, który podlegał plebiscytowi. Na obszarze tym znajdowała się większość przemysłu górnośląskiego, który miał duże znaczenie dla rozwoju gospodarczego państwa. 15 maja 1922 roku, podpisano w Genewie polsko-niemieckie porozumienie, regulujące podział Górnego Śląska.

Warmia i Mazury. O ich losie, zgodnie z postawieniami wersalskimi miał zadecydować plebiscyt. Odbył się on 11 lipca 1920 roku, kiedy do granic państwa polskiego zbliżała się Armia Czerwona. Wywołało to przygnębiające wrażenie, myślano, że dni niepodległości są już policzone. Dlatego też głosowanie zakończyło się dla Polaków klęską. Polska otrzymała jednie skrawki terytoriów na Mazurach i nad Wisłą.

Śląsk Cieszyński, Orawa i Spisz.  Planowany na tych terytoriach plebiscyt nie doszedł do skutku. Podjęta przez Radę Najwyższą w Spa 28 lipca 1918 roku decyzja przyznawała Polsce jedynie skrawek Śląska Cieszyńskiego. Granica wschodnia. Walki Polaków o Wilno w 1919 roku (w lutym ruszyła kontrofensywa pod dowództwem gen. Stanisława Szeptyckiego, którego oddziały wkroczyły do Wilna 19 kwietnia) zakończyła się wyparciem bolszewików i rozgraniczeniem Polski i Litwy na zasadzie etnicznej. W 1920 roku generał Lucjan Żeligowski z polecenia J. Piłsudzkiego zajął Litwę Środkową wraz Wilnem, która dwa lata później, w 1922 roku, została włączona do Polski.

Wojna z Rosją Radziecką.

Konflikty na ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej. Przygotowania do wojny.

Mimo podpisania rozejmu kończącego I wojna światową, 11 listopada 1918 roku w lasku Compiegne pod Paryżem, wojska niemieckie nadal okupowały znaczne obszary Białorusi i Ukrainy. Władze radzieckie uznały wobec tego, iż anulują one postawienia traktatu brzeskiego. Aby zdobyć te ziemie, już 16 listopada 1918 roku została sformowana radziecka Armia Zachodnia, która rozpoczęła ofensywę na zachód w ślad za wycofującymi się wojskami niemieckimi. Ludność polska zamieszkująca te tereny już wcześniej podjęła prace na wypadek wkroczenia Armii Czerwonej. 28 października 1918 roku powołano do życia polską  Samoobronę Litwy i Białorusi. 13 stycznia 1919 roku dowództwo radzieckie Armii Zachodniej wydało swoim oddziałom rozkaz zajęcia obszarów po linię Białystok – Czeremcha - Brześć nad Bugiem - Kowel. Strona polska zaś powołała Komitet Obrony Kresów. Całość sytuacji komplikowały toczące się walki polsko-ukraińskie o Galicję Wschodnia. J. Piłsudski jednak szybko stworzył regularną armię, wspomaganą przez licznych ochotników. Do pierwszego starcia zbrojnego między wojskami polskimi a Armią Czerwoną doszło w lutym 1919 roku w Mostach na Białorusi i Maniewiczach na Wołyniu. 16 kwietnia 1919 roku rozpoczęła się polska ofensywa na wschodzie. Została zajęta Lida, Wilno (19 kwiecień), Baranowicze i Nowogródek. Przybycie z Francji armii generała Józefa Hallera spowodowało, iż dowództwo polskie mogło już w połowie maja rozpocząć ofensywę w Galicji Wschodniej przeciw wojskom ZURL, czyli Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W lipcu tegoż roku została podjęta także ofensywa na Białorusi. Na początku sierpnia zajęto Mińsk. Sukcesy odnosiła także polska ofensywa na Wołyniu przeciw wojskom URL, czyli Ukraińskiej Republiki Ludowej.

W tym czasie toczyła się w Rosji wojna domowa pomiędzy tzw. Rosja „białą” a Rosją „czerwoną” (bolszewicką). Józef Piłsudski nie był zainteresowany w zwycięstwie Rosji „białej”, gdyż obawiał się rewindykacji terytorialnych i politycznych jej strony w stosunku do Polski. By ułatwić wojskom radzieckim rozgromienie armii generała A. Denikina, jesienią 1919 roku wstrzymał on ofensywę oraz podjął rokowania z rządem radzieckim, reprezentowanym przez J. Marchlewskiego. Rokowania te toczyły się w Białowieży i w Mikaszewiczach. Zostały one jednak zerwane przez stronę polską. Piłsudski zdecydował się na sojusz z URL. 1 września 1919 roku podpisał on z atamanem Semenem Petlurą, dowódcą armii Dyrektoriatu URL, polsko-ukraiński układ o zawieszeniu broni. Kiedy na początku 1920 roku nastąpił upadek URL, Petlura znalazł się w Polsce jako uchodźca. Rozpoczęto wspólnie wielkie przygotowania do ofensywy. 21 kwietnia 1920 roku Piłsudski zawarł z Petlurą układ polityczny i wojskowy. Polska uznała w nim niepodległość Ukrainy na wschód od dawnej granicy rosyjsko-austriackiej na Zbruczu, zrzekając się roszczeń do tego terytorium. Petlura zaś rzekł się pretensji do Galicji Wschodniej i części Wołynia. Sojusz wojskowy był skierowany przeciw bolszewikom.

