Dodaj do listy

Sytuacja na świecie po II wojnie światowej

1. Sytuacja po zakończeniu II Wojny Światowej

Polityczne następstwa wojny:

- kapitulacja państw, które rozpętały wojnę; Niemiec, Japonii i Włoch;

- likwidacja systemu kolonialnego na świecie; utworzenie niepodległych państw z terytoriów zależnych;

- podział świata na strefy wpływów;

- wzrost znaczenia Związku Radzieckiego zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej (wschodnie Niemcy, Polska, Czechosłowacja, Węgry, Bułgaria, Rumunia).

Proces Norymberski:

We wrześniu 1945 Międzynarodowy Trybunał Wojskowy rozpoczął proces 22 przywódców hitlerowskich oskarżonych o zbrodnie przeciwko ludzkości. Trybunał ten powołały rządy Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji i ZSRR. Dwunastu sądzonych skazano na kary śmierci, trzech uniewinniono, natomiast reszta dostała wieloletnie wyroki więzienia. Za zbrodnicze uznano wszystkie organizacje hitlerowskie (m.in. NSDAP, Gestapo).

Powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych:

Podczas konferencji Wielkiej Trójki w Jałcie zadecydowano o powołaniu nowej organizacji, która miałaby zastąpić Ligę Narodów. Konferencja założycielska rozpoczęła się 25 kwietnia 1945 w San Francisco. Zredagowano tam tzw. Kartę Narodów Zjednoczonych, która została później ratyfikowana przez 5 mocarstw. Pierwszym sekretarzem tej organizacji został norweski polityk Trygve Lie.

Zimna Wojna:

  • ZSRR nie dotrzymał obietnic i zobowiązań wobec państw zajętych przez Armię Czerwoną;
  • ZSRR dążył do powiększenia strefy swych wpływów na państwa środkowo-wschodniej Europy;
  • 5 maja 1946 roku W. Churchill w przemówieniu po raz pierwszy używa terminu "zimna wojna";
  • 1948 roku początek blokady Berlina Zachodniego;
  • 1961 rok postawienie muru berlińskiego.

Doktryna Trumana:

- USA popierały wolne narody, do tych państw wysyłały swe wojska pokojowe i misje wojskowe;

- USA założyły swą bazę na Morzu Śródziemnym;

- Turcja i Grecja Grecja Republika Grecka. Członek Unii Europejskiej. Państwo położone w południowej Europie na Półwyspie Bałkańskim, obejmujące ponadto ponad 100 wysp na Morzu Egejskim i Jońskim. Powierzchnia 131 944... Czytaj dalej Słownik geograficzny otrzymywały od USA po 400 mln $ w ramach pomocy powojennej.

W orędziu do Kongresu, wygłoszonym 12 marca 1947 roku prezydent Harry Truman przedstawił swoją nową polityki. Ogłosił bowiem poparcie militarne i gospodarcze ze strony USA dla wszystkich tych narodów, które sprzeciwiając się wewnętrznym i zewnętrznym naciskom zmierzającym do ich uzależnienia od ZSRR. Początkowo doktryna ta miała dotyczyć jedynie Turcji i Grecji, jednak z czasem objęto nią wszystkie państwa, które znalazły się w realnym zagrożeniu ze strony komunizmu.

Plan Marschall:

  • w 1953 roku RFN otrzymało pieniądze na odbudowę i rozwój;
  • anulowano 70% długów RFN.

Był to amerykański program pomocowy dla Europy w dziedzinie gospodarki do zwalczania skutków II wojny światowej - Program Odbudowy Europy. Zaproponowany został przez sekretarza stanu USA, generała G. C. Marschalla, natomiast uchwalony przez Kongres

i podpisany przez prezydenta Stanów Zjednoczonych dnia 3 kwietnia 1948 roku, natomiast realizowany do lipca roku 1951.

Podstawą programu było udzielenie pomocy finansowej wszystkim państwom europejskim

w formie pożyczki bezzwrotnej oraz pożyczek długoterminowych o niskim oprocentowaniu. Do dyspozycji otrzymano kwotę 13,5 mld dolarów. ZSRR odmówił uczestnictwa

w programie, bowiem uznał go rodzaj podporządkowania państw europejskich Stanom Zjednoczonym oraz utratę przez nie niezależności i suwerenności. Podobne stanowisko wymógł również na pozostałych państwach obozu socjalistycznego, w tym i na Polsce.

W Paryżu w dniach od 12 lipca 1947 do 16 kwietnia 1948 roku obradowała konferencja szesnastu państw europejskich, które podpisały końcową konwencję o założeniu Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (Organization for European Economic Cooperation - OEEC). W jej skład weszły: Austria, Belgia, Dania, Francja, Grecja, Holandia, Irlandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Szwecja, Szwajcaria, Turcja, Włochy, Wielka Brytania. Kiedy w 1949 roku utworzono RFN, została ona formalnie członkiem OEEC, później w jej skład weszła także Hiszpania. Kanada oraz USA brały udział w zebraniach OEEC jako członkowie stowarzyszeni. Pomoc gospodarcza szybko doprowadziła do odbudowy i rozkwitu krajów europejskich, w szczególności Niemiec. Plan Marshalla przyczynił się do zmniejszenia interwencji rządowych, rozwoju wolnego handlu oraz powrotu do zasad konkurencji. W 1960 roku OEEC została przekształcona w Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).

"Żelazna kurtyna" - od Szczecina do Triestu, podział terenów Europy zgodnie z podziałem na strefy wpływów politycznych.

Jest to potoczna nazwa podziału Europy wzdłuż linii wpływów ZSRR, symbol rozbicia kontynentu na dwa przeciwstawne obozy polityczno-ekonomiczne. Wrażenia tego po raz pierwszy użył 5 marca 1946 roku W. Churchill w przemówieniu w Fulton, co uważane jest za rozpoczęcie zimnej wojny. Upostaciowieniem żelaznej kurtyny stał się mur berliński, wybudowany w 1961 roku. Ten podział Europy zlikwidowany został dopiero w 1989 roku

w wyniku odsunięcia komunistów od władzy w państwach Europy Środkowo-Wschodniej.

Państwa "demokracji ludowej"- kraje leżące w Europie Środkowo-Wschodniej, które znalazły się w strefie wpływów ZSRR, czyli Bułgaria, Czechosłowacja, Polska, Rumunia, Węgry.

Bułgaria: We wrześniu 1944 roku, Związek Radziecki wypowiedział jej wojnę, w Sofii wybuchło powstanie, w odpowiedzi na które do kraju wkroczyła armia czerwona a komuniści utworzyli rząd.

Czechosłowacja: W maju 1945 roku nastąpiło odrodzenie demokracji, ale wzrosło znaczenie komunistów, rozpoczęły się aresztowania działaczy opozycyjnych. W lutym 1948 roku komuniści powołali nowy rząd, przejęli całkowitą władzę nad krajem, zlikwidowali opozycję.

Rumunia: W 1940 roku podpisała sojusz z III Rzeszą, natomiast w obliczu zbliżających się wojsk radzieckich wybuchło powstanie antyfaszystowskie. Nowy rząd przeprowadził reformę rolną oraz aresztował polityków związanych z Niemcami. W listopadzie 1947 roku powołano nowy rząd komunistyczny, a po detronizacji króla Rumunia stała się republiką.

Węgry: W przeprowadzonych w listopadzie 1945 roku wyborach parlamentarnych komuniści uzyskali 17% głosów, co zmusiło ich do sojuszu z innymi ugrupowaniami lewicowymi.

W wyborach z 47 roku lewica uzyskała już 60% głosów, komuniści umocnili swą pozycję oraz zlikwidowali opozycję.

ZSRR: II wojna światowa spowodowała ogromne zniszczenia, obywatele żyli

w niewiarygodnie trudnych warunkach. W lutym 1946 roku Stalin ogłosił plan gospodarczy, który skierowany był na rozwój ciężkiego przemysłu. Wobec powracających do kraju intelektualistów i jeńców stosowano represje do marca 1953 roku.

2. ONZ (Organizacja Narodów Zjednoczonych)

Obecnie na świecie istnieje około 180 państw. Każde z nich posiada określone terytorium, suwerenny rząd oraz naród lub narody, co powoduje, że w dziedzinie polityki cała ludzkość reprezentowana jest przez różnorakie rządy. Nie istnieje rząd ogólnoświatowy, działa jednak organizacja międzynarodowa, w której łonie mogą spotkać się właściwie wszystkie państwa świata. Organizacja ta to ONZ.

Historia postania ONZ:

Projekt stworzenia Organizacji Narodów Zjednoczonych został opracowany na dwóch kolejnych konferencjach aliantów w końcowej fazie II wojny światowej. Już wcześniej państwa alianckie chciały powołać nową organizację, która mogłaby zastąpić nieskuteczną Ligę Narodów. Etapami, które poprzedziły utworzenie ONZ były:

- spotkanie się przedstawicieli państw zachodnich na pancerniku "Prince of Wales" na Oceanie Atlantyckim, czego rezultatem było podpisanie 14 sierpnia 1941 roku Karty Atlantyckiej.

- podpisanie 1 stycznia 1942 roku Deklaracji Narodów Zjednoczonych przez 26 państw, które tworzyły antyhitlerowska koalicję.

Na konferencjach w Dumbarton Oaks (sierpień-październik 1944 rok) oraz w San Francisco (25 kwietnia-26 czerwca 1945 roku) ustalono kształt nowej organizacji. Za datę początkową powstania ONZ podaje się dzień 24 kwietnia 1945 roku, wtedy to właśnie weszła w życie Karta Narodów Zjednoczonych, która była fundamentalnym aktem prawnym określającym strukturę ONZ, cele i zasady działania. Dzień ten uznany został za Dzień Narodów Zjednoczonych.

Członkostwo:

Przede wszystkim ONZ składa się ze szczególnej grupy pięćdziesięciu państw, tzw. członków założycieli. Są to państwa, które uczestniczyły w konferencji w San Francisco. Do grupy tej zalicza się również Polskę, która formalnie w tej konferencji nie uczestniczyła z powodu braku rządu oficjalnie uznanego na świecie, jednak wcześniej desygnowała Deklarację Narodów Zjednoczonych, a 16 kwietnia 1945 roku podpisał Kartę Narodów Zjednoczonych

i ja ratyfikowała.

Członkiem ONZ może zostać każdy kraj, który miłuje pokój, przyjmie na siebie zobowiązania zawarte w Karcie Narodów Zjednoczonych oraz będzie zdecydowane i zdolne te zobowiązania wypełnić. Według Karty Narodów Zjednoczonych państwo, które ubiega się o przyjęcie do ONZ musi przekonać dwie trzecie członków Zgromadzenia Ogólnego i Radę Bezpieczeństwa, że jest gotowe spełnić wyżej wymienione warunki. W praktyce zaś ONZ przyjmowała do swego grona wszystkie kraje, które o to się starały. W rezultacie czego liczba 51 państw założycielskich wzrosła do 100 w 1960 roku, zaś do 166 w roku 1991. Większość nowoprzyjętych członków to byłe terytoria mandatowe i kolonialne.

Karta Narodów Zjednoczonych zezwala również na zawieszenie lub wykluczenie państwa, które permanentnie łamie obowiązujące w tej organizacji prawa. Do tej pory jednak ONZ nie wykluczyła ze swych szeregów żadnego członka.