Ofensywa kwietniowa.

25 kwietnia 1920 roku ruszyła wielka ofensywa. J. Piłsudski i S. Petlura wydawali odezwy do narodu ukraińskiego, tłumacząc w nich cele akcji – wyparcie bolszewików i odbudowa państwa ukraińskiego. 7 maja 1920 roku oddziały polskie (pod dowództwem generała Edwarda Rydza-Śmigłego) i ukraińskie wkroczyły wspólnie do Kijowa. Powołany tu został rząd na czele którego stanął Izaak Mazepa. Akcja Akcja papier wartościowy będący dowodem udziału jego właściciela w spółce akcyjnej. Posiadanie akcji upoważnia właściciela do głosowania na zebraniach akcjonariuszy oraz do uzyskiwania dywidendy,... Czytaj dalej Słownik geograficzny polsko-ukraińska nie wywołała jednak entuzjazmu wśród ludności. Przyczyniła się do tego akcja propagandowa podjęta przez bolszewików.

Akcja bolszewicka.

Tymczasem rząd radziecki i Armia Czerwona przygotowywała się do ofensywy na Białorusi. W Rosji ogłoszono stan wyjątkowy i pobór rekruta. Na czele rady rzeczoznawców wojskowych stanął w Moskwie były carski wódz naczelny – generał Aleksie Brusiłow. 14 V 1920 roku ruszyła na Białorusi silna kontrofensywa radziecka pod dowództwem generała Michaiła Tuchaczewskiego. W ciągu dwóch tygodni bolszewicy Bolszewicy działacze rosyjskiego ruchu robotniczego (XIX/XX w.) dążący do przejęcia władzy w państwie drogą rewolucji. Początkowo była to frakcja rewolucyjna Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji (SDPRR).... Czytaj dalej Słownik historyczny zajęli Mińsk, Grodno i Pińsk. W międzyczasie, 5 czerwca 19120 roku 1 Armia Konna S. Budionnego przerwała linię frontu polskiego i Polacy musieli wycofać się z Kijowa. 4 lipca pod naporem nowej ofensywy wojsk radzieckich na Białorusi rozpoczął się szybki odwrót wojsk polskich. W końcu lipca 1920 roku wojska radzieckie dotarły na ziemie polskie i zbliżały się do Warszawy.

Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski.

Na terenach zajętych przez wojska radzieckie bolszewicy rozpoczęli powoływanie organów swojej władzy. W Tarnopolu powstał Galicyjski Komitet Rewolucyjny, którego celem było przyłączenie Galicji Wschodniej do Ukraińskiej SRR. 1 sierpnia 1920 roku do zajętego przez bolszewików Białegostoku przybył J. Marchlewski z manifestem Tymczasowego Komitetu Rewolucyjnego Polski (Polewkom), zapowiadającym utworzenie Polskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Jednak popularność tego komitetu w Polsce była bardzo znikoma.

Akcje dyplomatyczne.

W momencie takiego zagrożenia państwa nastąpiła konsolidacja społeczeństwa polskiego. Do armii wstąpiło około 100 tysięcy ochotników. Wpłacano wielkie kwoty na rzecz Funduszu Obrony Państwa. Premier polski Władysław Grabski udał się do Spa na konferencję, na której zabiegał o udzielenie pomocy Polsce ze strony państw zachodnich. Czechosłowacja nie dopuszczała dostaw wojennych dla Polski, to samo starały się czynić niemieckie władze Gdańska. Bolszewicy w tym czasie nawiązali kontakty z Niemcami.

Sytuacja w Polsce.

W obliczu niepowodzeń politycznych w Spa, 1 lipca 1920 roku w Warszawie została powołana do życia Rada Obrony Państwa. 24 lipca powołano nowy rząd koalicyjny na czele którego stanął Wincenty Witos jako premier i Ignacy Daszyński jako wicepremier. Pod koniec tego miesiąca do Polski przybyła brytyjsko-francuska misja dyplomatyczno-wojskowa z generałem M. Weygandem. Polska uzyskała dużą pomoc wojskową od Francji. Wielka Brytania natomiast starła się skłonić rząd polski do rozejmu i zaakceptowania tzw. linii Curzona (projekt wschodniej granicy Polski, zaproponowany przez brytyjskiego ministra sprawa zagranicznych G. N. Curzona w nocie do ludowego komisarza sprawa zagranicznych Rosji radzieckiej G. Cziczerina z 11 lipca 1920 roku. Linia graniczna biegła ona od Suwałk przez Sejny na zachód od Grodna, Białowieży i Brześcia, pozostawiając po stronie polskiej obwód białostocki, dalej wzdłuż linii Bugu do Kryłowa pod Hrubieszowem, dalej na zachód od Rawy Ruskiej, na wschód od Przemyśla, na zachód od Lwowa i daje do Karpat), jako granicy z Rosją. Mimo odmowy uznana tej granicy rozpoczęły się jednak rokowania polsko-bolszewickie, które zakończyły się fiaskiem. Delegacja bolszewicka zażądała od Polski zgody na linię Curzona, ograniczenia liczebności armii polskiej z około 1 miliona do 50 tysięcy, przekazania Rosji sprzętu zdemobilizowanych oddziałów oraz przerwania produkcji broni. Warunki te były oczywiście niemożliwie do przyjęcia przez stronę polska. Konflikt musiał się więc rozstrzygnąć na polu bitwy. W sytuacji zagrożenia  nastąpił masowy napływ młodych ludzi do Armii Ochotniczej, którą dowodził generał Józef Haller. Naczelnym wodzem był J. Piłsudski.