Cele:

Członkowie założyciele ONZ ustalili dla tej organizacji trzy główne cele. Miały one być przeciwieństwem dla polityki ekspansji państw osi, której kulminacją była II wojna światowa. Pierwszym i najistotniejszym celem ONZ jest zachowanie pokoju międzynarodowego

i bezpieczeństwa. Członkowie organizacji stwierdzili bowiem, że musi ona: "rozwijać przyjazne stosunki między narodami, oparte na poszanowaniu zasad równości i prawa do samookreślenia narodów". Do zadań ONZ należy również zapobieganie aktom agresji oraz innego rodzaju naruszeń pokoju. Po drugie, Organizacja Narodów Zjednoczonych ma: "rozwijać współpracę państw w rozwiązywaniu międzynarodowych problemów o charakterze ekonomicznym, społecznym, kulturalnym lub humanitarnym". Po trzecie, ONZ powinna także mobilizować swych członków do: "przestrzegania praw człowieka i popierania idei wolności dla wszystkich, niezależnie od rasy, płci, języka czy religii." Twórcy ONZ w Karcie Narodów Zjednoczonych, czyli swoistej konstytucji ONZ, zawarli ideę równości

i demokracji, które były głoszone już podczas wojny przez państwa alianckie, szczególnie Stany Zjednoczone.

Struktura:

Na ONZ składa się pięć podstawowych organów. Każdy z nich, oprócz Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, który swą siedzibę ma w Hadze, urzęduje w Nowym Jorku.

1. Zgromadzenie Ogólne- w jego skład wchodzą przedstawiciele wszystkich krajów członkowskich, którzy dyskutują nad każdym problemem wchodzącym w kompetencje Organizacji. Każdy z członków posiada jeden głos. Uchwały w sprawach ważnych podejmowane są przy poparciu dwóch trzecich głosów, natomiast w pozostałych wypadkach przy zwykłej większości. Dwa razy do roku organizowane są sesje zwyczajne, natomiast kiedy jest to konieczne- sesje nadzwyczajne. Do zadań Zgromadzenia Ogólnego należą:

- potwierdzanie członkostwa nowoprzyjętych krajów

- zaakceptowanie nowo wybranego sekretarza generalnego

- sprawy bezpieczeństwa, pokoju itp.

- rewizja Karty Narodów Zjednoczonych

2. Rada Bezpieczeństwa- jest to organ wykonawczy ponoszący odpowiedzialność za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Rada składa się z piętnastu członków:

a) 5 członków stałych- Chiny, Francja, Rosja, USA, Wielka Brytania;

b) 10 członków niestałych- pięć z nich jest wybieranych co dwa lata, pozostałych pięciu co rok- przez Zgromadzenie Ogólne. Są oni wybierani według "zasady sprawiedliwości geograficznej", tzn. 5 z Afryki i Azji, 2 z Ameryki Łacińskiej, 2 z Europy Zachodniej

i 1 z Europy Wschodniej.

Decyzje w Radzie podejmowane są większością 9 głosów. Jednak członkowie stali maja prawo weta. Do zadań Rady Bezpieczeństwa należą:

- wspieranie układów regionalnych, które mają utrzymać pokój

- pokojowe załatwianie konfliktów

- interwencja w momencie zagrożenia pokoju, jego naruszenia lub aktu agresji

3. Rada Gospodarczo-Społeczna- instytucja o najszerszym zakresie kompetencji, liczy 54 członków, którzy są wybierani na okres trzech lat przez Zgromadzenie Ogólne. Do jej zadań należą:

- ochrona zdrowia

- rozwiązywanie problemów związanych z postępem i rozwojem gospodarki

- rozwiązywani problemów związanych z zatrudnieniem ludności

- wspieranie kultury

- przestrzeganie praw człowieka.

4. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) - organ sądowy ONZ, który jest uprawniony do wydawania orzeczeń dotyczących wszystkich wniesionych spraw. Sędziowie MTS w licznie 15 wybierani są na 9 lat przez Radę Bezpieczeństwa oraz Zgromadzenie Ogólne. Sędziowie ci nie mogą piastować żadnych urzędów politycznych ani administracyjnych. Do zadań MTS należą:

- rozstrzyganie konfliktów międzynarodowych

- przygotowywanie w bardzo różnych kwestiach tzw. prawnych opinii doradczych.

5. Sekretariat- jest to główny organ administracji ONZ, na czele którego stoi Sekretarz Generalny wybierany na 5 lat przez Zgromadzenie Ogólne na polecenie Rady Bezpieczeństwa. Sekretarz Generalny jest zarazem najwyższym urzędnikiem ONZ oraz mediatorem międzynarodowym. Sekretarze Generalni:

- Trygve Lie (Norwegia)

- Dag Hammarskjold (Szwecja)

- U Thant (Birma)

- Kurt Waldheim (Austria)

- Javier Perez de Cuellar (Peru)

- Boutros Ghali (Egipt)

6. Rada Powiernicza- organ sprawujący kontrolę nad procesem zdobywania niezależności

i autonomii prze tzw. obszary powiernicze- były to głównie kolonie, które utraciły Niemcy podczas II wojny światowej oraz wszystkie pozostałe terytoria niesamodzielne objęte Międzynarodowym Systemem Powierniczym. Z jedenastu państw, które objęto tym systemem, dziesięć uzyskało już niepodległość lub zawarło federacje z państwem sąsiadującym. W obliczu likwidacji systemu powiernictwa Rada ta przestała istnieć.

W skład ONZ, prócz głównych organów, wchodzą też tzw. Agencje Wyspecjalizowane.

Są to:

Bank Światowy Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju,

FAD Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa, które podlegają Zgromadzeniu Ogólnemu i Radzie Bezpieczeństwa,

FAO Organizacja do Spraw Wyżywienia i Rolnictwa,

IAEA Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej,

ICAO Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego,

IDA Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju,

IFC Międzynarodowa Korporacja Finansowa,

ILO Międzynarodowa Organizacja Pracy,

IMF Międzynarodowy Fundusz Walutowy,

IMO Międzynarodowa Organizacja Morska,

ITU Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny,

UNESCO Organizacja do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury,

UNICEF Fundusz Pomocy Dzieciom,

UNRWA Agencja do spraw Pracy i Opieki Społecznej,

UNHCR Urząd Wysokiego Komisarza do Spraw Uchodźców,

UPU Powszechny Związek Pocztowy,

WHO Światowa Organizacja Zdrowia.

Rola i działanie:

Wysiłki ONZ by zachować pokój unicestwiane były przez różnice polityczne, które dzieliły kraje członkowskie, zwłaszcza w okresie zimnej wojny. Sesje Zgromadzenia Ogólnego były odzwierciedleniem harmonii lub niezgody, panującej między krajami. Działania Rady Bezpieczeństwa hamowane były przez brak jednomyślności pomiędzy mocarstwami,

w wyniku czego rzadko mogła ona realizować swoje zadania. Pierwszym przypadkiem interwencji było postanowienie o udzieleniu pomocy militarnej Korei Południowej w czerwcu 1950 roku, kiedy na sesji nieobecny był delegat radziecki. Wprowadzenie sankcji ekonomicznych i dyplomatycznych w grudniu 1966 roku wobec Rodezji Południowej oraz nałożenie embarga na eksport Eksport działalność polegająca na wywozie poza granice danego państwa towarów, usług lub kapitałów.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
broni do Afryki Południowej w listopadzie 1977 roku były odbiciem współdziałania mocarstw przeciwko reżimom białej mniejszości w Afryce. Współpraca krajów umożliwiła też wcielenie w życie decyzji Rady o militarnych

i ekonomicznych sankcjach wobec Iraku w 1990 roku.

Utrzymanie pokoju przez ONZ nie polega tylko na nakładaniu sankcji. Rada Bezpieczeństwa rozpoczęła też wiele operacji pokojowych. Oddziały pokojowe ONZ wysyłano

w najróżniejsze zakątki świata, np. na Cypr w 1964 roku, na Wzgórza Golan w 1974 roku i do Libanu w 1978 roku.

Zebrania Zgromadzenia Ogólnego, zmieniają się czasami w przedstawienia propagandowe, jest to jednak pole, na którym kraje o różnych orientacjach politycznych i światopoglądowych mogą wyrazić swą opinię, albo też "zmienić wojaczkę na kłapanie jadaczką", jak powiedział W. Churchill.

Następni Sekretarze Generalni odegrali znaczącą rolę, tak samo jak Trybunał Sprawiedliwości, który pozwala na rozstrzyganie sporów drogą prawną, w rozwiązywaniu sporów i konfliktów międzynarodowych. Rolę ONZ w utrzymywaniu pokoju światowego, mogą obrazować wydarzenia z lat 1988 i 1989, kiedy to dzięki pomocy tej organizacji udało się rozstrzygnął trzy zadawnione i wyjątkowo trudne konflikty. ONZ doprowadziła do zawarcia zawieszenia broni i sprawdzała jego przestrzeganie po wojnie irańsko-irackiej. Po zaatakowaniu przez wojska irackie Saddama Husajna Kuwejtu, wojska ONZ, z ogromną przewagą wojsk amerykańskich przeprowadzają operację "Pustynna burza", która doprowadziła do pokonania Iraku i wyzwolenia państwa kuwejckiego. ONZ asystowała przy operacji wycofywania się z Afganistanu wojsk radzieckich. Pokojowe wojska ONZ odegrały też znaczącą rolę w konflikcie namibijskim. Podjęcie akacji zbrojnej na taką skalę, jak było to np. w Iraku w 1990 roku, było możliwe jedynie dzięki współdziałaniu i dobrej współpracy pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku wszystkich pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa.

ONZ odniosła tez spore sukcesy w innych dziedzinach na arenie międzynarodowej. Działa ona na rzecz szybszego procesu nadawania byłym koloniom suwerenności i niepodległości, uczyniła też bardzo wiele, by okrucieństwa i łamanie praw człowieka różnych dyktatorskich rządów zostały uświadomione całej międzynarodowej społeczności. Organizacja ta zabiega również o zaspokojenie potrzeb socjalnych, gospodarczych, edukacyjnych, ekonomicznych

i zdrowotnych mieszkańców państw Trzeciego Świata, przez swe wyspecjalizowane agencje.

ONZ często też na forum Forum główny plac w miastach starożytnego Rzymu, gdzie odbywały się zebrania ludowe, targi, sądy i kwitło życie towarzyskie. Najsłynniejszym takim placem było Forum Romanum (najstarszy rynek w Rzymie),... Czytaj dalej Słownik historyczny międzynarodowym krytykowana jest za tzw. "selektywne oburzenie", według którego za łamanie oraz człowieka czy środowiska naturalnego potępia tylko niektóre państwa, w zależności od sytuacji politycznej. Oskarża się też ONZ

o nadmierne rozbudowanie biurokracji, na którą przeznacza się ogromne sumy pieniędzy.

Jak widać skutki i efekty działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych są bardzo różnorakie. Nie spełniła ona wszystkich oczekiwań jej twórców, jednak nie poniosła też totalnej porażki, wiele razy udowodniła swą skuteczność i przydatność w rozstrzyganiu problemów i konfliktów na świecie. ONZ to dobrowolne stowarzyszenie krajów, oparte na zasadzie wolności i suwerenności jej członków. Tak więc ONZ może zrobić jedynie tyle, na ile zezwolą jej kraje członkowskie.

3. Deklaracja Praw Człowieka

Deklaracja Powszechna Praw Człowieka z 1948 roku (ang. Universal Declaration of Human Rights 1948)- to rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ, uchwalona dnia 10 grudnia 1948 roku. Gwarantuje ona podstawowe wolności i prawa człowieka, mówi między innymi że każdy rodzi się równy i wolny, że ma prawo do życia, wolności, pracy oraz wypoczynku. Początkowo Deklaracja miała jedynie postać zalecenia pod adresem państw. Moc prawną uzyskała w momencie, gdy zostały uchwalone i ratyfikowane przez trzydzieści pięć państw 16 grudnia 1966 roku Pakty Praw Człowieka, które zawierały przepisy zapewniające realizację praw i wolności człowieka oraz poprawki i rozwinięcia Deklaracji. Dokument ten nie został uchwalony jednomyślnie. Większość, bo czterdzieści osiem państw, opowiedziała się za jej przyjęciem, natomiast osiem krajów wstrzymało się od głosu: Arabia Saudyjska, Czechosłowacja, Jugosławia, Polska, RPA, Rumunia, Ukraińska SRR oraz ZSRR.