Bitwa warszawska i natarcie znad Wieprza.

O losach tej wojny zadecydowała bitwa warszawska, która toczyła się w dniach 12-15 sierpień 1920 roku. W niezwykle krwawych walkach o Radzymin, Zielonkę i Ossów szala zwycięstwa przechodziła z jednej strony na drugą. W końcu o ostatecznym jej rozstrzygnięciu zadecydowało uderzenie znad Wieprza, podjęte 16 sierpnia 1920 roku. Siły, które zaatakowały znad Wieprza rozbiły grupę Armii Czerwonej i zmusiły oddziały bolszewickie do odwrotu spod Warszawy. Dowództwo bolszewickie pewne już zwycięstwa zostało zupełnie zaskoczone. Natarcie Armii Konnej Siemiona Budionnego załamał się pod Lublinem i zmusiło ją do odwrotu na Wołyń. Już 25 sierpnia linia frontu przebiegała przez Grajewo-  Białystok - Brześć. 10 września rozpoczęła się ofensywa polska na Wołyniu.

Bitwa niemeńska i rozejm.

Wojska polskie nacierały na całym froncie a odwrót Armii Czerwonej zamienił się w ucieczkę. Do najbardziej zażartych walk doszło jeszcze pod Grodnem, Wołkowyskiem. Jednak dopiero w bitwie nad Niemnem, która toczyła się w dniach 20-26 września 1920 roku, wojska polskie ponownie przełamały opór bolszewicki. Na początku października linia frontu biegła od Dzisny przez Mińsk, rzekę Słucz aż do Baru na Ukrainie. Odparcie najazdu bolszewickiego przez armię polską było jednym z przełomowych momentów historii Europy w początkach XX wieku. Na przedpolach Warszawy armia polska obroniła nie tylko niepodległość kraju, ale także zapobiegła bolszewizacji Europy. Wobec wyczerpania wojennego obu stron, 12 października 1920 roku delegacje polska i bolszewicka podpisały w Rydze umowę rozejmową i podjęły rokowania pokojowe.

Zajęcie Wileńszczyzny.

Nie respektując tymczasowej umowy wojskowej o linii demarkacyjnej, podpisanej 7 września w Suwałkach, pozostawiającej Wilno po stronie litewskiej, Piłsudski polecił generałowi Lucjanowi Żeligowskiemu upozorowanie buntu i wkroczenie z podległymi mu siłami do Wilna. Po zajęciu miasta utworzono tam specjalną Komisję Rządzącą Litwy Środkowej, która zapowiedziała przeprowadzenie plebiscytu na spornym terenie. W 1922 roku odbyły się wybory do lokalnego Sejmu Wileńskiego, w których wzięło udział 64% ludności spornego terenu. Tak wybrana reprezentacja opowiedziała się za przynależnością Wilna i okolic do Polski.

Pokój ryski.

18 marca 1921 roku podpisano ostatecznie traktat Traktat rodzaj rozprawy na temat najważniejszych problemów z danej dziedziny wiedzy lub życia społecznego, politycznego. Często pojawia się w tytułach prac naukowych. Tego wyrazu użył także Cz. Miłosz... Czytaj dalej Słownik terminów literackich pokojowy między Polską a Rosyjską i Ukraińską SRR. Ustalał on wspólną granicę na linii Dzisna – Dokszyce – Słucz – Ostróg - Zbrucz. W ten sposób Polska uznała tak naprawdę reżim bolszewicki na Ukrainie. Mimo to oddziały Petlury i Bułaka-Bałachowicza kontynuowały walkę z bolszewikami. Zostały jednak przez nich podbite, a następnie internowane w Polsce. W traktacie ryskim obie strony gwarantowały prawa w dziedzinie kultury, szkolnictwa i swobody wyznaniowej dla mniejszości polskiej po wschodniej stronie, a rosyjskiej i ukraińskiej po zachodniej stronie granicy. Polska miała także otrzymać zwrot dóbr kulturalnych, wywiezionych z Polski po 1772 roku oraz 30 milionów rubli rekompensaty za udział ziem polskich w życiu gospodarczym Imperium Rosyjskiego. Niedługo po podpisaniu tego pokoju strona bolszewicka zaczęła łamać jego postanowienia.