Państwa demokracji ludowej wstrzymały się od głosu, gdyż odrzucono proponowane przez te państwa poprawki:

- zniesienie kary śmierci w czasie pokoju;

- równość wszystkich narodów;

- zakaz propagandy militarystycznej, rasistowskiej i faszystowskiej jako antyludzkiej.

Mimo tego jednak socjalistyczna propozycja praw człowieka i koncepcja wolności wywarła ogromny wpływ na ukształtowanie się oraz samą treść Deklaracji.

Natomiast Arabia Saudyjska i RPA wstrzymały się od głosu, gdyż dla tych państw Deklaracja była zbyt rewolucyjna.

PREAMBUŁA

Zważywszy, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata,

Zważywszy, że nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do aktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako najwznioślejszy cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie korzystać będą z wolności słowa i przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy,

Zważywszy, że konieczne jest zawarowanie praw człowieka przepisami prawa, aby nie musiał - doprowadzony do ostateczności - uciekać się do buntu przeciw tyranii i uciskowi,

Zważywszy, że konieczne jest popieranie rozwoju przyjaznych stosunków między narodami,

Zważywszy, że Narody Zjednoczone w przyjętej przez siebie Karcie potwierdziły wiarę

w podstawowe prawa człowieka, godność i wartość jednostki oraz w równouprawnienie mężczyzn i kobiet, a także wyraziły wolę popierania postępu społecznego i poprawy warunków życia w większej wolności,

Zważywszy, że Państwa Członkowskie podjęły się we współpracy z Organizacją Narodów Zjednoczonych zapewnić powszechne poszanowanie i przestrzeganie praw człowieka

i podstawowych wolności,

Zważywszy, że jednakowe rozumienie tych praw i wolności ma olbrzymie znaczenie dla ich pełnej realizacji,

Przeto

Zgromadzenie Ogólne

Ogłasza uroczyście niniejszą Powszechną Deklarację Praw Człowieka jako wspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów, aby wszyscy ludzie i wszystkie organy społeczeństwa - mając stale w pamięci niniejszą Deklarację - dążyły w drodze nauczania i wychowywania do rozwijania i poszanowania tych praw i wolności i aby zapewniły za pomocą postępowych środków o zasięgu krajowym i międzynarodowym powszechne i skuteczne uznanie i stosowanie tej Deklaracji zarówno wśród narodów Państw Członkowskich, jak i wśród narodów zamieszkujących obszary podległe ich władzy.

Artykuł 1

Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.

Artykuł 2

(1) Każdy człowiek posiada wszystkie prawa i wolności zawarte w niniejszej Deklaracji bez względu na jakiekolwiek różnice rasy, koloru, płci, języka, wyznania, poglądów politycznych i innych, narodowości, pochodzenia społecznego, majątku, urodzenia lub jakiegokolwiek innego stanu.

(2) Nie wolno czynić żadnej różnicy w zależności od sytuacji politycznej, prawnej lub międzynarodowej kraju lub obszaru, do którego dana osoba przynależy, bez względu na to, czy dany kraj lub obszar jest niepodległy, czy też podlega systemowi powiernictwa, nie rządzi się samodzielnie lub jest w jakikolwiek sposób ograniczony w swej niepodległości.

Artykuł 3

Każdy człowiek ma prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa swej osoby.

Artykuł 4

Nie wolno nikogo czynić niewolnikiem ani nakładać na nikogo służebności; niewolnictwo

i handel Handel dział gospodarki narodowej (sektora usług) w którym dobra materialne przechodzą od wytwórcy (producenta) do spożywcy (konsumenta), na zasadzie sprzedaży i kupna.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
niewolnikami są zakazane we wszystkich swych postaciach.

Artykuł 5

Nie wolno nikogo torturować ani karać lub traktować w sposób okrutny, nieludzki lub poniżający.

Artykuł 6

Każdy człowiek ma prawo do uznawania wszędzie swojej osobowości prawnej.

Artykuł 7

Wszyscy są równi wobec prawa i mają prawo, bez jakiejkolwiek różnicy, do jednakowej ochrony prawnej. Wszyscy mają prawo do jednakowej ochrony przed jakąkolwiek dyskryminacją będącą pogwałceniem niniejszej Deklaracji i przed jakimkolwiek narażeniem na taką dyskryminację.

Artykuł 8

Każdy człowiek ma prawo do skutecznego odwoływania się do kompetentnych sądów krajowych przeciw czynom stanowiącym pogwałcenie podstawowych praw przyznanych mu przez konstytucję lub przez prawo.

Artykuł 9

Nikogo nie wolno samowolnie aresztować, zatrzymać lub wygnać z kraju.

Artykuł 10

Każdy człowiek ma na warunkach całkowitej równości prawo, aby przy rozstrzyganiu o jego prawach i zobowiązaniach lub o zasadności wysuwanego przeciw niemu oskarżenia

o popełnienie przestępstwa, być wysłuchanym sprawiedliwie i publicznie przez niezależny

i bezstronny sąd.

Artykuł 11

(1) Każdy człowiek oskarżony o popełnienie przestępstwa ma prawo, aby uznawano go za niewinnego dopóty, dopóki nie udowodni mu się winy zgodnie z prawem podczas publicznego procesu, w którym zapewniono mu wszystkie konieczne środki obrony.

(2) Nikt nie może być skazany za przestępstwo z powodu działania lub zaniechania nie stanowiącego w chwili jego dokonania przestępstwa według prawa krajowego lub międzynarodowego. Nie wolno także wymierzać kary wyższej niż ta, która była przewidziana w chwili popełnienia przestępstwa.

Artykuł 12

Nie wolno ingerować samowolnie w czyjekolwiek życie prywatne, rodzinne, domowe, ani

w jego korespondencję, ani też uwłaczać jego honorowi lub dobremu imieniu. Każdy człowiek ma prawo do ochrony prawnej przeciwko takiej ingerencji lub uwłaczaniu.

Artykuł 13

(1) Każdy człowiek ma prawo swobodnego poruszania się i wyboru miejsca zamieszkania

w granicach każdego państwa.

(2) Każdy człowiek ma prawo opuścić jakikolwiek kraj, włączając w to swój własny,

i powrócić do swego kraju.

Artykuł 14

(1) Każdy człowiek ma prawo ubiegać się o azyl i korzystać z niego w innym kraju w razie prześladowania.

(2) Nie można powoływać się na to prawo w przypadku ścigania wszczętego rzeczywiście

z powodu popełnienia przestępstwa pospolitego lub czynu sprzecznego z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Artykuł 15

(1) Każdy człowiek ma prawo do posiadania obywatelstwa.

(2) Nie wolno nikogo pozbawiać samowolnie obywatelstwa ani nikomu odmawiać prawa do zmiany obywatelstwa.

Artykuł 16

(1) Mężczyźni i kobiety, bez względu na jakiekolwiek różnice rasy, narodowości lub wyznania, mają prawo po osiągnięciu pełnoletniości do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny. Maja oni równe prawa w odniesieniu do zawierania małżeństwa, podczas jego trwania i po jego ustaniu.

(2) Małżeństwo może być zawarte jedynie za swobodnie wyrażoną pełną zgodą przyszłych małżonków.

(3) Rodzina jest naturalną i podstawową komórką społeczeństwa i ma prawo do ochrony ze strony społeczeństwa i Państwa.

Artykuł 17

(1) Każdy człowiek, zarówno sam jak i wespół z innymi, ma prawo do posiadania własności.

(2) Nie wolno nikogo samowolnie pozbawiać jego własności.

Artykuł 18

Każdy człowiek ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje swobodę zmiany wyznania lub wiary oraz swobodę głoszenia swego wyznania lub wiary bądź indywidualnie, bądź wespół z innymi ludźmi, publicznie i prywatnie, poprzez nauczanie, praktykowanie, uprawianie kultu i przestrzeganie obyczajów.

Artykuł 19

Każdy człowiek ma prawo do wolności opinii i do jej wyrażania; prawo to obejmuje swobodę posiadania niezależnej opinii, poszukiwania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji

i poglądów wszelkimi środkami, bez względu na granice.

Artykuł 20

(1) Każdy człowiek ma prawo do spokojnego zgromadzania i stowarzyszania się.

(2) Nikogo nie można zmuszać do przynależności do jakiegokolwiek ugrupowania.

Artykuł 21

(1) Każdy człowiek ma prawo do uczestniczenia w rządzeniu swym krajem bezpośrednio lub poprzez swobodnie wybranych przedstawicieli.

(2) Każdy człowiek ma prawo równego dostępu do służby publicznej w swoim kraju.

(3) Wola ludu jest podstawą władzy rządu; wola ta wyraża się w przeprowadzanych okresowo rzetelnych wyborach, opartych na zasadzie powszechności, równości i tajności, lub na innej równorzędnej procedurze, zapewniającej wolność wyborów.

Artykuł 22

Każdy człowiek ma, jako członek społeczeństwa, prawo do ubezpieczeń społecznych; ma również prawo do urzeczywistniania - poprzez wspólny wysiłek narodu i współpracę międzynarodową oraz

zgodnie z organizacją i zasobami każdego Państwa - swych praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, niezbędnych dla poczucia godności i swobodnego rozwoju osobowości.

Artykuł 23

(1) Każdy człowiek ma prawo do pracy, do swobodnego wyboru miejsca pracy, do odpowiednich i zadowalających warunków pracy oraz do ochrony przed bezrobociem.

(2) Każdy człowiek, bez względu na jakiekolwiek różnice, ma prawo do równej płacy za równą pracę.

(3) Każdy pracujący ma prawo do odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jemu i jego rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej

i uzupełnianego w razie potrzeby innymi środkami pomocy społecznej.

(4) Każdy człowiek ma prawo do tworzenia związków zawodowych i do przystępowania do związków zawodowych dla ochrony swych interesów.

Artykuł 24

Każdy człowiek ma prawo do wypoczynku, włączając w to rozsądne ograniczenie godzin pracy i okresowe płatne urlopy.

Artykuł 25

(1) Każdy człowiek ma prawo do poziomu życia zapewniającego zdrowie i dobrobyt jemu

i jego rodziny, włączając w to wyżywienie, odzież, mieszkanie, opiekę lekarska i konieczne świadczenia socjalne, oraz prawo do poczucia bezpieczeństwa w przypadku bezrobocia, choroby, kalectwa, wdowieństwa, starości lub utraty środków do życia w inny sposób od niego niezależny.

(2) Matka i dziecko mają prawo do specjalnej opieki i pomocy. Wszystkie dzieci, zarówno małżeńskie jak i pozamałżeńskie, korzystają z jednakowej ochrony społecznej.

Artykuł 26

(1) Każdy człowiek ma prawo do nauki. Nauka będzie bezpłatna, przynajmniej na szczeblu podstawowym. Nauka podstawowa będzie obowiązkowa. Oświata techniczna i zawodowa będzie powszechnie dostępna, a studia wyższe będą dostępne dla wszystkich na równych zasadach w zależności od uzdolnień.

(2) Nauczanie będzie ukierunkowane na pełen rozwój osobowości ludzkiej i umocnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności. Będzie ono krzewić wzajemne zrozumienie, tolerancję i przyjaźń między wszystkimi narodami, grupami rasowymi

i religiami, a także wspierać działalność Organizacji Narodów Zjednoczonych zmierzającą do utrzymania pokoju.

(3) Rodzice maję prawo pierwszeństwa w wyborze rodzaju nauczania, którym objęte będą ich dzieci.

Artykuł 27

(1) Każdy człowiek ma prawo do swobodnego uczestniczenia w życiu kulturalnym swojej społeczności, do korzystania ze zdobyczy kultury, do uczestniczenia w postępie nauki i do korzystania z jej dobrodziejstw.

(2) Każdy człowiek ma prawo do ochrony moralnych i materialnych korzyści wynikających

z jakiejkolwiek jego działalności naukowej, literackiej lub artystycznej.

Artykuł 28

Każdy człowiek ma prawo do takiego porządku społecznego i międzynarodowego, w którym prawa i wolności zawarte w niniejszej Deklaracji mogą być w pełni realizowane.

Artykuł 29

(1) Każdy człowiek ma obowiązki wobec społeczeństwa, bez którego niemożliwy jest swobodny i pełny rozwój jego osobowości.

(2) W korzystaniu ze swoich praw i wolności każdy człowiek podlega jedynie takim ograniczeniom, które są ustalone przez prawo wyłącznie w celu zapewnienia właściwego uznania i poszanowania praw i wolności innych i w celu uczynienia zadość słusznym wymogom moralności, porządku publicznego i powszechnego dobrobytu w demokratycznym społeczeństwie.

(3) Te prawa i wolności nie mogą w żadnym przypadku być egzekwowane w sposób sprzeczny z celami i zasadami Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Artykuł 30

Żadnego z postanowień niniejszej Deklaracji nie można rozumieć jako udzielającego jakiemukolwiek Państwu, grupie lub osobie jakiegokolwiek prawa do podejmowania działalności lub wydawania aktów zmierzających do podważenia któregokolwiek z praw

i wolności zawartych w niniejszej Deklaracji.

4. UNRRA (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy)

Organizację tę założono w Waszyngtonie 9 listopada 1943roku, z inicjatywy: Chin, USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR. Jej celem było udzielenie pomocy natychmiastowej państwom alianckim, której zostały najbardziej dotknięte wojną. Pomoc miano zapewnić zarówno

w zakresie artykułów pierwszej pomocy, jak leki, surowce czy żywność, lecz także dostarczyć podstawowe urządzenia i narzędzia oraz inwentarz, który był niezbędny do odnowienia produkcji przemysłowej i rolnej.

Układ ten podpisało czterdzieści osiem państw, wartość całkowitej pomocy, udzielonej przez tą organizację wynosiła 1,7 mld dolarów, natomiast dla Polski - 453 tysiące dolarów. UNRRA działała w Europie do 31 grudnia 1946 roku, natomiast w Chinach i na Bliskim Wschodzie do 30 czerwca 1947 roku. Później jej agencje przejęły: Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do Spraw Uchodźców oraz Międzynarodowy Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom.

II woja światowa objęła wszystkie kontynenty świata, wśród istniejących w tamtym okresie siedemdziesięciu ośmiu państw, nie przystąpiło do niej jedynie sześć krajów. Wydatki na cele wojenne pochłonęły 935 mld dolarów, w samej tylko Europie straty materialne oszacowano na 260 mld dolarów. W wyniku działań wojennych oraz w więzieniach i obozach zginęło 53 mln ludzi. Koniec II wojny światowej stał się równocześnie początkiem podziały politycznego Europy, a także świata na dwie wrogie strefy wpływów: radziecką

i amerykańską. Związek Radziecki dążył do wsparcia swego bezpieczeństwa na systemie krajów zaprzyjaźnionych - buforów, które z nim sąsiadowały. Jednocześnie jednak państwa alianckie nie zamierzały wyrzec się swych wpływów w środkowo-wschodniej Europie. Po osłabieniu w wyniku wojny Francji i Wielkiej Brytanii mocarstwem na skalę światową stały się USA. Ostatecznie traktaty pokojowe z europejskimi zwolennikami III Rzeszy podpisano na konferencji pokojowej w Paryżu 10 lutego 1947 roku. Pełną niezależność podzielona Austria Austria Republika Austrii. Państwo położone w Europie Środkowej. Członek Unii Europejskiej od 1995 roku. Powierzchnia 83 849 km2. Liczba ludności 8 075 tys. (2001 r.). Stolica Wiedeń. Język urzędowy niemiecki.... Czytaj dalej Słownik geograficzny uzyskała dopiero w 1955 roku.

Dla powojennego systemu politycznego świata decydujące znaczenie miał potencjał militarny i gospodarczy stanów Zjednoczonych. W 1946 roku wkład USA, w światowej produkcji przemysłowej, bez ZSRR, wynosił 62 %. Eksport Stanów Zjednoczonych wynosił 32,5% eksportu na świecie, natomiast banki amerykańskie dysponowały 70% zapasów złota na świecie. Równocześnie wojska amerykańskie należały do najnowocześniejszych armii świata. Wojska amerykańskie posiadały na Pacyfiku 256 baz, zaś na Atlantyku 228 baz. W roku 1948 armia USA liczyła 2 mln żołnierzy. Pozycja mocarstwowa USA na świecie zmusiły ich do zmiany polityki zagranicznej. Dodatkowo jeszcze komunistyczne rewolucje w Europie i Azji oraz wzrost wpływów i sił ZSRR zagrażać zaczęły demokracji w Europie Zachodniej.

5. Początek "zimnej wojny"

Za początek "zimnej wojny" uznaje się przemówienie Winstona Churchilla 5 marca 1946 roku w Fulton oraz wystąpienie sekretarza stanu USA J. Byrnesa 6 września 1946 roku, który zakwestionował polskie granice na zachodzie. Za inny moment przyjmuje się również wypowiedz prezydenta USA H. Trumana 12 marca 1947 roku w Kongresie podczas dyskusji budżetowej, gdy wyraźnie i bez ogródek zapowiedział walkę z komunizmem. Przyczyną bezpośrednią przyjęcia tzw. doktryny Trumana była przeciągająca się w Grecji wojna domowa. Tego samego roku ogłoszono też tzw. doktrynę powstrzymywania, która obowiązywała w polityce i armii do roku 1953. Opierała się ona na przekonaniu, że demonstrując potencjał militarny w kontaktach z ZSRR, umożliwi się walkę ze społecznymi ruchami lewicowymi oraz izolację krajów socjalistycznych. Za deklaracją polityczną poszły konkretne kroki polityczne i gospodarcze, przyjęto Plan Marshalla.

Szczytem zimnej wojny były lata 1950 - 1953, czyli okres wojny w Korei, kiedy nastąpiła pierwsza po II wojnie światowej konfrontacja sił. Wtedy to wojska amerykańskie pod auspicjami ONZ stanęło przeciwko "ochotnikom" chińskim. Gwałtownie wzrosły nakłady na zbrojenia, a apogeum Apogeum punkt na orbicie Księżyca znajdujący się najdalej od Ziemi. Jest to odległość równa około 407 tys. km.
Czytaj dalej Słownik geograficzny
osiągnęła psychologiczna wojna propagandowa przez utworzenie między innymi Radia Wolna Europa.

Po śmierci J. Stalina w 1953 roku i znamiennym przemówieniu N. Chruszczowa w 1956 roku rozpoczął się okres zmiennych stosunków na linii Wschód - Zachód. Z początku nastąpiło ocieplenie stosunków - podpisanie rozejmu w Korei, powstanie państw neutralnych, działania ruchu krajów niezaangażowanych, ale z drugiej strony już w 1955 roku utworzono Układ Warszawski, w 1956 roku wojska radzieckie wkroczyły dna Węgry, a w 1959 roku wybuchła rewolucja na Kubie.

W latach sześćdziesiątych poprzedniego wieku sytuacja znowu się zaogniła, między innymi przez kryzys kubański w 1962 roku, wojnę w Wietnamie czy wkroczenie do Czechosłowacji w 1968 roku oddziałów Układu Warszawskiego.

Lata siedemdziesiąte to okres odprężenia i ułożenia stosunków, organizowano spotkania Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Chiny Chiny Chińska Republika Ludowa. Państwo położone w Azji Środkowej i Wschodniej nad morzami: Żółtym, Wschodniochińskim i Południowochińskim. Powierzchnia 9 597 520 km2. Liczba ludności 1 277 798 tys.... Czytaj dalej Słownik geograficzny przyjęto do ONZ, podpisano układy rozbrojeniowe SALT I oraz SALT II. Kolejne ochłodzenie stosunków nastąpiło wraz

z wkroczeniem do Afganistanu w 1979 roku wojsk radzieckich, które znajdowały się tam do końca lat osiemdziesiątych.

Konsekwentna i systematyczna polityka Zachodu spowodowała osłabienie Związku Radzieckiego. Od roku 1989 rozpoczął się upadek rządów komunistycznych, doszło do zjednoczenia Niemiec, rozwiązania Układu Warszawskiego oraz rozpadu ZSRR, co oznaczało koniec "zimnej wojny".

6. NATO

North Atlantic Treaty Organization, Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego, Pakt Północnoatlantycki - jest to sojusz polityczno-wojskowy krajów Europy, Kanady i USA, powołany 4 kwietnia 1949 roku w Waszyngtonie, na podstawie tzw. rezolucji Vandenberga, uchwalonej przez Senat Stanów Zjednoczonych w czerwcu 1948 roku nawołująca do stworzenia bloku militarnego, który powstrzymałby zagrożenie sowieckie.

Układ ten podpisało dwanaście krajów: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Islandia, Luksemburg, Norwegia, Portugalia, Wielka Brytania, Włochy, Kanada i USA. Dnia 18 lutego 1952 roku do NATO przystąpiły: Turcja i Grecja, dnia 5 maja 1955 roku - RFN, zaś w 1982 roku Hiszpania. Wojskowe struktury Paktu w lipcu 1966 roku opuściła Francja, pozostała jedynie w strukturach politycznych. Grecja również w 1974 roku po kryzysie cypryjskim, odeszła ze struktur wojskowych, jednak już w 1980 roku do nich powróciła. Dnia 12 marca 1999 roku do Paktu przystąpiły pierwsze państwa byłego Układu Warszawskiego: Czechy, Polska i Węgry, zaś 29 marca 2004 roku dalsze: Bułgaria, Estonia, Litwa, Łotwa, Rumunia, Słowenia i Słowacja.

Przez podpisanie Paktu USA zerwało z dawną polityka izolacjonizmu. Zgodnie z art. 51 Karty Narodów Zjednoczonych, który jest podstawą istnienia organizacji, sojusz ma charakter ściśle obronny. W traktacie przewiduje się pomoc wojskową w wypadku ataku na jednego

z członków porozumienia, co traktowano jako wspólna defensywę. Uznano również, że obrona wspólna będzie obowiązywała także, kiedy atak nastąpi na północnych terenach od Zwrotnika Raka. Pierwotnie siedzibą NATO był Londyn do 1952 roku, potem Paryż do 1966 roku, obecnie jest nią Bruksela.

Jedynym i najwyższym organem statutowym Paktu jest Rada Atlantycka, która powołuje inne organy oraz ustanawia ich kompetencje. Rada zbiera się parę razy w roku na szczeblu ministerialnym, jednak w praktyce obraduje stale przez swych stałych przedstawicieli na stanowisku ambasadorów. Na czele Rady stoi Sekretarz Generalny. Do najistotniejszych zadań Rady należy: rozmowy i konsultacje polityczne między członkami, określanie dyrektyw dla dowództwa wojsk, obrona cywilna, określanie wysiłku zbrojeniowego krajów członkowskich.

Najważniejszym organem wojskowym Paktu jest Komitet Wojskowy, w którego skład wchodzą szefowie sztabów krajów członkowskich, prócz Islandii. Uchwały i postanowienia tych organów wymagają całkowitej jednomyślności. Obszar strategiczny NATO został podzielony na trzy dowództwa:

1. SACEUR - Europa, z siedzibą w Brukseli;

2. SACLANT - Ocean Atlantycki, z siedzibą w Norfolk w USA;

3. CHANCOM - kanał La Manche, z siedzibą w Portsmouth w Wielkiej Brytanii.

Do tego należy dodać jeszcze strategiczną Grupę Regionalna Kanada-USA. Z początku Pakt kierował się doktryną masowego odwetu, natomiast od 1961 roku zasada elastycznego reagowania. Po upadku komunizmu, NATO poszukuje nowej doktryny działania.